قوعام • 14 قىركۇيەك، 2020

پەدوفيليا: ادامزات ازعىندىقتان ارىلعان جوق

54 رەت كورسەتىلدى

زامان وزگەردى دەيمىز عوي. اسىلىندە زامان ەمەس، ادام وزگەرگەن سىڭايلى. قۇردىمعا كەتكەن قۇندىلىقتار مەن ادام ايتسا سەنگىسىز ايارلىقتى كۇن سايىن كورەتىن بولدىق. وعان دا ەتىمىز ۇيرەنىپ بارادى. اسىرەسە، بالالارعا قاتىستى جاسالاتىن زورلىق-زومبىلىق پەن پەدوفيليا تىيىلماي تۇر. بالا قۇقىعى اياقاستى قالماسىن دەپ اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىمەن، حايۋان ەكەش حايۋاننىڭ ءوزى جاسامايتىن باسسىزدىققا بەل بۋعانداردىڭ ايىلى جيىلار ەمەس. بيىلعى قاڭتار-تامىز ارالىعىندا ەلىمىزدە قىلمىستىڭ وسى تۇرىنە قاتىستى 550 وقيعا تىركەلىپ وتىر.

 

ءدال مۇنداي سوراقىلىق حالقى­مىزدىڭ اتا سالتىندا دا، اسىل دىنىن­دە دە بولعان جوق ەدى. «جەتىمىن جى­لات­پاعان، جەسىرىن قاڭعىتپاعان» ۇلتى­مىز ايەلگە ەڭ الدىمەن انا دەپ قا­راپ، بالانى ەلدىڭ ەرتەڭى باعالادى. قو­ناق دەپ قىزىن تورگە وتىرعىزىپ، سو­ڭىمداعى ءىزىم دەپ بالدىرعاندى تىزە­سىنە جايعاستىردى. سول سانا، سول تۇسىنىك، سول ۇستانىمنان قاشان ايىرىلىپ قالدىق ەكەن. ەندى كەلىپ قىز زورلاعان، پەدوفيلدەر جايلاعان ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلدىق.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ وتكەن جىلى «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نە­گىزى» اتتى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا ء«بىز شامادان تىس قۋدالاۋ شا­رالارى مەن سوت تورەلىگىنىڭ قا­تاڭ جازالاۋ تəجىريبەسىنەن باس تارت­تىق. الايدا ەلىمىزدە اۋىر قىل­مىس­تاردىڭ سانى ازايماي تۇر. ءبىز زاڭنا­مامىزدى ىزگىلەندىرۋ ىسىنە كوبىرەك مəن بەرىپ، ازاماتتاردىڭ نەگىزگى قۇ­قىقتارىن نازاردان تىس قالدىردىق. جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق، پەدو­فيليا، ەسىرتكى تاراتۋ، ادام ساۋداسى، əيەلدەرگە قاتىستى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جəنە باسقا دا اۋىر قىلمىستارعا، əسىرەسە بالالارعا قا­تىستى قىلمىستارعا قولدانىلاتىن جازانى شۇعىل تۇردە قاتايتۋ قاجەت. بۇل مəسەلەنى شەشۋدى پارلامەنتكە جəنە ۇكىمەتكە تاپسىرامىن»، دەدى.

راس، ەلىمىزدە بۇعان دەيىن زاڭنامانى ىزگىلەندىرۋگە باعىتتالعان بىرقاتار جۇ­مىستار اتقارىلدى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆو­ليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جا­ڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى حالىققا جول­داۋىندا «ازاماتتاردىڭ كونستي­تۋ­تسيالىق قۇقىقتارىنا كەپىلدىكتى نى­عايتۋ، قۇقىق ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن ىزگىلەندىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ قاجەت»، دەگەن ەدى. ەلباسى تاپسىرماسىن ورىن­داۋ ماقساتىندا تاراپتاردى تاتۋ­لاستىرۋعا، ءزابىر كورسەتۋشى بار­لىق تالاپتاردى ورىنداعاننان كەيىن ونى جاۋاپكەرشىلىككە تارتپاۋعا زور كۇش سالىندى. قىلمىستىق كو­دەكس­تىڭ 262-بابىنا، قىلمىستىق-پرو­تسەس­تىك كودەكستىڭ 45-بابىنا جانە قىل­مىستىق-اتقارۋ كودەكسىنىڭ 9-بابىنا بىرقاتار وزگەرتۋلەر ەنگىزىلدى. قوعامدى ىزگىلەندىرۋ شارالارىنا 2 مىڭعا جۋىق ادام تارتىلىپ، باس بوستاندىعىنان ايىرىلعانداردىڭ سانى 30 مىڭعا ازايدى.

بىراق بۇل ىزگىلەندىرۋ ءىسى اۋىر قىل­مىس سانالاتىن كىسى ولتىرگەندەر مەن زورلاعاندارعا، ازاپتاعاندارعا، ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە بارعاندارعا، قىلمىستىڭ ۇيىمداستىرىلعان تۇر­لەرىن جاساعاندارعا قولدانىلعان جوق. سوعان قاراماستان ەلىمىزدىڭ قىلمىستىق-قۇقىقتىق ساياساتىن جازالاۋشىدان قۇقىق قورعاۋشى قىزمەتكە قاراي بۇرۋ جۇمىسى قوردالانعان ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشە الما­دى. پرەزيدەنتتىڭ بىلتىرعى جولدا­ۋىنداعى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ايتىلعان ء«بىز زاڭ­نا­مامىزدى ىزگىلەندىرۋ ىسىنە كوبى­رەك مəن بەرىپ، ازاماتتاردىڭ نە­گىز­گى قۇقىقتارىن نازاردان تىس قال­دىردىق»، دەگەن ءسوزى وسى ويىمىزدى ۇشتاي تۇسەتىنى انىق. ەندىگى ماسەلە – ازاماتتاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن نازارعا الۋ ەدى.

پرەزيدەنتتىڭ وسى ماسەلەگە قاتىس­تى پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرماسى اياقاستى قالعان جوق. زاڭعا ەنگىزىلەتىن بىرقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ازىرلەندى. وسى­لايشا وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا مەم­لەكەت باسشىسى «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اك­تى­لەرىنە قىلمىستىق، قىلمىستىق-پروتسەستىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جا­نە جەكە ادام قۇقىقتارىنىڭ قور­عالۋىن كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەن­گىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. سو­نىڭ ناتيجەسىندە زورلاۋ جəنە نəپسى­قۇمارلىق سيپاتتاعى كۇش قولدانۋ əرەكەتتەرى ورتاشادان اۋىر قىلمىس ساناتىنا اۋىستىرىلدى. سونداي-اق جاس بالاعا قاتىستى زورلاۋ نەمەسە نəپسىقۇمارلىق سيپاتتاعى كۇش قولدانۋ əرەكەتتەرى ءۇشىن قىلمىسكەر 20 جىلعا نەمەسە ءومىر بويى باس بوس­تاندىعىنان ايىرىلاتىن بولدى. بۇدان بولەك، پەدوفيليا فاكتىلەرىن حابارلاماعانى، جاسىرعانى جəنە بۇرمالاعانى ءۇشىن جازانىڭ ەڭ جوعارى مەرزىمى رەتىندە سوتتالۋشى 6 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى. باستىسى، قىلمىستىڭ وسى ءتۇرىن جاسالعان كەزدە تاراپتاردىڭ ىمىرالاسۋىنا جول بەرىلمەيدى.

سولاي بولا تۇرا قىلمىستىق جازا قاتاڭدادى ەكەن دەپ قىلمىس سانى ازايا قويعان جوق. ماسەلەن، بيىلعى ماۋسىم ايىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ باق وكىلدەرىنە بەرگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا «جىل باسىنان بەرى زورلىق-زومبىلىق، پەدوفيليا، بالالارعا قاتىستى قىلمىس ءۇشىن زاڭ قاتايدى. جىل سايىن ەلىمىزدە وسى سيپاتتا 2 مىڭعا جۋىق قىلمىس جاسالادى. مۇنداي قىلمىستىڭ قاتارىندا بالالاردى – ازاپتاۋ، ۇرىپ-سوعۋ، بوپ­سالاۋ، قاۋىپ-قاتەرلى جاعدايدا قال­دىرۋ فاكتىلەرى ءجيى كەزدەسەدى. سونداي-اق جاسالاتىن قىلمىستاردىڭ ۇشتەن ءبىرى زورلىق-زومبىلىق، پەدوفيليا ماسەلەسىنە قاتىستى بولىپ وتىر»، دەدى. سوراقىلىق ەمەي نەمەنە، ءبىر جىلدا 2 مىڭ ادامنىڭ ءومىرى وزگەرىپ، قايتا قالپىنا كەلە قويارى كۇماندى پسيحولوگيالىق، فيزيولوگيالىق زارداپ شەگەدى.

جۋىردا وسى ۆەدومستۆو «بالا­لار­عا قامقورلىق جاساڭىز» اتتى ءفيلم­دى جارىققا شىعاردى. بۇل فيلم­دە كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى زورلىق-زومبىلىق ماسەلەسى كو­تەرىلىپ وتىر. وندا كەلتىرگەن رەسمي ستاتيستيكاعا سەنسەك، بيىلعى قاڭ­تار-تامىز ارالىعىندا كامەلەتكە تول­ماعاندارعا قاتىستى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق سيپاتىنداعى 550 قىلمىس جاسالىپتى. سونىڭ 250-ءى – كۇش قولدانۋ، بوپسالاۋ، قورقىتۋ نە­مەسە بالانىڭ دارمەنسىزدىگىن پايدا­لانۋ ارقىلى جاسالعان ايۋاندىق. جاسالعان قىلمىستىڭ تەڭ جارتىسىنان كوبىندە بالانىڭ جاسى 14 جاستان اسپايدى (14 جاسقا دەيىن – 61،3%، 14-18 جاس ارالىعىندا – 38،7%). ءتىپتى، كەي جاعدايدا بالانىڭ اناسى كۇيەۋىنەن نە بولماسا بىرگە تۇرىپ جاتقان ازاماتىنان ايىرىلىپ قالۋدان قورقىپ، مۇنداي زورلىق-زومبىلىق وقيعالارىن جىلى بۇركەپ جاۋىپ قويۋدان دا تارتىنبايدى. مۇن­داي زورلىقتى 40،6% جاعدايدا بالاعا بەيتانىس ادام جاسايتىن بولسا، 26،4%-دا – تانىسى، 17%-دا – وگەي اكەسى نەمەسە اناسىنىڭ بىرگە تۇرىپ جاتقان ازاماتى، 7،5%-دا – تۋىسى، 6،6%-دا – اكەسى، 1،9%-دا كورشىسى جاسايتىن كورىنەدى.

نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى يۋۆە­نال­دى پوليتسيا ينسپەكتورى گۇلسايا انۋار­بەك بىلاي دەيدى: «بالالارعا جاسالاتىن زورلىق-زومبىلىقتىڭ قىسقا جانە ۇزاق مەرزىمدى سالدارى بولادى. بالا ەسەيگەن كەزىندە دە بويىندا پسيحو-پاتولوگيا داميدى. ونداي بالالار وتە تۇيىق كەلەدى. قوعامنىڭ وزىنە دەگەن قارىم-قاتىناسىنان جاسقانادى. كەي كەزدە ءبىز وسىنداي ولقىلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن پسي­حولوگتاردىڭ، پە­دا­گوگتەردىڭ، ودان وزگە دە ارنايى ما­مانداردىڭ قىز­مەتىنە جۇگىنەمىز».

بۇل ماسەلە پوليتسيا قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ عانا ەمەس، ەلىمىزدىڭ پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ دا ۇنەمى نازارىندا. ماسەلەن، باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا، بالالارعا زورلىق-زوم­بىلىق كورسەتكەن ادامدارعا اياۋ­شى­لىق تا، راقىمشىلىق تا بولماي­دى. «پەدوفيلدەرگە قاتىستى زاڭ­دى قاتاڭداتۋ جۇمىستارى ءالى دە جال­عاسۋدا. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، وتكەن جىلى پەدوفيلدەرگە قاتىستى سانكتسيانى كۇشەيتكەن بولاتىنبىز. ءتىپتى، مۇنداي قىلمىس جاساعان ادامداردى ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ماسەلەسى دە قولعا الىندى. ەندى بۇدان بىلاي پەدوفيلدەر ءۇشىن راقىمشىلىق جاسالمايدى»، دەيدى م.احمەتجانوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا بيىل بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق 8%-عا ءوسىپ وتىر. ونىڭ دا ءوز سەبەپتەرى بار. ماسەلەن، بيىل ءبىر جابىرلەنۋشىگە قاتىستى 60 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. بىلتىردان باستاپ جابىق مەكەمەلەردە، ينتەرناتتاردا بالالارعا جاسالعان زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرىن جاسىر­عاندار دا جاۋاپقا تارتىلا باستادى. ول دا قىلمىستىڭ وسى تۇرىنە قاتىستى جاۋاپقا تارتىلعانداردىڭ سانىن ارتتىرىپ وتىر.

 

P.S. ەلىمىزدە بالاعا كورسەتىلەتىن زورلىق-زومبىلىق پەن پەدوفيلدەر تاراپىنان جاسالاتىن قىلمىستارعا قاتىستى مىسالدى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. وزەكتى ورتەيتىن دە – وسى! اسىرەسە، پاندەمياعا بايلانىستى ساباعىنا بارماي ۇستازدىڭ دا، اتا-انانىڭ دا قاداعالاۋىنسىز قالعان، اۋلا-اۋلادا ۋلاپ-شۋلاپ جۇرگەن بالالاردى كورگەندە ويعا باتاتىن بولدىق. ء«اي دەيتىن اجە، قوي دەيتىن قوجا جوق». ىندەتتەن قورعايمىز دەپ ءجۇرىپ، بالانى ءجۇزى قارانىڭ قۇرىعىنا ءىلىندىرىپ الماساق جارار ەدى. ويلانارلىق جاعداي...

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اتىراۋدا 9 بالانى يت تالادى

ايماقتار • 24 قازان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار