ەكولوگيا • 24 تامىز, 2020

حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىراتىن ەكولوگيالىق ساياسات قاجەت

521 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

تاياۋدا مەملەكەت باسشىسى ەلدەگى ەكولوگيالىق مادەنيەتتىڭ اقساپ تۇرعانىن ءسوز ەتكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا مەكتەپتەردە ەكولوگيالىق ساۋاتتىلىق ءپانى ەنگىزىلۋ كەرەگى ايقىندالسا, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى حالىق اراسىندا ەكولوگيالىق مادەنيەتتى دارىپتەۋدى مىندەتىنە الدى. پرەزيدەنت سەنىم ءبىلدىرىپ قۇرىلعان كادرلىق رەزەرۆ رەزەرۆشىلەرىنىڭ قاتارىندا دا ەكولوگيا ماسەلەسىن زەرتتەپ, ونى دامىتۋمەن اينالىساتىن ماماندار بار. سولاردىڭ ءبىرى – ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىندە جاۋاپتى قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن زۋلفيا سۇلەيمەنوۆا بار كۇش-جىگەرى مەن ءبىلىمىن ەلىمىزدە دۇرىس كليماتتىق ساياسات قالىپتاستىرۋعا جۇمساماق نيەتتە.

حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىراتىن ەكولوگيالىق ساياسات قاجەت

ز.سۇلەيمەنوۆا ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە حالىقارالىق قاتىناستار ماماندىعى بويىنشا باكالاۆردا, ودان سوڭ ماگيستراتۋرادا ءبىلىمىن تولىقتىرعان. ۋنيۆەرسيتەتتەن كەيىن پرەزيدەنت جا­نىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرت­تەۋ ينستيتۋتىندا ەڭبەك جولىن باس­تاعان.

– ءساتى ءتۇسىپ, شەتەلگە جۇمىسقا ات­تان­­­دىم. تايلاند استاناسى بانگ­كوگتە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ايماعى ءۇشىن الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق كوميس­سياسىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە دامۋ ديۆيزيونىندا قىزمەت اتقاردىم. 2016 جىلى حالىق­ارالىق قاتىناس بويىنشا ءبىلىمىمدى تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا جاپونيانىڭ ساياسي زەرتتەۋ ينستيتۋىنا دوكتورانتۋراعا ءتۇستىم. دوكتورانتۋرادا وقىپ ءجۇرىپ بۇۇ-نىڭ ءتۇرلى اگەنتتىكتەرىندە جۇمىسىمدى جالعاستىردىم. سونىڭ ىشىندە بۇۇ-نىڭ قازاقستان مەن تۇرىكمەنستانعا باعىتتالعان دامۋ باعدارلامالارىمەن جۇمىس ىستەدىم. سونىمەن بىرگە ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جانە جەكە سەكتورلارمەن تىعىز بايلانىستا بولدىم, – دەيدى زۋلفيا.

شەتەلدە جۇرگەنىندە ەلگە ورالۋدى جوسپارلاعان زۋلفيا پرەزيدەنتتىڭ جاستار كادرلىق رەزەرۆى تۋرالى باستا­ماسىن ەستىپ, مۇنىڭ مۇمكىندىك ەكەنىن تۇسىنەدى.

– اقپارات العاننان كەيىن جوباعا قۇجات تاپسىردىم. ىرىكتەۋدىڭ العاشقى كەزەڭدەرى تسيفرلى جانە ۆەربالدى تەس­تىلەردەن تۇراتىنى بەلگىلى, كوبى وسى كەزەڭنەن وتپەي قالعانىن ەستىدىم. ين­تەرنەتتەن ۇقساس تەستىلەر تاۋىپ, دا­يىن­دالدىم, كىتاپتار وقى­دىم. ال­عاشقى كەزەڭ اسا قيىن بولمادى, دەگەنمەن قىزۋ دايىندىقتى قاجەت ەتەدى. ءۇشىنشى كەزەڭدە وزى­مە جاقىن جوبانى تانىس­تىردىم. دوكتورلىق ديسسەرتاتسيامنىڭ تاقىرىبى – سىرداريا باسسەينىندەگى ترانسشەكارالىق سۋ ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرى. جوبامدى قازاقستانداعى سۋ جانە ترانسشەكارالىق سۋ ىنتى­ماقتاستىعى ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتادىم. ەكسپەرتتىك كوميسسيامەن سۇحباتتى ەڭ قىزىق كەزەڭ دەر ەدىم. جانىڭا جاقىن, ءوزىڭ بىلەتىن تاقىرىپتى تالقىلاۋدىڭ قانداي كەرەمەت ەكەنىن ايتپاسام دا تۇسىنىكتى. سوڭعى كەزەڭ سىناق ەمەس, شىن مانىندە سۇحبات رەتىندە ءوتتى. ءوز ويىمدى, جوسپارلا­رىمدى ءبىلىم­دى, بىلىكتى, جوعارى لاۋا­زىمداعى تۇلعالارمەن ءبولىسۋ دە مەن ءۇشىن مارتەبە بولدى, – دەيدى سىننان سۇرىنبەي وتكەن رەزەرۆشى.

بۇگىندە زۋلفيا سۇلەيمەنوۆا ەكو­لوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ كليماتتىق ساياسات جانە جاسىل تەحنولوگيالار دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتەدى. قۇرىلىم ەلىمىزدىڭ كليماتتىق ساياساتىن ىسكە اسىرۋمەن, قالىپاستىرۋمەن, وزون قاباتىن ساقتاۋمەن, سونىمەن قوسا جاسىل تەحنولوگيالاردى ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىسادى.

– قىزمەتتەگى نەگىزگى ماقساتىم – قا­زاقستاننىڭ كليماتتىق ساياساتىن جاق­سارتۋ. ءبارىمىز ەستىپ, ءبىلىپ جۇر­گەندەي, ەكولوگيا ماسەلەلەرى دۇنيەجۇزى بويىنشا وزەكتى. بۇل بەيجاي قارايتىن جايت ەمەس. كليمات ماسەلەلەرى ەكونوميكا جانە الەۋمەتپەن تىعىز بايلانىستى. جاقىندا ەۋرو­پالىق وداق پارنيكتىك گازداردىڭ شى­عارىندىلارىنا شەكا­رالىق سالىق ەنگىزۋدى قاراستىرا باستادى. ەگەر بۇل سايا­سات جۇزەگە اسسا, ەكونو­ميكامىزعا اسەر ەتەدى, ال ول الەۋمەتكە دە وڭ اسەر ەتە­­تىنى ءسوزسىز. بۇعان جاۋاپتى مي­نيس­تر­لىك وسى سالاداعى احۋالدى, جاھاندىق ترەندتەردى ءجىتى قاراپ, دۇرىس تالداپ, ەلىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن ساياساتتى قالىپتاستىرۋى كەرەك. وسى باعىتتاعى سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋى مىندەت. مەنىڭ باس­تى ماقساتىم – كليمات ماسەلەلەرى بويىن­شا اناليتيكانى نىعايتۋ, سونىمەن بىرگە جاڭا ءارى دۇرىس ەكولوگيالىق ساياسات قالىپتاستىرۋعا اتسالىسۋ. بىزگە ەڭ باستىسى حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىراتىن ساياسات قاجەت, – دەيدى ول.

جالپى, مەملەكەت باسشىسى ايتىپ كەتكەندەي, جاستار كادرلىق رەزەرۆىنىڭ نەگىزگى ماقساتى مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ترانزاكتسيالىق ليدەر ەمەس, ترانسفورماتسيالىق ليدەرلەر قالىپ­تاستىرۋ. زۋلفيا ەندىگى كەزەكتە قالىپ­تاسىپ جاتقان ترانسفورماتسيانى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرىلسە دەگەن ويىن دا جاسىرمادى.

– حالىقارالىق ۇيىمداردا جۇ­مىس ىستەپ جۇرگەندە سارالاپ, ويىما توقىپ جۇرەندەرىم كوپ بولدى. ەكولوگيالىق ساياسات پەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماقساتىندا شەتەلدەر وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ قىزمەت ەتتىك. كەيبىر ۇدەرىستەردىڭ شەتەلدە قالاي جۇ­زەگە اساتىنىن بايقادىم. مەم­لەكەتتىك قىزمەتكە كەلگەلى دە جۇيەنى وڭتايلاندىرۋعا قاتىستى ءبىراز وي قا­لىپتاستىرىپ ۇلگەردىم. الدا سولاردى جۇزەگە اسىرا الامىن دەگەن ويدامىن, بۇعان دەيىنگى تاجىريبەمدى, ءبىلىمىمدى پايداعا جاراتامىن دەپ سەنەمىن. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ باستى ماقساتى – ەلىمىزدە ۇستەمدىك ەتەتىن دۇرىس زاڭ مەن ساياسات قالىپتاستىرۋ, ادامدارعا وزدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن جۇزەگە اسىرا الاتىن جاعداي جاساۋ. سول تۇرعىدان قاراعاندا, ءوزىمنىڭ وقىعانىمدى, تاجى­ريبەمدى ءتيىمدى قولدانا الامىن دەگەن نيەتتەمىن», دەيدى جاس مامان.

ول قازىرگى وي جارىستىراتىن, ار­ماندارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك مول زاماندا جاستاردىڭ ءوز الدارىنا بيىك ماقساتتار قويا ءبىلۋى ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى.

– جاستار تەك باعا ءۇشىن ەمەس, «بىل­سەم» دەگەن ىنتامەن وقۋى كەرەك. بەلگىلى ءبىر تاقىرىپقا قىزىعۋشىلىق بولسا, ونى دامىتا تۇسكەن ابزال. ويتكەنى ءبىزدىڭ قوعامنىڭ, مەملەكەتتىڭ تاعى ءبىر ماسەلەسى – كادر جەتىسپەۋشىلىگى. ەلى­مىزدى الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەر اراسىنان كورىگىمىز كەلسە, ساپالى كادر­لار دايىنداۋ كەرەك. جاستار وزدەرى قالاعان, ەرتەڭ مەڭگەرىپ كەتە الاتىن ماماندىقتى الۋعا ۇمتىلۋى ءتيىس. ال ودان كەيىن وزىنە سەنۋى كەرەك. وزىنە سەنبەگەن ادامعا ەشكىم سەنبەيدى. «ار­مانسىز ادام – قاناتسىز قۇس» دەگەن­دى ءجيى ەستيمىز, الايدا ونىڭ مانىنە ۇڭىلە بەرەيمىز. ءبىزدى الىس جولدارعا دا, بيىك اسۋلاردان وتۋگە دە جەتەلەيتىنى – ارمان. سوندىقتان ۇلكەن ادام بولۋ ءۇشىن ۇلكەن ارماندارعا قول سوزۋ كەرەك-اق, – دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن جاس عالىم.

سوڭعى جاڭالىقتار