...بالا كۇنىمىزدە قىتىمىر قىس كەيىنگە قالىپ, جاسىل جەلەك جامىلعان كوكتەمنىڭ كەلىسىمەن تابيعات-انادان كۇتەتىن ءبىر ەرەكشە قۇبىلىس بولۋشى ەدى. ول – كۇننىڭ العاشقى كۇركىرى. نەگە دەيسىز عوي؟ اسپان الەمىندەگى تاپ وسى تاڭعاجايىپ قۇبىلىس ءبىز ءۇشىن سۋعا شومىلۋ ماۋسىمىنىڭ بەيرەسمي اشىلۋ سالتاناتىنداي كورىنەتىن. اتا-انامىزدىڭ, وزگە دە ەرەسەكتەردىڭ ايتقانى بولسا كەرەك, قۇيتتاي كەزدەن قۇلاققا قۇيىپ وسكەنىمىز وسى: اسپاندا العاش جاي ويناعان كۇننىڭ ەرتەسىنەن باستاپ سۋعا تۇسۋگە بولادى.
ءبىر قىزىعى, بالا كۇندە قالىپتاسقان قاعيدانى كۇنى بۇگىنگە دەيىن بۇزعانىمىز جوق. بىرەر اي بۇرىن كوكتەم دە شىقتى, كۇن دە جىلىندى. كۇن قاشان كۇركىرەيدى ەكەن دەپ كوككە دە قاراپ ۇزدىكتىك. تەك, اياققا تۇساۋ, كوڭىلگە قاياۋ سالعان پاندەميا عانا جىلداعى پارمەنىمىزدى تەجەدى. ءبىز عانا ەمەس, ءبۇتىن ءبىر الەمدى ابىگەرگە ءتۇسىردى بۇل كەسەل. رەسمي مالىمەتكە سەنسەك, جاھاندى جايلاعان كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرعانداردىڭ سانى 21,6 ملن-نان اسىپتى. «جىعىلاتىن جەرىمدى بىلسەم, سابان توسەپ قويار ەدىم عوي» دەمەكشى, ىندەتتى كىمنەن, قاشان جۇقتىرىپ الاتىنىمىز بەلگىسىز. الايدا ىندەتتەن دە بولەك قاۋىپ بار ەمەس پە؟ ماسەلەن, سۋعا باتۋ قاۋپىن الايىق.
مەيلى, كوزگە كورىنبەيتىن ۆيرۋستى اڭداماساق, اڭدامايتىن دا شىعارمىز, الايدا سۋعا شومىلۋدىڭ قاراپايىم ەرەجەلەرىن ساقتاۋعا بولار ەدى عوي؟ توعىز جانى بار دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان مىسىق ەكەش مىسىقتىڭ ءوزى سۋدى اينالىپ قاشاتىن بولسا, جالعىز-اق جانى بار ادامزات بالاسىنا ەركىنسۋدىڭ ەش رەتى جوق ەدى. مۇنى ءبىز توتەنشە جاعدايلار كوميتەتى كەلتىرگەن قارالى تىزىمگە قاراپ ايتىپ وتىرمىز. سول مالىمەت بويىنشا ماۋسىمنىڭ العاشقى كۇنىنەن بەرى ەلىمىزدە ەكى جۇزدەن استام ادام كوز جۇمىپتى. سالعىرتتىقتىڭ سالدارى – وسى!
ەسكەرتىلمەدى ەمەس, ازاماتتىق قورعانىس قىزمەتكەرلەرى ەسكەرتۋدەي-اق ەسكەرتىپ جاتىر. سوعان قۇلاق اسىپ جاتقان كىم بار؟ اتالعان كوميتەتتىڭ ماماندارى وتانداستارىمىزدىڭ ءومىرىن قورعاۋ, ولاردىڭ سۋداعى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءتۇسىندىرۋ, قايعىلى وقيعالاردىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن ۇدايى جۇرگىزىپ كەلەدى. كۇن سايىن قۇتقارۋشىلار مەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى رەيدكە, پاترۋلگە شىعادى. بۇل يگى ىستەن ۆولونتەرلەر دە باس تارتىپ جاتقان جوق.
ايتايىق, قۇتقارۋشىلار پوليتسيا دەپارتامەنتىمەن, ۆولونتەرلىك ۇيىمدارمەن بىرىگىپ ازاماتتاردىڭ قوعامدىق ورىندارداعى ءجۇرىس-تۇرىسىن جانە سۋ ايدىندارىنداعى قاۋىپسىزدىك قاعيدالارىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن رەيدتەر مەن پاترۋلدەۋ جۇرگىزۋدە. ءبىرىنشى رەت ەمەس, ارينە. جىلداعىداي بيىلعى 1 ماۋسىمنان باستاپ وسىنداي ءىس-شارالار كەڭىنەن قولعا الىنىپتى. سۋ ايدىندارىنداعى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىنە قاتىستى 408 مىڭعا جۋىق ۇگىت-ناسيحات ونىمدەرى (پاراقشالار, جادنامالار) تاراتىلدى. سونىمەن قاتار جۇرگىزىلىپ جاتقان رەيدتەرگە, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى تارتىلۋدا. سۋداعى ءجۇرىس-تۇرىس قاعيدالارى باياندالاتىن بەينەروليكتەر دە جىل سايىن ازىرلەنىپ, رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردا كورسەتىلەدى.
ء«بىر ادامنىڭ بوستاندىعى باسقا ادامنىڭ بوستاندىعى باستالاتىن جەردە اياقتالادى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار ەمەس پە؟ سول سياقتى, ادامزات بالاسىنىڭ قانداي دا ءبىر قۇقىعى بار بولعان سوڭ, مىندەتتىڭ دە مىندەتتى تۇردە بولۋى زاڭدى. قۇقىق تا, مىندە تە قاتار جۇرەدى. جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگى دەگەن بولادى. قولىڭمەن ىستەگەنىڭدى موينىڭمەن كوتەرە ءبىلۋىڭ قاجەت. الايدا ايتىپ ءسوز, ۇرىپ تاياق وتپەيتىندەرگە قايتپەك كەرەك؟ ارينە, ەشكىم ەشكىمدى ۇرىپ-سوعىپ جاتقان جوق. تەك, تۇسپە دەگەن سۋعا ءتۇسىپ, جۇزبە دەگەن جەردە جۇزگەندەرگە, ماس كۇيىندە مالتىپ, شومىلۋ ەرەجەلەرىن ساقتاماعاندارعا جازا قولدانباسا بولمايدى. قىلمىستىق ەمەس, اكىمشىلىك جازا! قالتاسى قاعىلىپ, ايىپپۇل تولەگەن ادام بۇدان سوڭ قايتىپ ەرەجە بۇزۋعا بەل بايلاماس ەدى. ول دا قايعىلى وقيعانىڭ الدىن الۋدىڭ ءبىر جولى.
وسى ماقساتتا ەلىمىزدەگى قۇتقارۋشىلار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن, ەرىكتى ۆولونتەرلەرمەن تىزە قوسىپ, سۋعا شومىلۋ ماۋسىمى باستالعاننان بەرى (1 ماۋسىم) 23 مىڭنان استام رەيد جانە پاترۋلدەۋ جۇرگىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 4537 ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ولارعا «قوعامدىق ورىنداردا بولۋ قاعيدالارىن بۇزۋ» اقبك 440-بابى جانە «ورتاق سۋ پايدالانۋ قاعيدالارىن بۇزۋ» 364-بابى بويىنشا جالپى سومماسى 10 ملن تەڭگەنى قۇراعان ايىپپۇل سالىندى. «قۇداي ساقتانعاندى عانا ساقتايدى» عوي. ايتپەگەندە الگى 4537 دەمالۋشى ايىپپۇلمەن قۇتىلىپ ەمەس, اجالدىڭ قۇرىعىنا ىلىگىپ, تۇتىلار ما ەدى دەگەن ويدا قالامىز... سالعىرتتىق سان سوقتىرادى.
سول قۇرىققا ىلىگە جازداپ, ءولىم اۋزىنان قالعاندار دا بار. جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدىڭ سۋ ايدىندارىندا قۇتقارۋشىلار 149 ادامدى اجالدان اراشالاپ قالدى. سونىڭ 32-ءسى – بالالار! ال سۋعا شومىلۋ ماۋسىمى باستالعاننان بەرى 127 ادام قۇتقارىلسا, سول 127-ءنىڭ اراسىندا 24 بالا بار.
اجالدان قۇتىلعانداردى ەستىپ, قۋانىپ جاتقاندا جازىم بولعانداردىڭ سانىن كورىپ, كوڭىلىمىز نىلدەي بۇزىلماسى بار ما؟ وتكەن جىلى 253 دەمالۋشى كوز جۇمىپ, سونىڭ اراسىندا 82 بالا بولعان ەدى. بيىلعى 1 ماۋسىم مەن 12 تامىز ارالىعىندا دا 211 ادامنىڭ تاعدىرىنا بالتا شابىلىپ, سونىڭ اراسىندا 64 بالانىڭ بولعانى وزەكتى ورتەيدى. ءوز مۇمكىندىگىن باعامداي الماعانى دا, «اششى سۋعا» قۇنىعىپ, سۋعا ماس كۇيىندە شومىلعانى دا, سۋعا باتىپ بارا جاتقاندى قۇتقارماقشى بولعان ەرجۇرەگى دە, ەرەسەكتەردىڭ نازارىنان تىس قالعان بالالار دا اجالدان قۇتىلا العان جوق. اسىرەسە, اقتوبە وبلىسىندا سۋعا باتىپ كوز جۇمعان ادامداردىڭ سانى ارتقانى بايقالادى (2020 جىلى – 21 ادام, 2019 جىلى – 11 ادام).
امال بار ما, ادامداردىڭ سۋدا قازا بولۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جۇمىس اتقارىلۋداي-اق اتقارىلىپ جاتىر. الايدا توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مۇددەلى مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ جۇرگىزگەن كەشەندى شارالارعا قاراماستان, قايعىلى وقيعالار قايتالانۋدىڭ ۇستىنە قايتالانا تۇسۋدە. سالعىرتتىعى سان سوقتىرعان دەمالۋشىلاردان باسقا كىمدى ايىپتايىق, مۇندايدا؟!
كەيبىر دەمالۋشىلار كىنانى شومىلۋ ورىندارىنىڭ دۇرىس جابدىقتالماۋىنان ىزدەيدى. سوڭعى مالىمەت بويىنشا ەلىمىزدە سۋعا شومىلۋعا رۇقسات ەتىلگەن 445 ورىن بەلگىلەنىپتى. سونداي-اق 6 مىڭعا جۋىق ەسكەرتۋ بەلگىسى ورناتىلدى. الايدا مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ءوز كۇشىن جەتە باعالاماعان ادامدار ۇقىپسىزدىقتىڭ سالدارىنان ارنايى جابدىقتالعان شومىلۋ ورىندارىندا دا سۋعا باتىپ جاتادى. سوندىقتان دەمالۋشى سۋ ايدىنىنىڭ قاۋىپتى ورىندارى مەن ەرەكشەلىكتەرىن ءبىلۋى ءتيىس. سەبەبى جابدىقتالماعان جاعالاۋلاردا ۇيىندىلەر, سۋ باسقان بورەنەلەر, تەمىر كەسەكتەرى, شىنى جانە باسقا دا زاتتار بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار قارسى كەلە جاتقان كاتەرگە, كەمەلەر مەن موتورلى قايىقتارعا جاقىن ءجۇزۋ دە وتە قاۋىپتى. ونداي ءجۇزۋ قۇرالدارى سۋ استىنداعى ادامدى ءىلىپ اكەتكەن جاعدايلار مەن قايعىلى وقيعالار كوپتەپ كەزدەسەدى.
دۇنيە ءجۇزىن دۇرلىكتىرگەن ۆيرۋستىڭ كەسىرىنەن بيىل بالالارعا ارنالعان جازعى لاگەرلەردىڭ جۇمىسى تەجەلدى. ەسەسىنە, وزەندەر مەن توعانداردا سۋ جاعالاپ جۇگىرگەن قاراۋسىز بالالاردىڭ سانى ارتىپ وتىر. الگىندە ايتىلعان 64 بالانىڭ اجالى – سونىڭ دالەلى. سوندىقتان بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ءاتۇستى قاراماعان ابزال دەر ەدىك.
P.S. پاندەميا شەتەلدە دەمالعىسى كەلگەن وتانداستارىمىزدىڭ پارمەنىن باسەڭدەتكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. سونىڭ كەسىرىنەن ەلىمىزدەگى تۋريستىك اگەنتتىكتەردىڭ دە سالى سۋعا كەتكەن سىڭايلى. الايدا تاياقتىڭ ەكى ۇشى بولاتىنىن ۇمىتپاعان ءجون. كەسەل دەمالۋشىلاردىڭ مەسەلىن باسىپ تۇرعانىمەن, وتاندىق ءتۋريزمدى تۇلەتۋدىڭ وڭتايلى ءساتى تۋعان سەكىلدى. اسىرەسە, سۋ ايدىندارىنىڭ اينالاسىن تۇرلەندىرىپ, قۇتقارۋشىلاردى جاساقتاپ, دەمالۋشىلارعا جاعىمدى جاعداي جاساي الساق, بالكىم سۋدا اجال قۇشقانداردىڭ سانى دا ازايار ما ەدى. ويلانارلىق جايت...
