ءار جولداۋدىڭ ءوز ەرەكشەلىگى, ۇستانعان باعىتى بولاتىنى ءسوزسىز. وسى تۇرعىدان كەلگەندە «بۇل ءان بۇرىنعى اننەن وزگەرەك» دەپ شاكارىم قاجى ايتقانداي, بۇل جولداۋ دا وزگەرەك, ادەتتەگىدەن گورى ناقتى ءىس-قيمىلعا نەگىزدەلگەن, باتىل قادامدارعا بەتبۇرىس جاساعانىن بايقاتادى. ماسەلەن, مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىنىڭ ۇسىنىلۋى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ 25 پايىزعا دەيىن قىسقارۋى, شەتەلدىكتەرگە جەر ساتىلمايتىنىنىڭ ناقتى ايتىلۋى نازار اۋدارتپاي قويمايدى.
جالپى, ءار نارسەنىڭ, اسىرەسە وسىنداي ەل ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى قۇجاتتىڭ ءوز ءتۇيىنى بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوعامنىڭ ءتۇرلى سالاسىنداعى احۋالعا تەرەڭ تالداۋ جاساي كەلىپ, نەگىزىنەن مەملەكەت قۇرۋشى باستى ۇلتتىڭ وسىناۋ ىرگەلى ىستەردى اتقارۋداعى, جۇزەگە اسىرۋداعى جاڭا ۇلتتىق بولمىس-ءبىتىمى قانداي دەڭگەيدە بولۋى كەرەكتىگىن اتاپ كورسەتەدى.
ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق دەگەن ۇعىمعا تەرەڭ ءمان بەرۋىن باعامداعان بولارسىز. بۇل تەكتەن تەك ەمەس. دەمەك, قانداي ىرگەلى سالا بولسا دا ول ەڭ الدىمەن ۇلتقا قىزمەت ەتۋى ءتيىس. ول سوندا عانا ءوزىنىڭ ۇلتتىق مارتەبەسىنە لايىق بولا الادى. دەمەك, بارلىق سالا جاڭعىرۋى, جاڭارۋى ءتيىس. سوندا عانا پرەزيدەنتتىڭ اتاپ ايتقانىنداي, «جاڭارعان ۇلت قانا جاڭعىرعان ەلدىڭ جەتىستىگىن جاھان جۇرتىنا تانىستىرا الادى».
دەمەك, ۇلت قالاي جاڭارادى, قالاي جاڭعىرادى؟ ونىڭ ىسكە اسۋ مەحانيزمدەرى, تەتىكتەرى قانداي؟ بۇل ويىمىزدىڭ دا كىلتىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى اشىپ بەرگەن. جانە بۇل باعىتتاعى مىندەتتەردى دە سانامالاپ كورسەتەدى.
«قازىرگى مىندەت – حالقىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ, تۇتاس ۇلت ساياساتىن ارتتىرۋ. ادامدى جانە قوعامدى ۋاقىت تالابىنا ساي جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. جاڭارعان ۇلت قانا جاڭعىرعان ەلدىڭ جەتىستىگىن جاھان جۇرتىنا تانىتا الادى. مەن حالقىمىزدىڭ الەم ۇلگى تۇتارلىق جاقسى قاسيەتتەرىنىڭ كوبىرەك بولعانىن قالايمىن. ۇلتىمىز جاڭا ساپاعا كوشۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ومىرلىك ۇستانىمدارىمىز دا وزگەرۋى كەرەك.
قاي كەزدە دە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا بەت بۇرىپ, اسىرەسە حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار تۇلعالارىنىڭ سوزىنە زور ءمان بەرىپ قارايتىن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى بۇل جولى ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ مىنا ءبىر تانىمال ءسوزىن كەلتىرە كەتىپتى. ء«بىلىمدى بولۋعا وقۋ كەرەك. باي بولۋعا كاسىپ كەرەك. كۇشتى بولۋعا بىرلىك كەرەك. وسى كەرەكتەردىڭ جولىندا جۇمىس ىستەۋ كەرەك», دەيدى احاڭ.
قازاقتىڭ ءتىل بىلىمىندە, اعارتۋ سالاسىندا, رۋحانياتىندا توڭكەرىس جاساعان ۇلى رەفورماتور احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ سوناۋ حح عاسىردىڭ باسىندا ايتقان ءسوزى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ماڭىزىن جويماق ەمەس, ءدال وسى ۋاقىتتىڭ دا تالابىمەن تەرەڭ ۇندەسىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ احاڭدى ايتقانى – الاشتى ايتقانى دەپ ءبىلۋ كەرەك. دەمەك, الاش يدەياسىن ءتىرىلتىپ وتىر. الاش قايراتكەرلەرىنىڭ سوزىنە جان ءبىتىرىپ, سولاردىڭ ايتقانىن جاڭا زامان بولمىسىمەن ءبىتىستىرۋ. اينالىپ كەلگەندە وسى ۇلى قاعيداتتاردى جۇزەگە اسىراتىن دا, ورىندايتىن دا ءبىلىمدى, بىلىكتى, پاراسات-پايىمى مول ۇلتتىق كادرلار. ياعني مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر – مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا 25 پايىز قىسقارتۋ بولاتىنىن ايتقان پرەزيدەنت, ەندى جاڭا قاعيداتتارمەن جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ سانى ەمەس, ساپاسى ماڭىزدى ەكەنىن مەڭزەپ وتىر. كەزىندە الاش قايراتكەرلەرى شەنەۋنىكتەردى, ياعني مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى ەلدىڭ ءسوزىن سويلەيتىن, ەلگە قىزمەت ەتەتىندەر – مەملەكەتشىلدەر جانە ءوز قاراقان باسىن كۇيتتەيتىندەر دەپ ەكىگە ءبولىپ قاراعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋدا ءححى عاسىردىڭ ۇرپاعى قانداي بولۋ كەرەك دەگەندەگى سانامالاپ كورسەتكەن قاعيداتتارى دا وسى پىكىرمەن تەرەڭ ۇندەسىپ جاتىر.
ادەتتە, وسى كۇنگە دەيىن قوعامدى ۇلتتىق يدەيا بار ما, ۇلتتىق يدەولوگيا قاي دەڭگەيدە دەگەن ساۋال مازالاپ كەلەدى. اتالمىش جولداۋدا وسى سۇراققا ناقتى جاۋاپ بەرىلگەن دەپ ويلايمىن. حح عاسىردىڭ باسىندا ايتىلعان احاڭنىڭ ۇلى سوزىنەن تۋىنداتىپ ايتقان مەملەكەت باسشىسىنىڭ وي-پىكىرى, ۇسىنىستارى ءبىزدىڭ باستى ۇلتتىق باعدارلامامىزعا اينالۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن.
ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ءبىزدىڭ بار ىزگى ءىسىمىز, ۇلتتىق يدەيامىزدى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلى احاڭنىڭ داڭقتى ءسوزىنىڭ اياسىنان ىزدەپ, ءوزىنىڭ ۇستانىمدارىن وسى سوزدەن تارقاتىپ ايتۋىنا بارشامىز دەن قويىپ, باستى باعدار ەتىپ ۇستانۋىمىز كەرەك.
ء«ار ۇلت ءوزىنىڭ ەڭ اسىل قاسيەتىن ادامزاتقا ورتاق قازىناعا اينالدىرا الماسا, ول ۇلتتىڭ قاسىرەتتى قىلمىسى سانالادى», دەپتى رابيندرانات تاگور. دەمەك, ۇلتىمىز ءوزىنىڭ جاڭا زامانعا ساي جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرا بىلگەندە عانا مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, ء«بىز سوندا عانا باسەكەگە قابىلەتتى مەملەكەت, زياتكەر ۇلت قالىپتاستىرا الامىز», ادامزاتقا قوساتىن ورتاق قازىنامىز دا قوماقتى, ۇيالمايتىنداي بولارى ءسوزسىز.
ادەتتە ەلدىك, ۇلتتىق مۇددە ءسوز بولعاندا ەل زيالىلارى اۋىزعا الىنادى. زيالى, تۇلعا دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ۇلتقا باعىت-باعدار بەرۋشى, ۇستىن بولاتىنىن ايتساق, ولارعا جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جەڭىل ەمەس ەكەنى تۇسىنىكتى. شىن مانىندەگى زيالى ادام سول حالىقتىڭ ايناسى. دەمەك, بولاشاق ۇرپاق سول ايناعا قاراپ بەت تۇزەيدى. ونىڭ ءسوزى, ءىلىمى ونەگە بولۋعا, جاڭا بەتبۇرىستارعا سەرپىن بەرۋى قاجەت. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, «قازاق زيالىلارىنىڭ جاڭا كەزەڭدەگى مىندەتى – ۇلت بولمىسىنىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ورنىقتىرۋ. سونداي-اق ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋ». دەمەك, زيالىنىڭ مىندەتى جاڭا قوعامعا تەز بەيىمدەلىپ, وتكەننىڭ ونەگەسىن بۇگىننىڭ بولمىسىمەن ۇتىمدى بايلانىستىرۋ. ايتقانداي, بۇل ىستە زيالىلارعا جۇكتەلەر مىندەت اۋقىمى وراسان زور. بۇل رەتتە جولداۋدا ايتىلعانداي, «بوسسوزدىلىك پەن بوسپەلىك, ماقتانشاقتىق قوعامنىڭ دامۋىن تەجەيدى. بۇل تۋرالى اباي «وڭكەي جالعان ماقتانمەن, شىننىڭ بەتىن بويايدى», دەپ اشىق ايتقان. بۇل ماسەلە بۇگىنگى كۇنى دە وزەكتى بولىپ وتىر» دەلىنەدى.
شىنىندا ماقتاۋ, ماقتان بۇل تاۋدان قۇلاعان تاسقىن سەكىلدى. ورىنسىز ماقتاۋ, جالعان اقپارات, ەسەپ بەرۋ بۇل ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋعا سىزات تۇسىرەتىن اسا قاتەرلى دەرت. ءبىز بۇل بيىككە, ۇستانىمعا كىسى بويىنداعى كوپ كەمشىلىكتەردى جوياتىن ەڭبەك ارقىلى عانا جەتەمىز.
اركىم ءوز ىسىمەن اينالىسىپ, جاۋاپكەرشىلىگىن جەتە سەزىنىپ, سول جولعا ءبىلىم-بىلىگىن, پاراسات-پايىمىن جۇمساي بىلگەندە عانا ءىسىمىز ناتيجەلى بولماق. قۇر بوس ءسوز, داڭعازانىڭ ۋاقىتى وتكەن. قازىر ناقتى ىستەر, جاڭا يدەيالار زامانى. اتا-بابامىزدىڭ ۇلى مۇراتىن, وسى ەلدى قولىمىزعا اماناتتاپ تاپسىرعان ۇلى تۇلعالاردىڭ قاجىر-قايراتى, تاباندى ەڭبەگىن, ۇلى رۋحىن بويىمىزعا سەرىك ەتكەن جاعدايدا, جاڭا زامان تالابىنا ۇشتاستىرا بىلگەندە عانا ءبىز ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىراتىن مەرەيلى كۇندى ەنشىلەيمىز, الاش بالاسىنىڭ ءجۇز جىلدىق ارمانىنا ءسوز جوق قول جەتكىزەمىز. سوندا عانا ءبىز جولداۋدىڭ توقەتەر ءتۇيىن ءسوزى بولعان ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن جاساۋعا, ۇلى اباي ايتقان «تولىق ادام» ۇعىمىنا ءبىر تابان جاقىنداي تۇسەمىز.
قالي سارسەنباي,
«الماتى اقشامى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى
