ۇلتتىق بانكتىڭ مونەتارلىق وپەراتسيالار دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى يۆان سەرديۋك تامىز ايىنىڭ باسىنان اقش تاۋارلىق قورلارىنىڭ ازايۋى, بەيرۋتتاعى جارىلىس سىندى فاكتورلارعا بايلانىستى مۇناي باعاسى شامالى كوتەرىلگەنىن, بۇل فاكتور ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ ءبىراز ۋاقىت بويى تۇراقتانۋىنا سەبەپ بولاتىنىن ايتقان ەدى. سونداي-اق ي.سەرديۋك مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار نارىعى ءبىزدىڭ ۆاليۋتانى قولدايتىن نەگىزگى فاكتورلار بولاتىنىن دا ەسكە سالعان. قىسقاسى, 2020 جىلدىڭ تامىزى ۇلتتىق بانكتى دە, تەڭگەمىزدى دە ۇيالتقان جوق.
قىركۇيەكتىڭ باسىندا تامىزداعى ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعدايدارعا شولۋ جاساپ, جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆا دا تامىز ايىندا شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ تەڭگەگە قاتىستى جاڭالىقتارى نەيترالدى سيپاتتا بولعانىن ايتتى. مۇناي باعاسىندا دا اسا وزگەرىس بولمادى, باررەل 44,15-45,86 دوللار ارالىعىندا شامادان تىس قۇبىلماي ساۋدالاندى. تامىزدىڭ باسىندا اقش پەن ەۋروايماقتىڭ وندىرىستىك سەكتورىنداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك تۋرالى مالىمەتتەردىڭ بەتالىسى بەلگىلى بولىپ قالدى. قولايلى ماكروەكونوميكالىق ستاتيستيكا اياسىندا الەمدىك قور يندەكستەرى ءوسۋىن جالعاستىردى. مىسالى, امەريكالىق S & P500 اكتسيالار يندەكسى تامىزدا 7%-عا ءوستى, الەمدىك قور نارىعىنىڭ جاعدايىن بەينەلەيتىن MSCI World يندەكسى تامىزدا 6,5%-دان استام ءوستى. الايدا ينۆەستورلار تاۋەكەلىنىڭ ودان ءارى وسۋىنە پاندەميانىڭ بەتى قايتپاۋى جانە الپاۋىت ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا قاقتىعىستارىنىڭ كۇشەيۋى سەبەپ بولعان.
– تامىز ايىندا اقش دوللارىنىڭ ارزانداۋى الەمنىڭ نازارىن اۋداردى. بۇل جاعدايدا فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسى ۇزاق ۋاقىت بويى يكەمدى اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇرگىزۋى مۇمكىن. سەبەبى اقش-تىڭ قازىناشىلىق مىندەتتەمەلەرى ناقتى ستاۆكالارىنىڭ تومەندەۋىنە دە اسەر ەتتى جانە التىن باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىن ۋنتسياسىنا 2 مىڭ دوللاردان جوعارى دەڭگەيگە دەيىن جەتكىزدى, – دەيدى ءا.مولدابەكوۆا.
دوللاردىڭ السىرەۋى دامىعان ەلدەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ بۇل دامىعان ەلدەردىڭ ساراپشىلارى ءۇشىن ماڭگىلىك تاقىرىپ. تەڭگەنىڭ تاعدىرى تەك مۇناي باعاسى نەمەسە اقش دوللارىنا عانا تاۋەلدى ەمەس ەكەنى ەندى بەلگىلى بولىپ جاتىر. ساراپشىلار تەڭگە تەك ەكى فاكتوردىڭ ەمەس, كورشى ەل رەسەيگە قارسى باعىتتالعان باتىستىڭ سانكتسياسى, سىرتقى ساۋداداعى يمپورتتىڭ ۇلەسىنىڭ قىسپاعىندا ەكەنىن ايتادى. ءبىر ايدا قازاقستاندىق ۆاليۋتا دوللارعا قاتىستى 8 تەڭگەگە السىرەدى, بىراق رۋبلگە قاتىستى نىعايدى. قازاقستان قور بيرجاسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ناتاليا حوروشەۆسكايا قىركۇيەكتىڭ باسىندا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇقباتىندا تەڭگە تامىز ايىندا نەگىزگى ۆاليۋتالارعا قاتىستى السىرەگەنىمەن, رۋبلگە شاققاندا كۇش جيناپ العانىن ايتقان-دى.
ۇلتتىق بانك تامىز ايىندا ۆاليۋتا نارىعىنا قاتىسپاسا دا پايىزدىق مولشەرلەمەلەر وزگەردى. بيرجاداعى ساۋدا شىلدە ايىنداعى 2,1 ملرد اقش دوللارىنان 2,2 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن ءوستى. تامىز ايىنداعى تەڭگەنىڭ كەنەتتەن كۇش الىپ, ءبىر باعانى ۇزاق ۋاقىت ۇستاپ تۇرۋىنا وسى فاكتورلار دا اسەرىن بەرىپتى. ۇلتتىق بانك وكىلىنىڭ پايىمداۋىنشا, تامىز ايىنداعى ماۋسىمدىق فاكتوردان دا تەڭگە جىل سايىن بىرازعا دەيىن قور جيناپ الاتىن. بىراق بيىلعى پاندەمياعا قاتىستى ماۋسىمدىق فاكتور تەڭگەگە اسەر ەتە المادى.
– تامىز ايىندا كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانك ۇلتتىق قوردان 681 ملن دوللاردى ساتتى. ترانسفەرتتىڭ كونۆەرسيا مولشەرى وتكەن ايلارمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي تومەن بولدى. بىراق بۇل ۆاليۋتا نارىعىندا تەڭگەرىمسىزدىككە, باسقاشا ايتقاندا, تەڭگەنىڭ تىم قاتتى ارزانداپ كەتۋىنە جول بەرمەدى. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كومپانيالارى وزدەرىنىڭ مىندەتتەمەلەرى شەڭبەرىندە ۆاليۋتا تۇسىمدەرىنىڭ ءبىر بولىگىن – 266 ملن دوللاردى ساتتى. بۇل ۆاليۋتا نارىعىندا ۇسىنىس پەن سۇرانىستى تەڭەستىردى, – دەيدى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
تامىز ايىنىڭ سوڭىندا الدىن الا مالىمەتتەر بويىنشا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىن قوسقاندا 94,1 ملرد دوللاردى قۇرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى ءبىر ايدا 22 ملن دوللارعا ءوسىپ, 35,4 ملرد دوللارعا جەتتى. التىننىڭ ۇلەسىندە دە وزگەرىس جوق.
تامىزدىڭ تەڭگەگە دەگەن قاباعى ءتۇزۋ بولعانىمەن, قىركۇيەك ايى اسا جايلى باستالمادى. ايدىڭ باسىنان بەرى تەڭگەمىز تۇراقتىلىعىن ساقتاي المادى. ۇلتتىق بانك وكىلى مۇنىڭ سەبەبىن مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋىنان دەپ بىلەدى.
قىركۇيەك ايىنىڭ باسىنان باستاپ مۇناي باعاسى كۇرت تومەندەي باستادى. ارتىنشا ءبىر اي بويى ءمىز باقپاعان تەڭگە دە قۇبىلىپ شىعا كەلدى. ساراپشىلار مۇنىڭ سەبەبىن ينۆەستورلاردىڭ كومىرسۋتەككە دەگەن سۇرانىسىنىڭ تومەندەۋىندە دەپ وتىر. سەبەبى ينۆەستوردىڭ «ەرتەڭ باعا قانداي بولادى؟» دەگەن الاڭ كوڭىلىن قالىپقا تۇسىرەتىن جاعدايدىڭ اۋىلى ازىرگە الىس سياقتى.
COVID-19-عا قارسى AstraZeneca ۆاكتسيناسىنىڭ سىناقتارىن توقتاتا تۇرۋ تۋرالى حابارلامالار تۋىنداعان كەزدە ينۆەستورلار ءالىپتىڭ سوڭىن كۇتۋگە ىڭعاي تانىتقان. قىركۇيەكتىڭ ورتاسىندا مۇناي باعاسى قالىپقا كەلەتىن ىڭعاي تانىتىپ, قور بيرجاسىندا قوزعالىس باستالدى. بۇل ۋاقىتشا الدامشى ءۇمىت پە, الدە سەنۋگە بولاتىن فاكتور ما؟ ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتا الماي وتىر.
قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىنا قاراي فەدەرالدىق اشىق نارىق كوميتەتىنىڭ جيىنى وتەدى. بۇعان دەيىن اقش-تىڭ فەدەرالدى رەزەرۆتىك جۇيەسى ستاۆكالاردىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى تومەن دەڭگەيدە بولاتىنىن ەسكەرتكەن بولاتىن. دەمەك, اقش دوللارىنىڭ جاعدايى ەندى بەلگىلى بولا باستايدى. ۇلتتىق بانكتىڭ دە تەك سىرتتاي باقىلاپ وتىراتىنىن دا, ۆاليۋتانى رەتتەۋ ءۇشىن قوسىمشا تەتىكتەردى پايدالانۋعا شەشىم قابىلدايتىنىن دا سول كەزدە بىلەتىن بولامىز. الەمدىك نارىق كوروناۆيرۋستىق پاندەميا مەن ونىڭ سالدارى, سونداي-اق وسى جىلدىڭ قاراشاسىندا اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ كەرى سالدارىنىڭ ىقپالىن السىرەتۋگە دايىندىقتى باستاپ كەتتى. رەسەي ءرۋبلى دە گەوساياسي تاۋەكەلدەردىڭ ىقپالىندا قالدى. ساراپشىلار ءرۋبلدىڭ السىرەۋى الداعى ۋاقىتتا جالعاسا بەرەتىنىن ايتىپ وتىر.
مۇناي باعاسىنىڭ شەشۋشى فاكتورلارىن COVID-19 جانە وپەك+ مۇشەلەرىنىڭ ساياساتتاعى ەندىگى باعىتى انىقتايدى.
– ۇلتتىق بانك سىرتقى جانە ىشكى نارىقتارداعى وقيعالارعا باقىلاۋدى جالعاستىرادى جانە توتەنشە جاعدايلار تۋىنداعان كەزدە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولدا بار قۇرالداردىڭ بارلىق سپەكترىن پايدالانۋعا دايىن, – دەيدى ءا.مولدابەكوۆا.
رەسەيلىك ەكونوميستەر رۋبل قىركۇيەك-قازان ايلارىندا قۇنسىزدانادى دەپ بولجام جاساپ وتىر. كورشى ۆاليۋتانىڭ السىرەۋى تەڭگەنىڭ تەرىس ديناميكاسى قاۋپىن تۋدىرادى. اپتا باسىنان بەرى ساراپشىلار «قازاق تەڭگەسىنىڭ باعامى قالاي وزگەرەدى جانە مەملەكەت تەڭگەنىڭ نىعايۋىنا قالاي تۇرتكى بولا الادى؟» دەگەن ماسەلەگە الاڭداي باستادى. رەسەي ءرۋبلىنىڭ السىرەۋى جاڭا دەۆالۆاتسيا قاۋپىن ەسەلەتىپ جىبەرگەنىن كورىپ وتىرمىز.
جىل باسىنان بەرى رۋبل 21%-عا السىرەدى, تۇرىك ليراسى, برازيليالىق رەال جانە وڭتۇستىك افريكالىق راندپەن بىرگە ەڭ كوپ زارداپ شەككەن ۆاليۋتالار توبىنا كىردى. وتكەن اپتادان باستاپ عالامتوردىڭ رەسەيلىك بلوگىندا دا ءرۋبلدىڭ تاعدىرى تۋرالى قاراما-قايشى بولجامدار پايدا بولدى – كەيبىر ساراپشىلار ونىڭ ۋاقىتشا نىعايۋىن بولجايدى, ال باسقالارى رەسەيلىك بانكتەر ەسەپ ايىرىسۋدىڭ دوللارمەن ەسەپتەلەتىنىن ايتىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە رەسەيلىك ۆاليۋتا G-20 ەلدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ قۇبىلمالىسى بولىپ شىقتى.
تامىز ايىندا كەز كەلگەن ەلدىڭ ۆاليۋتاسى سالىق دەمالىسى, ادامداردىڭ ەڭبەك دەمالىسىن الۋى, ساياحاتتاۋى ءتارىزدى ماۋسىمدىق فاكتوردان كۇش الىپ, قازان ايىنا دەيىن ەس جيىپ قالاتىن. بۇل جولى ەكى فاكتوردىڭ دا اسەرى از بولعان ءتارىزدى. پاندەميا قىسپاعىنان شوب-تىڭ 80 پايىزى سالىقتى از تولەدى, شەتەلگە ساياحاتتاۋ شەكتەلدى. تەڭگەمىزدىڭ قىركۇيەك ايى باستالماي جاتىپ القىنىپ قالۋىنا وسى فاكتورلار اسەر ەتكەنگە ۇقسايدى.
الماتى
