وتىرىستا ەكى ماسەلە تالقىلاندى: «مەملەكەتتىك ورگاندار قابىلداپ جاتقان كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى شارالاردىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى» جانە «مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدى ودان ءارى جەتىلدىرۋ, باقىلاۋ وبەكتىلەرىن مونيتورينگتەۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن جانە بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋدىڭ پارمەندى ولشەمشارتتارىن ەنگىزۋ».
جيىندا ۇلتتىق بانكتىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ, قارجى, ۇلتتىق ەكونوميكا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ, سونداي-اق كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىلدىڭ باياندامالارى تىڭدالدى.
ءبىرىنشى ماسەلەنى قاراۋ كەزىندە كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ مەملەكەتتەردىڭ دامۋىنا تەرىس اسەرى, ولاردىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ءتونۋى جانە سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىمەن تىعىز ءوزارا بايلانىسى تالقىلاندى.
اتاپ ايتقاندا, جەكەلەگەن ساراپتامالىق باعالاۋلار بويىنشا ەلىمىزدە كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ كولەمى ءىجو-ءنىڭ 20%-نان اسادى. وسىعان بايلانىستى ونى تومەندەتۋ بويىنشا بىرقاتار شارالار قابىلدانۋدا, ونىڭ ىشىندە, 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى قابىلدانعان ءىس-شارالار جوسپارى, سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىسۋشىلاردى قازىناشىلىق سۇيەمەلدەۋدى ەنگىزۋ, قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماسەلەلەرى قولعا الىنعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ شوتتاردان قولما-قول اقشا الۋ ءۇشىن سومالاردىڭ شەكتەرىن بەلگىلەگەن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداندى.
قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردى پايدالانۋدى كەڭەيتۋ جانە بانكتىك ەمەس تولەم جۇيەلەرىن دامىتۋ جونىندەگى 2020-2021 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى بەكىتىلدى.
قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگاندار جەدەل الدىن الۋ ءىس-شارالارىن جانە كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى بىرلەسكەن جوسپاردى ىسكە اسىرۋدا. قابىلدانعان شارالار بولشەك سەكتوردا قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردىڭ وسۋىنە قول جەتكىزدى. سونىمەن قاتار جىل سايىن اقشالاي قاراجاتتى قولما-قول اقشاعا اينالدىرۋدىڭ جيىنتىق كولەمى وسۋدە.
وسىعان بايلانىستى پرەزي-
دەنتتىڭ «يگىلىك بارشاعا! ساباقتاستىق. ادىلدىك. ورلەۋ» سايلاۋالدى باعدارلاماسى مەن «بىرگە» جالپىۇلتتىق اكتسياسى بارىسىندا الىنعان ۇسىنىستاردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى شارالار ءىس-قيمىل جوسپارىمەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ الدىنا كولەڭكەلى ەكونوميكا دەڭگەيىن 2021 جىلعا قاراي ەىدۇ ەلدەرىنىڭ كورسەتكىشىنە دەيىن, ياعني 15-17%-عا تومەندەتۋ مىندەتى قويىلدى.
ەكىنشى ماسەلەنى قاراۋ كەزىندە ونىڭ كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىمەن تىعىز بايلانىسى اتاپ ءوتىلدى, ونىڭ شەڭبەرىندە ۇلكەن ماقساتتى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, ال 2019 جىلعى 11 جەلتوقساندا بيزنەستى زاڭسىز اكىمشىلىك قىسىمنان جانە قىلمىستىق قۋدالاۋ قاۋپىنەن قورعاۋ پروبلەمالارى پرەزيدەنت جانىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا قارالدى.
مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىندا, كاسىپكەرلىك قىزمەتتى مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىندا جانە «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا كوزدەلگەن.
بۇل باعدارلامالىق قۇجاتتار تەكسەرۋلەردى قىسقارتۋدى, باقىلاۋ فۋنكتسيالارىنىڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋدى, تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەلەرىن اۆتوماتتاندىرۋدى, انىقتاۋ مەن جازالاۋدان الدىن الۋعا جانە رەتتەۋشىلىك تالاپتاردى ەرىكتى ورىنداۋعا قايتا باعدارلاۋدى جانە باسقالاردى كوزدەيدى.
قابىلدانعان شارالاردىڭ بارلىق سپەكترى كوپجىلدىق, ەسكىرگەن پراكتيكانى, سونداي-اق مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ سالاسىنداعى كوزقاراستار مەن تاسىلدەردى ايتارلىقتاي وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
سونىمەن قاتار ولار اتالعان سالادا جەتىلدىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءالى دە جەتكىلىكسىز, ال تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى پروگرەسس بيزنەس-سۋبەكتىلەردىڭ قىزمەتىنە ارالاسپاي مونيتورينگتىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق قارالاتىن ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىن كاسىپكەرلەردىڭ پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە ءتۇسىپ جاتقان شاعىمدارى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن بيزنەس-ومبۋدسمەننىڭ پوزيتسيالارى كۋالاندىرادى.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك حاتشى ق.كوشەرباەۆ كولەڭكەلى ەكونوميكاعا ءتيىستى قارسى ءىس-قيمىلدى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تالاپتارى مەن باعدارلامالىق قۇجاتتار اياسىندا مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدى جەتىلدىرۋ جونىندە تاپسىرمالار بەردى.