ورتالىقتا بوتانيكالىق باق جانە جىلىجاي كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. ءبىزدى جىلىجاي يەسى احمەتۋالى راشيد ۇلى قارسى الدى. كۇنىنە ساباقتان تىس ۋاقىتتا 150-گە جۋىق وقۋشى كەلەدى ەكەن. قازىر ىندەتتىڭ تارالۋىنا بايلانىستى بوتانيكالىق باققا, جىلىجايعا كەلۋ ۋاقىتشا توقتاپ تۇر.وسىمدىككە وزدەرى قامقورلىق جاساپ, ءوسىرىپ, باپتاۋ ارقىلى بالالار ەڭبەكتىڭ دە قادىرىن تۇسىنەدى, تازا اۋامەن دە تىنىستايدى.
– بالالار دا جىلىجايدا وسەتىن ءاربىر وسىمدىكتى جاتقا بىلەدى. وسىمدىكتى عانا ەمەس, ولاردىڭ قايسىسىنىڭ جاڭا جاپىراعى, ءونىمى ءونىپ كەلە جاتقانىنا دەيىن بىزبەن بىرگە باقىلاپ جۇرەدى. وسىمدىكتەر كۇتىپ, باپتاۋدى, ايالى الاقاندى, جىلى مەيىرىمدى قاجەت ەتەدى. بولاشاق تابيعات جاناشىرلارى كوبەيە تۇسسە ەكەن دەيمىز, ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ باستى ماقساتى دا – وسى, – دەيدى جىلىجاي يەسى.
ال جاسىل جەلەگى جايقالعان جىلىجايدىڭ ىشىندە كيۆي, اۆاكادو, كوفە ءدانىن بەرەتىن اعاشتار, باسقا دا وسىمدىكتەر, ءۇي, دالا گۇلدەرىنىڭ نەبىر تۇرلەرى جايقالادى. ەرەكشە ديزايندىق ءسان بەرىپ لاۆر اعاشى تۇر. كورەر كوزگە تارتىمدى, جاپىراقتارى سۇيرىكتەي ۇزىن, جىڭىشكە اسەم دراتسەنا. ءتۇرلى فيكۋستار, قايىرىمدى كليۆيا, ءىنجىر, پالما, گرانات جەمىسى, لاۆر, ليمون سياقتى تروپيكالىق وسىمدىكتەر, بيىك بولىپ بويلاعان الىپ كاكتۋستاردى كورەسىز. فيكۋس تالىنىڭ وتانى – فيليپپين, قىتاي, اۋستراليا,ءۇندىستان. ەگەر دالالىق جەرگە ەكسەڭىز, فيكۋس 20 مەترگە جەتەدى. فيكۋس وزىنە كوپ كوڭىل بولگەندى قالايدى.
ءسىز مۇندا ءوزىڭىزدى جىلىجايدا ەمەس, تىلسىمعا تولى ناعىز دجۋنگليدە جۇرگەندەي سەزىنەسىز. اۋاسى دا ەرەكشە. احمەتۋالى راشيد ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جىلىجايدا ەكزوتيكالىق وسىمدىكتەردىڭ 200-گە جۋىق ءتۇرى وسىرىلەدى.
بيولوگ مامانداردىڭ باقىلاۋىمەن ورتالىققا تۇراقتى كەلەتىن بالالار ساباقتان تىس ۋاقىتتا وسىندا تروپيكالىق وسىمدىكتەردى وتىرعىزىپ, ونى كۇتىپ باپتايدى. كوكتەم كەزىندە قيار, قىزاناق ەگۋگە قاتىسادى.
مىنە, ءبىز كوفە اعاشىن كورىپ تۇرمىز. جىل بويى گۇلدەپ, ءدان بەرەدى. ءبىر ەرەكشەلىگى – قاسىنا كورشىلەس قونعان گۇلدەردى, تالداردى جاقتىرماي, جالعىز وسكەندى قالايدى ەكەن.
– ءدامىن كورىڭدەر, مىناۋ پىسكەن ءدانى, وسىدان كوفە جاسايدى. وكىنىشكە قاراي, كوفە جاساۋ تەحنولوگياسىن بىلمەيمىز. بىلسەك, ءوندىرىس اشۋعا بولار ەدى, – دەيدى احمەتۋالى راشيد ۇلى.
كوفە ءدانىنىڭ ءدامىن كوردىك.
– بۇل تروپيكالىق وسىمدىكتەردى قالاي جەتكىزەسىزدەر؟ – دەدىك.
– ءبىزدىڭ ورتالىق ۇجىمى, قىزمەتكەرلەرى باسقا ەلدەرگە بارعاندا اكەلەمىز. گەرمانياعا, رەسەيگە كوشىپ كەتكەن دوس-جاراندار سىيلاپ, بىزگە جىبەرىپ جاتادى. ءبىر قىزىعى, ەكزوتيكالىق وسىمدىكتەردىڭ ءبارى دە ءبىزدىڭ جەرىمىزدىڭ توپىراعىنا, اۋا-رايىنا ۇيرەندى, – دەدى جىلىجاي يەسى.
– كاكتۋسىڭىز تىم بيىكتەپ بارادى ەكەن!
– جىلىجايدىڭ توبەسىن تەسىپ شىعا ما دەپ ءوزىم دە قورقىپ تۇرمىن, كوردىڭىز بە, ءدىڭى قانداي ۇلكەن!
ءبىز كورگەن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ەكولوگيا جانە تۋريزم ورتالىعىنداعى بوتانيكالىق باق پەن جىلىجاي نەگىزىندە قالالىق مەكتەپتەر, بالاباقشا تاربيەلەنۋشىلەرى, ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى ارنايى ەكسكۋرسيالارعا كەلەدى.
پاۆلودار
