سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
«ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى 2014 جىلى قولعا الىندى. ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» باعدارلاماسىنان كەيىن «سەرپىن» جوباسىنىڭ يدەياسى دۇنيەگە كەلدى. العاشىندا بۇل جوباعا 2050 گرانت ءبولىندى. 2015 جىلى – 6200, 2016 جىلى 4312 جاس «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا ءبىلىمىن شىڭدادى.
جوبانىڭ ماقساتى ەلىمىزدەگى ەڭبەك رەسۋرسى باسىم ايماق جاستارىن جۇمىس كۇشى از ايماققا تارتۋ بولاتىن. ال جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى گرانتتار تەحنيكالىق عىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى, ءبىلىم مەن مەديتسينا سالاسىن قامتيدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت وسىناۋ جوبا اياسىندا ەلدەگى قاي سالانى دامىتۋ كەرەگىن ايتقان-دى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – دامىعان قازاقستاننىڭ ىرگەتاسى بولاتىنى ايقىندالعان-دى. وسىلايشا ءبىر جاعىنان جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلسا, ەكىنشى جاعىنان حالىق سانى از وبلىستارعا جاستاردى شاقىرۋ باستالدى.
سونىمەن باعدارلامانى جۇرگىزۋگە ءتيىستى «ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ ورتالىعى» كەاق گرانتتىق جوباسى بويىنشا «الماتى ستۋدەنتتەر اليانسى» كوممەرتسيالىق قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن اقپاراتتىق قولداۋ» جوباسى اياسىندا جوبانىڭ تالاپتارىنا تولىعىراق توقتالا كەتەيىك.
بىرىنشىدەن, اتالعان باعدارلاما ارقىلى ءتۇرلى ماماندىقتى يگەرۋگە بولادى. تالاپكەر پەداگوگيكالىق, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ۆەتەريناريا, تەحنيكالىق, ءتىپتى مەديتسينالىق باعىتىندا ءبىلىمىن شىڭداي الادى.
وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدىڭ 7 وبلىسىنداعى جەتى جوعارى وقۋ ورنى «سەرپىن» باعدارلاماسىمەن ستۋدەنتتەردى قابىلدايدى. بۇل ءۇشىن بولىنگەن مەملەكەتتىك گرانت – 1 050. ءار جوعارى وقۋ ورنىنا 150 گرانت قاراستىرىلعان. پەداگوگيكا بويىنشا 19 ماماندىق ءتۇرى بار.
ال «سەرپىن» باعدارلاماسىنا قۇجات تاپسىرۋ ءۇشىن ۇبت-عا قاتىسىپ, قاجەتتى ۇپاي جيناۋ كەرەك. وعان كەشەندى تەستىلەۋدەن وتكەن كوللەدج تۇلەكتەرى دە قاتىسا الادى. ەستەرىڭىزدە بولسا, جوعارى وقۋ ورنىنا قۇجات تاپسىراتىن تالاپكەر 4 وقۋ ورنىن تاڭداي الادى. ايتقانداي, «سەرپىن» باعدارلاماسىمەن وقۋعا تۇسكىسى كەلەتىن تۇلەك جوعارى وقۋ ورنىن تاڭداردا 7 وقۋ ورنىنىڭ ءبىرىن بەلگىلەۋى ءتيىس. سوندا عانا باعدارلاما بويىنشا گرانت يەگەرى اتانۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىن نەگە پايدالانباسقا؟
مەملەكەتتىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ساياساتىن جاستار تۇگىلى, ەرەسەكتەردىڭ ءوزى ەرەن قىلىپ, ناقتى ارەكەت ەتە بەرمەيتىنى راس. ال پاندەميا باستالعاندا ءبىراز ادام اقىسىز دەمالىسقا شىقتى, جۇمىستان قىسقارىپ قالعانى بار. وسىنداي كەزدە جۇرت جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا جۇگىندى.
جۋىردا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ بيىلدىڭ وزىندە 281 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاسقانىن ايتتى.
«توتەنشە جاعداي كەزىندە بىرىڭعاي جيىنتىق تولەمدى العاش رەت تولەگەن 1 ملن 338 مىڭ ادام «ەڭبەك نارىعى» اۆتوماتتاندىرىلعان اقپارات جۇيەسىنە ەنگىزىلدى. جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى ولاردى جۇمىسپەن قامتۋدى قاراستىرىپ جاتىر. بۇگىنگە 68 949 ازامات جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىرىپ, 30 325 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى», دەدى مينيستر.
ەندەشە جاستارعا دا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن نەگە پايدالانباسقا؟
قازىرگىدەي جاعدايدا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا Enbek.kz سايتى ارقىلى تىركەلۋگە بولادى. جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ جاستارعا ارنالعان باعىتتارى بار ەكەنىن تاعى دا قايتالاۋعا تۋرا كەلەدى. ماسەلەن, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى 16 جاسقا تولعان وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردى جاز ايلارىندا 3 ايعا قوعامدىق جۇمىستارعا جىبەرە الادى. سونداي-اق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى 6 ايعا دەيىنگى مەرزىممەن وقۋ بىتىرگەن جاستاردى ءتۇرلى ۇيىمدار مەن كومپانيالارعا تاجىريبەدەن وتۋگە جىبەرە الادى. ەگەر ازامات تاجىريبە كەزىندە جۇمىس بەرۋشىنىڭ كوڭىلىنەن شىقسا, تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋىنا مۇمكىندىگى بار. وسى ۋاقىت ارالىعىندا جاس مامان ايىنا 69 450 تەڭگە كولەمىندە (25 اەك) جالاقى الادى. جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا جاستاردىڭ دا الدىن الا دايىندىق كۋرسىنان ءوتىپ, ءارى قاراي ءوز ءىسىن جۇرگىزۋىنە مۇمكىندىگى بار. كاسىپ اشۋدا ازاماتقا ەڭ جوعارى مولشەردە 19 ملن تەڭگە كولەمىندە ميكروكرەديت بەرىلەدى. شاعىن نەسيە 6%-بەن 5 جىلعا بەرىلەدى. 19 ملن تەڭگە – 8 مىڭ اەك-كە تەڭ.
«جاستار پراكتيكاسى» جوباسى نە بەردى؟
كەز كەلگەن ديپلومى قولىنا تيگەن تۇلەكتىڭ كوزدەگەنى – ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋ. وسى ءتۇيىندى تارقاتۋ ءۇشىن مەملەكەت قولعا العان جوبالاردىڭ ىشىندە «جاستار پراكتيكاسى» باعدارلاماسى بار. بۇل جوبا وقۋدى اياقتاعاننان كەيىنگى 3 جىل ىشىندەگى جانە 29 جاستان اسپاعان جۇمىسسىز تۇلەكتەرگە ارنالعان.
جاستار پراكتيكاسىن ۇيىمداستىرۋ جانە قارجىلاندىرۋ قاعيدالارى «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى» 2016 جىلعى 6 ساۋىردەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 7-بابىنىڭ 6 تارماقشاسىنا سايكەس ازىرلەنگەن.
ال بۇل جوبا نە بەردى دەگەن ساۋال تۋاتىنى انىق. «الماتى ستۋدەنتتەر اليانسى» قورى بەرگەن قولداعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, اتىراۋ وبلىسىندا «جاستار تاجىريبەسى» باعدارلاماسى اياسىندا 1 325 ادام (2017 جىلى – 1 100 ادام, ونىڭ ىشىندە – 285 جاس تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقان, 2018 جىلى – 1 186 جاس, ونىڭ ىشىندە 511 جاس تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقان) جولداما الىپ, جاستار تاجىريبەسىن اياقتاعان 1 205 جاستىڭ 759-ى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسىپتى. «ەڭبەك», «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى» اياسىندا 13 362 جاسقا (8 175 اۋىل جاستارى) الەۋمەتتىك قولداۋ تۇرلەرى كورسەتىلىپ, ولاردىڭ 6 359-ى (64,4%) تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان كورىنەدى. 142 جاس الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا, 2 213 جاس قوعامدىق جۇمىستارعا ورنالاسقان.
ال اقتوبە وبلىسىندا 2020 جىلى 1 شىلدەگە دەيىن بارلىعى 9346 جاس جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. ونىڭ ىشىندە: جاستار تاجىريبەسىنە 1337 جۇمىسسىز جاس تۇلەك جىبەرىلدى, (ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردەن – 727 ادام).
جاستار پراكتيكاسى بارلىق مەنشىك نىسانىنداعى كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردا ۇيىمداستىرىلادى, بىراق بۇل جۇمىس ۋاقىتشا. جوبانىڭ ۇزاقتىعى 6 ايدان اسپايدى. ەگەر پراكتيكانى ءساتتى تاپسىرا الساڭىز, ارى قاراي تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋعا بولادى. ءبارى پراكتيكانتتىڭ جىگەرى مەن جۇمىس ىستەۋ قابىلەتىنە بايلانىستى. بۇل جاعدايدا دا ۇمىتكەرلەر ءوزىنىڭ تۇرعىلىقتى مەكەنجايى بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا ءوتىنىش بەرە الادى.
قاتىسۋشىنىڭ اي سايىنعى جالاقىسى – 70 139 تەڭگە. جۇمىس بەرۋشى تۇلەكپەن ەڭبەك كەلىسىمشارتىن جاسايدى. قۇجاتتا ەكەۋارا سەرىكتەستىكتىڭ شارتتارى كورسەتىلەدى.
پراكتيكادان سوڭ تۇلەكتەر جۇمىسقا ورنالاسا الا ما؟ ارينە, ىسىنە تىڭعىلىقتى تۇلەكتەردىڭ كوپشىلىگى پراكتيكا وتكەن ۇيىمدا جۇمىس ىستەۋگە قالادى. كوپ نارسە ۇمىتكەردىڭ وزىنە بايلانىستى. ەگەر ول جاستار تاجىريبەسى بارىسىندا ءوزىن تانىتسا, جۇمىسقا تەز كىرىسىپ كەتە السا, وعان تۇراقتى قىزمەتكەر رەتىندە جۇمىس ۇسىناتىنى بەلگىلى. ۇسىنباعان كۇننىڭ وزىندە دە قورقۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى ەندى تۇلەكتە از دا بولسا بەلگىلى ءبىر جۇمىس ءوتىلى بار.
الماتى
