ساپىرىلىسقان سان الۋان ادام. نەمەرەسىن جەتەكتەگەن قاريا, جۇمىسقا اسىعىپ بارا جاتقان ازامات, جۇرەگىندە ماحابباتتىڭ اياۋلى گ ۇلى ءبۇر جارعان جاستار. ارمانشىل جۇرەكتەر. وزگەرگەن الەممەن, جاڭارعان قوعاممەن بىرگە وزگەرگەن, وزگەرمەگەن نەمەسە وزگەرۋگە تالپىنعان جانە وزگەرۋگە ۇمتىلمايتىن ادامدار. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز جولداۋىندا «قازىرگى مىندەت – حالقىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ, تۇتاس ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋ. قازاق زيالىلارىنىڭ جاڭا كەزەڭدەگى مىندەتى – ۇلت بولمىسىنىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ورنىقتىرۋ. سونداي-اق ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋعا اتسالىسۋ. جاڭعىرعان قوعام جات ادەتتەردەن بىرتىندەپ ارىلۋى كەرەك» دەدى. قوعامدىق سانانى وزگەرتۋدىڭ العىشارتى ۇلت بولمىسىن جاڭارتۋ جانە جاڭعىرتۋدا ەكەنى ايتىلىپ وتىر.
قوعامدىق سانا, دەگەنىمىزدى قوعامدىق بولمىستىڭ (بىتيە) كورىنىسى دەپ ءجۇرمىز عوي. قوعامدىق سانانىڭ التى فورماسى نەمەسە تىرەگى دەپ ونەر (كوركەمدىك سانا), عىلىم, مورال, قۇقىقتىق سانا, ءدىن, يدەولوگيانى (ساياسي سانا) سانايمىز.
كوركەمدىك سانا ياعني ادەبيەت, مۋزىكا, جيۆوپيس ت.ب. جىلىمىق جانە تاۋەلسىزدىك جىلدارى بىرنەشە كۇردەلى وزگەرۋ كەزەڭدەرىن باسىنان وتكەردى. ساياسي تسەنزۋرا جانە سوتسياليستىك رەاليزم ءادىسىنىڭ قۇرساۋىنان شىققان ونەردىڭ شەكسىز ەركىندىككە ۇمسىنۋى, ەلىكتەۋ-سولىقتاۋعا ۇرىنۋى دا, سان الۋان ەكسپەريمەنتتەرگە بارۋى دا ونەردىڭ ءوزىنىڭ ىشكى زاڭدىلىقتارىنان تۋعان جاعدايات ەدى. كوركەمدىك سانا ءوزىنىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىنە ۇمتىلدى. عىلىم دا جاڭا تەحنولوگيالارعا, جاڭا زامان سۇرانىستارىنا قاراي بەيىمدەلۋ ۇستىندە. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن تازا قىرعي-قاباق سوعىستىڭ ساردارىنا اينالعان سوۆەتتىك عىلىمنان ءوز ەنشىسىن العان قازاق عىلىمى كۇلدەن قايتا جارالعانداي كۇي كەشكەنىن كورەمىز. جالپى, عىلىم سوعىسقا جۇمىس ىستەمەۋى كەرەك. جاڭا زامانداعى قازاق عىلىمىنان ءبىزدىڭ كۇتەرىمىز بەك كوپ. قوعامدىق سانانىڭ التى فورماسىنىڭ وزگەرۋى, قۇبىلۋى, جاڭا زامانعا بەيىمدەلۋى ارقىلى عانا ۇلت بولمىسىنىڭ جاڭا قاعيداتتارىن قالىپتاستىرا الامىز عوي. وسىنىڭ ءبىرى كەمشىن بولسا, ءبارى كەمشىن.
وتكەن عاسىردا سوۆەت وداعى كەڭىستىگىندە جانە باتىس الەمىندە «حومو سوۆەتيكۋس» دەگەن ۇعىم پايدا بولىپ, قالىپتاستى. ياعني «سوۆەت ادامى». بۇل – الەۋمەتتىك تيپ. سانادا بەرىك ورنىققان سوۆەتتىك يدەولوگيا. ەندى ءبىز جوعارىدا ايتقان ادامداردىڭ نەمەسە ءۇش بۋىننىڭ قايسىسى «حومو سوۆەتيكۋس»؟ ەشقايسىسى جانە ءبارى. «حومو سوۆەتيكۋس» جەكە الەۋمەتتىك تيپ رەتىندە قازىر ءومىر سۇرمەيدى, بىراق ونىڭ جاقسى جانە جامان داعدىلارى مەن ادەتتەرى, پسيحولوگياسى مەن قۇندىلىقتارى ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ بويىمىزدا بار. ءبىز ءوز ساياسي-الەۋمەتتىك جانە فيلوسوفيالىق, پسيحولوگيالىق ەۆوليۋتسيامىزدى وتكەرۋدەمىز. كونەرگەن داستۇرلەر, ەسكىرگەن داعدىلار, جاڭا زامانعا بەيىمدەلۋى قيىن مىنەز-ق ۇلىق بىرىنەن بىرىنە بەرىلىپ, بىرىنەن قايتا ءبۇر جارىپ, ءبىرىنىڭ بويىنان مۇلدە جويىلىپ جاتقانداي. جارتىلاي وتىرىقشى جارتىلاي كوشپەلى بولعان بابالارىمىز سەكىلدى ءبىز دە قازىر جارتىلاي سوۆەت ادامى-جارتىلاي تاۋەلسىزدىك زامان ادامى بولىپ وتىرمىز. ينتەرناتسيوناليزمنەن كوسموپوليتيزمگە ءوتىپ, ودان ءوزىمىزدىڭ التىن باستاۋىمىز – ابايدىڭ «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي» دەيتىن ۇلى گۋمانيستىك يدەياسىنا باس ۇرىپ, جالپىادامزاتتىق الترۋيزمگە بەت الىپ بارامىز.
پرەزيدەنت جولداۋىنداعى «جاس بۋىندى ەرىنبەي ەڭبەك ەتۋگە بەيىمدەۋ قاجەت» دەگەن سوزدەن ادامداردىڭ كەيىنگى وتىز جىلدا ەڭبەكتى ەڭ باستى قۇندىلىق رەتىندە تانۋدان اداسىپ قالعانىمىزدى اڭعارامىز.
ەڭبەكتى جانە ەڭبەك ادامىن قۇرمەتتەۋ – ەڭبەك قوعامىنىڭ ءمانى. بۇگىنگى ەڭبەك ادامى ول كەشەگى سوۆەتتىك شارۋا ەمەس. ونىڭ دا جاڭا فيلوسوفياسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك سەكىلدى. جاڭا وبرازى جاسالۋى كەرەك. ال جولداۋداعى «ىسىراپشىلدىق پەن داڭعازالىق قوعامنىڭ دا, ادامنىڭ دا ابىرويىن توگەدى. جاۋاپسىزدىق, نەمقۇرايدىلىق بۇكىل ەلدى قاسىرەتكە ۇشىراتادى. ال بوس سوزدىلىك پەن بوسپەلىك, ماقتانشاقتىق قوعامنىڭ دامۋىن تەجەيدى» دەگەن وي شىن مانىندە ويلاندىرادى. ءبىز وسى كەرتارپا قاسيەتتەردى تەك قانا سوۆەت زامانىنىڭ قالدىرعان مۇراسى دەي الامىز با؟ مەنىڭ پايىمداۋىمشا, بۇلاردىڭ ءبىر پاراسى توقسانىنشى جىلداردان باستاپ بىزگە جابىسقان دەرتتەر. بۇل – مۇناي ءداۋىرىنىڭ, كەشەگى جەكەشەلەندىرۋ مەن شەكسىز تەندەرلەردىڭ كەرى اسەرلەرى. ءبىز مۇنىڭ زاردابىن ءالى ۇزاق تارتامىز. اباي ءجاۋانمارتى مەن مۇناي «جۋانمارتتەرىنىڭ» اراسى الپىس ايشىلىق جول. وسى ارادان ءبىز ءوزىمىزدى تاۋىپ, جاڭارىپ جانە جاڭعىرۋىمىز كەرەك.
