ءبىلىم • 16 قىركۇيەك، 2020

«سەرپىن» باعدارلاماسى: 3 مىڭ گرانت نەگە يگەرىلمەي قالدى؟

50 رەت كورسەتىلدى

بىلتىرعى دەرەككە سۇيەنسەك، «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا 3 مىڭ گرانت يگەرىلمەي قالدى. ماماندار بيىل يگەرىلمەي قالعان گرانت سانى بۇدان دا كوپ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتكەن-ءدى. ەگەر قولىنا ديپلومى تيگەن تۇلەكتەر مەن جۇمىسسىز جۇرگەن جاستار مەملەكەت ۇسىنعان وسىناۋ مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋعا ۇمتىلماسا، بۇل قاتەلىك تاعى دا قايتالانۋى عاجاپ ەمەس.

سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى

«ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋس­ترياعا» مەملەكەتتىك باعدار­لا­ماسى 2014 جىلى قولعا الىندى. ەلباسىنىڭ «قا­زاق­ستاننىڭ الەۋ­مەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ور­تاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» باعدارلاماسىنان كەيىن «سەر­­­پىن» جوباسىنىڭ يدەياسى دۇ­نيە­گە كەلدى. العاشىندا بۇل جوباعا 2050 گرانت ءبو­لىندى. 2015 جىلى – 6200، 2016 جىلى 4312 جاس «سەر­پىن» باعدارلاماسى بويىن­شا ءبىلى­مىن شىڭدادى.

جوبانىڭ ماقساتى ەلىمىزدەگى ەڭبەك رە­سۋرسى باسىم ايماق جاستا­رىن جۇمىس كۇشى از ايماققا تارتۋ بولاتىن. ال جوعارى وقۋ ورىن­دارىنداعى گرانت­تار تەحني­كالىق عىلىم، اۋىل شارۋا­شى­لى­عى، ءبىلىم مەن مەديتسينا سالاسىن قامتيدى.

تۇڭعىش پرەزيدەنت وسىناۋ جوبا اياسىندا ەلدەگى قاي سالانى دامىتۋ كەرەگىن ايتقان-دى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – دامىعان قازاقستاننىڭ ىرگەتاسى بولاتىنى ايقىندالعان-دى. وسىلايشا ءبىر جاعىنان جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلسا، ەكىنشى جاعىنان حالىق سانى از وبلىستارعا جاستاردى شاقىرۋ باستالدى.

1

سونىمەن باعدارلامانى جۇر­گى­زۋگە ءتيىستى «ازاماتتىق باستا­مالاردى قولداۋ ورتالىعى» كەاق گرانتتىق جوباسى بو­يىن­­شا «الماتى ستۋدەنتتەر اليان­­سى» كوممەرتسيالىق قورىنىڭ ۇيىم­داستىرۋىمەن «مەملەكەتتىك جاس­تار ساياساتىن اقپاراتتىق قول­داۋ» جوباسى اياسىندا جوبانىڭ تالاپ­تارىنا تولىعىراق توقتالا كەتەيىك.

بىرىنشىدەن، اتالعان باعدارلاما ارقىلى ءتۇرلى ماماندىقتى يگەرۋگە بولادى. تالاپكەر پەداگوگيكالىق، اۋىل شارۋا­شى­لىعى مەن ۆەتەريناريا، تەحني­كالىق، ءتىپتى مەديتسينالىق باعىتىندا ءبىلىمىن شىڭداي الادى.

وسى­عان بايلانىستى ەلى­مىز­دىڭ 7 وبلىسىنداعى جەتى جوعارى وقۋ ورنى «سەر­پىن» باع­دار­لاماسىمەن ستۋدەنت­تەر­دى قابىلدايدى. بۇل ءۇشىن بولىنگەن مەملەكەتتىك گرانت – 1 050. ءار جوعارى وقۋ ورنىنا 150 گرانت قاراستىرىل­عان. پەداگوگيكا بويىنشا 19 ماماندىق ءتۇرى بار.

ال «سەرپىن» باعدارلا­ما­سىنا قۇجات تاپسىرۋ ءۇشىن ۇبت-عا قاتىسىپ، قاجەتتى ۇپاي جيناۋ كەرەك. وعان كەشەندى تەستىلەۋدەن وتكەن كوللەدج تۇ­لەك­­تەرى دە قاتىسا الادى. ەس­تەرى­­ڭىزدە بولسا، جوعارى وقۋ ور­نىنا قۇ­جات تاپسىراتىن تالاپ­كەر 4 وقۋ ورنىن تاڭداي الا­دى. ايتقانداي، «سەر­پىن» باع­دارلاماسىمەن وقۋعا تۇس­كىسى كەلەتىن تۇلەك جوعارى وقۋ ور­نىن تاڭداردا 7 وقۋ ورنىنىڭ ءبى­رىن بەل­گىلەۋى ءتيىس. سوندا عانا باع­دار­لاما بويىنشا گرانت يە­گەرى اتانۋعا مۇمكىندىك تۋادى.

 

جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىن نەگە پايدالانباسقا؟

مەملەكەتتىڭ حالىقتى جۇ­مىسپەن قامتۋ ساياساتىن جاس­تار تۇگىلى، ەرەسەكتەردىڭ ءوزى ەرەن قىلىپ، ناقتى ارەكەت ەتە بەرمەيتىنى راس. ال پاندەميا باستالعاندا ءبىراز ادام اقى­سىز دەما­لىسقا شىقتى، جۇمىس­تان قىس­قا­رىپ قالعانى بار. وسىنداي كەزدە جۇرت جۇ­مىس­پەن قامتۋ ورتالىعىنا جۇگىندى.

جۋىردا ەڭبەك جانە حا­لىق­تى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمي­نيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ بيىل­دىڭ وزىندە 281 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاسقانىن ايتتى.

«توتەنشە جاعداي كەزىندە بىرىڭعاي جيىنتىق تولەمدى العاش رەت تولەگەن 1 ملن 338 مىڭ ادام «ەڭبەك نارىعى» اۆتو­مات­تاندىرىلعان اقپارات جۇيە­سىنە ەنگىزىلدى. جۇمىسپەن قامتۋ ورتا­لىقتارى ولاردى جۇمىسپەن قامتۋدى قاراس­تىرىپ جاتىر. بۇگىنگە 68 949 ازامات جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىرىپ، 30 325 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى»، دەدى مينيستر.

ەندەشە جاستارعا دا جۇ­مىس­­پەن قامتۋ ورتالىعى­نىڭ مۇم­كىندىكتەرىن نەگە پاي­دالانباسقا؟

قازىرگىدەي جاعدايدا جۇ­مىس­پەن قامتۋ ورتالىعىنا Enbek.kz سايتى ارقى­لى تىر­كەلۋ­گە بولادى. جۇمىسپەن قام­تۋ ورتالىعىنىڭ جاستارعا ار­نال­عان باعىتتارى بار ەكەنىن تاعى دا قاي­تا­لاۋ­عا تۋرا كەلەدى. ماسەلەن، جۇ­مىس­پەن قامتۋ ورتالىعى 16 جاسقا تولعان وقۋ­شىلار مەن ستۋدەنتتەردى جاز ايلارىندا 3 ايعا قوعامدىق جۇمىستارعا جىبەرە الادى. سونداي-اق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى 6 ايعا دەيىنگى مەر­زىم­مەن وقۋ بىتىرگەن جاستا­ر­دى ءتۇرلى ۇيىمدار مەن كوم­پا­نيالارعا تاجى­ريبەدەن وتۋگە جىبەرە الادى. ەگەر ازامات تا­جى­­ريبە كەزىندە جۇمىس بەرۋ­­شى­نىڭ كوڭىلىنەن شىقسا، تۇراق­تى جۇ­مىسقا ورنالاسۋىنا مۇم­كىن­دىگى بار. وسى ۋاقىت ارا­لى­عىندا جاس مامان ايىنا 69 450 تەڭگە كولەمىندە (25 اەك) جالاقى الادى. جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا جاستاردىڭ دا الدىن الا دايىندىق كۋرسىنان ءوتىپ، ءارى قاراي ءوز ءىسىن جۇر­گىزۋىنە مۇمكىندىگى بار. كاسىپ اشۋدا ازاماتقا ەڭ جوعا­رى مولشەردە 19 ملن تەڭگە كو­لەمىن­دە ميكروكرەديت بەرىلەدى. شاعىن نەسيە 6%-بەن 5 جىلعا بەرىلەدى. 19 ملن تەڭگە – 8 مىڭ اەك-كە تەڭ.

 

«جاستار پراكتيكاسى» جوباسى نە بەردى؟

كەز كەلگەن ديپلومى قولى­نا تيگەن تۇلەكتىڭ كوزدەگەنى – ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇ­­­مىس­­­­قا ورنالاسۋ. وسى ءتۇ­يىن­دى تار­­قا­تۋ ءۇشىن مەملەكەت قول­عا العان جوبالاردىڭ ىشىن­­­دە «جاس­تار پراكتيكاسى» باع­­­دار­­لا­ماسى بار. بۇل جوبا وقۋ­­دى اياق­­تا­عاننان كەيىنگى 3 جىل ىشىن­­­دەگى جانە 29 جاستان اس­پا­­­عان جۇ­­مىس­سىز تۇلەكتەرگە ارنالعان.

جاستار پراكتيكاسىن ۇيىم­داستىرۋ جانە قار­جى­لاندىرۋ قاعيدالارى «حا­لىقتى جۇ­مىسپەن قامتۋ تۋرالى» 2016 جىلعى 6 ساۋىر­­دەگى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى زاڭى­نىڭ 7-با­بىنىڭ 6 تار­ماقشاسىنا سايكەس ازىر­لەنگەن.

ال بۇل جوبا نە بەردى دەگەن ساۋال تۋا­تى­نى انىق. «ال­ماتى ستۋدەنتتەر اليا­ن­سى» قورى بەرگەن قولداعى دەرەك­تەرگە سۇيەنسەك، اتىراۋ وبلى­سىندا  «جاس­تار تاجىري­بە­سى» باعدارلاماسى ايا­سىن­دا 1 325 ادام (2017 جىلى – 1 100 ادام، ونىڭ ىشىندە – 285 جاس تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقان، 2018 جىلى – 1 186 جاس، ونىڭ ىشىن­دە 511 جاس تۇراقتى جۇ­مىس­­قا ور­نالاسقان) جولداما الىپ، جاستار تاجىريبەسىن اياق­­تاعان 1 205 جاستىڭ 759-ى تۇ­راقتى جۇمىسقا ور­نا­لا­سىپ­تى. «ەڭبەك»، «ناتيجەلى جۇ­مىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىل­دارعا ارنال­عان باعدارلاماسى» اياسىندا 13 362 جاسقا (8 175 اۋىل جاس­تارى) الەۋ­مەتتىك قولداۋ تۇر­لەرى كورسەتىلىپ، ولار­دىڭ 6 359-ى (64،4%) تۇراقتى جۇ­­مىسپەن قامتىلعان كورى­نەدى. 142 جاس الەۋ­مەتتىك جۇ­مىس ورىن­دارىنا، 2 213 جاس قو­عام­دىق جۇ­مىس­تارعا ورنالاسقان.

ال اقتوبە وبلىسىندا 2020 جىلى 1 شىلدەگە دەيىن بار­لىعى 9346 جاس جۇ­مىسقا ور­نا­لاستىرىلدى. ونىڭ ىشىن­­دە: جاستار تاجىريبەسىنە 1337 جۇمىس­سىز جاس تۇلەك جىبە­رىلدى، (ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردەن – 727 ادام).

جاستار پراكتيكاسى بار­لىق مەن­شىك نىسانىنداعى كاسىپ­ورىندار مەن ۇيىمداردا ۇيىم­داستىرىلادى، بىراق بۇل جۇمىس ۋاقىتشا. جوبانىڭ ۇزاقتىعى 6 ايدان اسپايدى. ەگەر پراكتيكانى ءساتتى تاپسىرا الساڭىز، ارى قاراي تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋعا بولا­دى. ءبارى پراكتيكانتتىڭ جىگەرى مەن جۇمىس ىستەۋ قابى­لەتىنە باي­­لانىستى. بۇل جاع­دايدا دا ۇمىتكەرلەر ءوزىنىڭ تۇر­عىلىقتى مە­كەنجايى بو­يىن­شا جۇ­مىس­پەن قامتۋ ورتا­لىعىندا ءوتىنىش بەرە الادى.

قاتىسۋشىنىڭ اي سايىنعى جالا­قىسى – 70 139 تەڭگە. جۇ­مىس بەرۋشى تۇلەكپەن ەڭبەك كەلىسىمشارتىن جاسايدى. قۇ­جات­تا ەكەۋارا سەرىكتەس­تىك­تىڭ شارتتارى كورسەتىلەدى.

پراكتيكادان سوڭ تۇلەك­تەر جۇ­مىس­قا ورنالاسا الا ما؟ اري­­نە، ىسىنە تىڭ­عى­لىق­تى تۇ­لەك­­تەردىڭ كوپشىلىگى پراك­تيكا وت­­كەن ۇيىمدا جۇ­مىس ىستەۋگە قالا­­­دى. كوپ نارسە ۇمىتكەردىڭ وزى­­نە باي­لا­­­ن­ى­ستى. ەگەر ول جاس­تار تا­جى­ريبەسى بارى­سىندا ءوزىن تا­­نىتسا، جۇمىسقا تەز كى­رى­سىپ كە­تە السا، وعان تۇراقتى قىز­مەت­­­كەر رەتىندە جۇمىس ۇسى­نا­تى­­نى بەلگىلى. ۇسىنباعان كۇن­نىڭ وزىن­دە دە قورقۋدىڭ قا­جەتى جوق. ويت­كەنى ەندى تۇ­لەكتە از دا بول­سا بەلگىلى ءبىر جۇمىس ءوتىلى بار.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:40

ء"تىل قورعاندارى" توبى قۇرىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 09:45

جۇرت جارمەڭكەنى كۇتۋدە

ايماقتار • بۇگىن، 08:26

قىستان قىسىلماۋ ءۇشىن

قوعام • بۇگىن، 08:25

«بەتپەردەلى» پەندەلەر

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

شىنىقتىرۋدىڭ شەبەرى

قوعام • بۇگىن، 08:03

قازاقتىڭ پەيىلىنە قايران قالام!..

رۋحانيات • بۇگىن، 07:37

COVID-19: قاي ەلدەردە ساقتاندىرۋ بار؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:31

مۇراعاتتار مۇڭ شاعادى

قوعام • بۇگىن، 07:30

ساحنانىڭ ءسانى كىردى

ونەر • بۇگىن، 07:26

دياس جارىستان شىعىپ قالدى

تەننيس • بۇگىن، 07:22

يتالياعا بەت الدى

سپورت • بۇگىن، 07:21

ەستافەتا باعىتى جاريالاندى

سپورت • بۇگىن، 07:19

اۋىلدا پالما اعاشى وسەدى

وقيعا • بۇگىن، 07:14

قارامەڭدىدەگى قارتتار ورتالىعى

ايماقتار • بۇگىن، 07:13

العاشقى دەبات ءوتتى

الەم • بۇگىن، 07:12

«اقىلدى» ايماقتار

تەحنولوگيا • بۇگىن، 07:04

ۇقساس جاڭالىقتار