وتكەننىڭ تاجىريبەسىن دە ەسكەرگەن ءجون

ەل ءىشى ماسەلەسىز بولمايدى. اۋىلدا ءالى دە شەشىمىن كۇتكەن وزەكتى ماسەلەلەر كوپ. جەرگىلىكتى تۇرعىندار اكىمدەردى سايلاعاندا دا ءتۇرلى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابادى دەپ ۇمىتتەنگەن بولاتىن. ماسەلەن, تالاس اۋدانى مايتوبە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سەيسەنبەك ىزەتباەۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلعا گاز تارتۋ ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى. سەبەبى اۋىل تالاي جىلدان بەرى كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلماعان. ال قوجاعاپپار اۋىلىنىڭ تۇرعىنى پانساتبەك اباەۆ اۋىل جولدارىن اسفالتتاۋ كەرەكتىگىن ايتادى. بۇل – سول اۋىلداردا تىرشىلىك كەشىپ جاتقان تالاي تۇرعىننىڭ تىلەگى. جالپى, تالاس اۋدانىندا 13 اۋىلدىق وكرۋگ بار. 2017 جىلى اققۇم, بوستاندىق, قىزىلاۋىت جانە ويىق اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ اكىمدەرى سايلانعان. ودان كەيىن دە بيىلعى جىلعا دەيىن بىرقاتار اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرى سايلاۋ تاجىريبەسى ارقىلى قىزمەتكە كەلگەن. سول سياقتى سارىسۋ اۋدانى تۇركىستان اۋىلدىق وكرۋگىندە دە ماسەلە جەتەرلىك. ماسەلەن, تۇركىستان اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ءاشىر بۇركىتباەۆ ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىنى ءداۋىت بيمبەتوۆ اباي, ن.اراپوۆ كوشەلەرىندە جارىقتىڭ جوقتىعىن ايتسا, قۇرمانالى يبراەۆ ءبىراز جىلدان بەرى جەر تەلىمىن الۋ ءۇشىن كونكۋرسقا قاتىسسا دا, ءالى دە ەشقانداي جەر تەلىمىن الا الماي جۇرگەندىگىن ايتىپ, ماسەلە كوتەرۋدە. سونىمەن قاتار ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ اۋىلدارىندا دا كوشەلەردى جارىقتاندىرۋ, گاز تارتۋ, ينتەرنەتتىڭ قولجەتىمسىزدىگى, جول جوندەۋ, جەر تەلىمىن الۋ سياقتى كوپتەگەن ماسەلە بار.

شۋ اۋدانىندا 18 اۋىلدىق وكرۋگ بار بولسا, دۋلات, دالاقاينار, ەسكى شۋ جانە تولە بي اۋىلدارىنىڭ اكىمدەرى سايلاۋ تاجىريبەسى ارقىلى سايلانعان. الايدا جۋىردا دۋلات اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى مارات الىمقۇلوۆ پەن تولە بي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەربول دابەروۆ قىزمەتتەرىنەن بوساتىلعان. ماسەلەن, سول دۋلات اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سامات شاكيەۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلداعى ەلەكتر باعانالارى ەسكىرگەن. سونداي-اق اتالعان اۋىل تۇرعىنى داستان قارماقباەۆ ينتەرنەت جەلىسىنىڭ ناشارلىعىن ايتىپ شاعىمدانۋدا. سول سياقتى, مويىنقۇم اۋدانىندا 13 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ جانە 3 اۋىلدىڭ اكىمى بار بولسا, وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ۋاقىتىندا ورىنداماعانى ءۇشىن جىل باسىنان بەرى بىرلىك, كەڭەس, شىعاناق, ميرنىي, اقسۇيەك, اقباقاي اۋىلدارىنىڭ اكىمدەرى قىزمەتتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتە 10-15 جىلدان ەڭبەك ءوتىلى بار ەكەن. ال وسى جىلى سايلاۋ تاجىريبەسى ارقىلى سايلانعان قارابوگەت جانە مويىنقۇم اۋىلدارىنىڭ اكىمدەرى جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا. مۇنداي ماسەلە وبلىستىڭ بارلىق اۋىلدارىندا بار.

جالپى, جامبىل وبلىسىنىڭ اۋىل­دارىنداعى تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى اۋىز سۋ, گاز, جول, ينتەرنەت, جارىق ماسەلەلەرىن ءجيى كوتەرەدى. ونى شەشۋگە ۋاقىت پەن قاراجات كەرەك دەگەنمەن, بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى قولداۋدىڭ ءبارى دە كورسەتىلۋدە. بۇل ورايدا اۋىل اكىمدەرى حالىقپەن ەتەنە جۇمىس ىستەپ, تۇرعىنداردى تول­عاندىرعان وزەكتى ماسەلەلەردى اۋدان باس­شىلارىنىڭ الدىنا قويۋى كەرەك. بىراق اۋدان اكىمدەرى جىل سايىن ەسەپ بەرگەندە مۇنداي ماسەلەلەردىڭ بىرەۋى دە كورسەتىلمەيدى. ياعني اۋىل اكىمدەرى اۋدان باسشىلىعىنا مۇنداي ماسەلەلەردى ايتپايدى دەگەن ءسوز. ال وبلىستىڭ, اۋداننىڭ اكىمدەرى جۇمىس ساپارىمەن اۋىلدارعا بارا قالعاندا, تۇرعىندار ماسەلەسىن بىر­دەن ايتا باستايدى. وسىدان ءبىراز جىل بۇ­­رىن ەلىمىزدە اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ تا­جىري­بەسى وتكەنى ەل ەسىندە. دەگەنمەن, ءاربىر اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىل اكىم­دەرىنىڭ كوپشىلىگى ءتيىستى باسشىلارعا بارىپ, ماسەلە كوتەرۋگە جوق ەكەن. بۇل دا اۋىل­دىڭ دامۋىنا كەرى اسەر ەتەتىن جاعداي­دىڭ ءبىرى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا «كەلەسى جىلى بىرقاتار اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالادى. اۋىل اكىم­دەرىنىڭ تىكەلەي سايلاۋىن وتكىزۋگە بولادى دەپ ويلايمىن», دەگەن بولاتىن. ەگەر پرەزيدەنت ايتقانداي, ەلىمىزدە اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ وتكىزىلەتىن بولسا, بۇل – اۋىل اكىمدەرىنە ۇلكەن مىندەت جۇكتەمەك. دە­گەن­مەن, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ پىكىرىنشە وسى ۋاقىتقا دەيىنگى سايلاۋ تاجىريبەسى وڭىر­دەگى اۋىل اكىمدەرىنىڭ الەۋەتىن تولىق كور­سەتكەن جوق. تەك اكىمدەردىڭ ۇسىنۋىمەن, ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ قولداۋىمەن ءوتىپ كەتكەن كەيبىر اكىمدەردىڭ جۇمىس ناتيجەسىن ۋاقىتتىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. ءتىپتى سول سايلاۋ تاجىريبەسى كەزىندە بايزاق اۋدانىندا اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ ءۇشىن ءار اۋىلدىڭ جۇزگە, رۋعا, اتاعا بولىنگەنىن ەل بىلەدى. اركىم ءوزىنىڭ اعايىنىن, تۋىسىن, جەر­لەسىن جاقتاپ اۋرەگە تۇسكەن. مۇنداي جاع­داي جامبىل
اۋدانىندا دا بولعان. ەگەر اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ بولا قالسا, ەن­دى مۇنداي ماسەلەلەرگە جول بەرىلمەگەنى دۇرىس.

جامبىل وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى ماسات بەرىك سايلاۋعا قاتىستى تەندەنتسيانى قابىلداي المايتىنىن جەتكىزدى. «كوپشىلىك ءالى دە ءجۇز, رۋ, اتا دەگەن دەرتتەن ايىققان جوق. اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ كەزىندە وتكەن جىلداعىداي جاع­داي­لاردىڭ قايتالانباسىنا كىم كەپىل؟!. قىزمەتكە تاجىريبەسى بار, بىلىكتى, ءبىلىمدى ازاماتتاردىڭ بارعانى دۇرىس. ول ءوزى سايلانعان اۋىلدىكى بولا ما, جوق پا, ماسەلە وندا ەمەس», دەيدى ول.

ال جامبىل وبلىسىنداعى تالاس, بايزاق, جۋالى اۋداندارىندا 19 جىل بويى اكىم بولعان باتىربەك قۇلەكەەۆتىڭ پىكىرىنشە, اۋىل اكىمدەرىن سايلاعان دۇرىس. «اۋىل اكىمدەرىن العاشقى سايلاۋ تاجىريبەسىندە كوپشىلىك رۋشىلدىققا كەتىپ قالدى. بىراق حالىققا جاقسى جۇمىس ىستەيتىن ادام كەرەك. ماسەلەن, بۇرىندا اۋىل اكىمدەرىندە بيۋدجەت بولعان جوق ەدى. بۇرىن اۋىل اكىمدەرى بيۋدجەتتىڭ جينالۋىنا قىزىقپايتىن. ايتالىق ءبىر
اۋىلدا ءبىرتالاي شارۋا قوجالىق بار. بىراق ولاردىڭ ەشبىرى سالىق تولەمەيدى. مىسالى, ءبىر كاسىپكەر مىڭداعان گەكتار جەرگە ەگىن ەگەدى. بىراق ەكى ادامنىڭ عانا سالىعىن تولەيدى. سول سياقتى, تويحانا, دۇكەن سياقتى نىساندارى بار كەيبىر كاسىپ­كەرلەر دە ەكى-ءۇش ادامعا عانا سالىق تولەي­دى. بۇگىندە اۋىل اكىمدەرى وسىنداي نار­سەلەرمەن اينالىسۋى كەرەك. بيۋد­جەتكە اقشا ءتۇسىرۋدى ويلاستىرۋى قاجەت. سول اقشاعا اۋىلدىڭ شەشىلمەي جاتقان جول, جارىق, سۋ سياقتى ماسەلەلەرىن شەش­سە, جۇمىس سوندا كورىنەدى. بۇرىن اۋىل اكىمىنە كانديداتتاردى اۋدان اكىمى ۇسىناتىن. وعان ءماسليحات دەپۋتاتتارى داۋىس بەرەتىن. ەندى دەپۋتاتتار دا اكىم ۇسىنعان ادامعا داۋىس بەرەدى عوي جانە اۋدانداعى ءار دەپۋتات ءار اۋىلدىق وكرۋگتەن سايلانعان. سوندىقتان دا اكىمىن سايلاپ جاتقان اۋىلدىڭ جاعدايىن ولار جاقسى بىلمەيدى. سول ءۇشىن اۋىل اكىمدەرىن حالىقتىڭ سايلاعانى دۇرىس. مەن فرانتسيادا بولعانىمدا, جەرگىلىكتى حالىق اۋدان, اۋىل اكىمدەرىن سايلاپ جاتىر ەكەن. بىزدە دە بولاشاقتا اۋىل اكىمدەرىمەن قاتار, اۋدان اكىمدەرى دە سايلانۋى كەرەك. حالىق وزىنە كەرەك ادامدى ءوزى تاڭدايدى», دەيدى باتىربەك قۇلەكەەۆ.

  پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا «جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردى بەكىتۋ بارىسىندا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت. سەبەبى بولىنگەن قاراجات كوپ جاعدايدا تۇرعىنداردىڭ شىنايى قاجەتتىلىگىنە جۇمسالا بەرمەيدى. ءبىر-ەكى كوشەنى جىل سايىن قايتا-قايتا جوندەي بەرۋ, يميدجدىك ءىس-شارالارعا جۇمسالاتىن ءتيىمسىز شىعىندار ازاماتتارىمىزدىڭ نارازىلىعىن تۋدىرۋدا. بۇل – ورىندى», دەگەن بولاتىن. ەندى سايلاناتىن اۋىل اكىم­دەرى دە جولداۋدا ايتىلعان وسى مىن­دەتتى قاپەرلەرىنە العانى ءجون. ال ەندى اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ كەزىندە بىرەۋدىڭ ادامى, بىرەۋدىڭ كادرى, بىرەۋدىڭ جەرلەسى, تۋى­سى, اعايىنى سياقتى ماسەلەلەر بولماۋى كەرەك. جۇزشىلدىك, رۋشىلدىق سياقتى دەرت­تىڭ ەلدى دامىتپايتىنى بەلگىلى. باسشى­لىققا بارار كەزدەگى «بارماق باستى, كوز قىستىلىق» ەلدىڭ جاعدايىن تۇزەي المايدى.

جامبىل وبلىسى