«سولتۇستىك اعىننىڭ» سالقىنى

بارىنە «كىنالى» – اقش-تىڭ سە­نا­تور­لارى. وسى ايدىڭ باسىن­دا د.ترامپتىڭ جاقتاستارى سانا­لاتىن تەد كرۋز, توم كوتتون جانە رون دجونسون گەرمانيانىڭ زاس­نيتس قالاسىندا ورنالاسقان تەڭىز پورتى رەسەيلىك جۇك كەمەلەرىنە قىزمەت كورسەتىپ وتىر دەپ ايىپ­تادى.

سەناتورلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل اقش-تىڭ رەسەيگە سال­عان سانكتسياسىنا قارسى كە­لەدى. سون­دىقتان نەمىستەر وسى باعىت­تاعى جۇمىسىن جالعاستىرىپ, «سول­تۇستىك اعىن – 2» گاز قۇبىرىن سا­لۋعا كومەكتەسە بەرسە, مۋكران پور­تى دا سانكتسياعا ءىلىنىپ كەتۋى مۇمكىن.

اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حات­شى­سى مايك پومپەو جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا رەسەيگە قا­تىسى بار جوبالارعا كومەكتەسىپ جاتقان كومپانيالارعا ەسكەرتۋ جاسالعانىن جەتكىزدى. New York Times گازەتىنىڭ دەرەك­تەرىنە سۇيەن­سەك, اقش ەۋروپالىق 5 كوم­­پانياعا سانكتسيا سالۋى مۇمكىن. ولار: Shell, گەرمانيالىق Uniper, اۋستريالىق OMV, فرانتسيالىق Engie جانە تاعى ءبىر نەمىس كوم­پانياسى Wintershall Dea.

گەرمانيانىڭ جاۋابى كوپ كۇتتىرگەن جوق. زاسنيتس قالاسى ور­نا­لاسقان ءوڭىردىڭ پرەمەرى مانۋەلا شۆەسيگ مۇحيت اسىپ جەتكەن حاتتى بوپسالاۋعا بالاسا, «جاسىلدار» پار­تيا­سىنىڭ وكىلى يۋرگەن تريت­تين مۇنى ەكو­نوميكالىق سوعىس جاريالاۋ دەپ مالىمدەدى. بۋن­دەسپارلامەنتتىڭ وكىلى كارستەن شنەي­دەر سەناتورلاردىڭ ەسكەرت­پەسىن «نەو-يمپەرياليزم» دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزىپ, ۆاشينگتون بيلىگىن ايىپتادى.

«اقش اكىمشىلىگى ەۋروپانىڭ ءوزىن ەنەر­گيامەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى قۇقىعى مەن ەگەمەندىگىنە قۇرمەتسىزدىك تانىتىپ وتىر», دەدى گەرمانيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى حەيكو مااس.

ەۋروپالىق ساياساتكەرلەردىڭ پايىم­داۋىنشا, اقش-تىڭ سانك­­تسيا سالۋ تۋرالى قوقان-لوققى­­سىنىڭ استارىندا باسقا ماسە­لە جاتىر. New York Times با­سى­لىمىنىڭ كەلتىرگەن مالى­مەتىنە ساي, ۆاشينگتون بيلىگى گەو­ساياسي ماسەلەنى سىلتاۋ ەتىپ, رەسەي­دىڭ ارزان گازىن «قارت قۇرلىققا» جەتكىزبەۋدى, ونىڭ ورنىنا اقش-تىڭ تاقتاتاس گازىن ساتۋدى كوز­دەيدى. Rapidan Energy Group كوم­پانياسىنىڭ پرەزيدەنتى روبەرت ماكنەللي «اقش گازدى رەسەيدەن ەمەس, وزدەرىنەن ساتىپ العانىمىزدى قالايدى», دەيدى.

گەرمانيا مەن اقش-تىڭ كۇت­پەگەن جەردەن ديپلوماتيالىق تۇرعىدا ايتىسىپ قالۋىنىڭ سەبە­بى مىنادا. ەستەرىڭىزدە بولسا, رەسەي 2012 جىلى گەرمانياعا تى­كە­لەي گاز جەتكىزەتىن «سولتۇستىك اعىن» جوباسىنىڭ قۇرىلىسىن اياق­­تاعان بولاتىن. وسىلايشا, سول­­تۇس­تىكتەگى كورشىمىزدىڭ گازى بال­­تىق تەڭىزى ارقىلى تىكەلەي ەۋرو­­­پانى كوگىلدىر وتىنمەن قامتا­­­ما­سىز ەتتى.

بۇل جوبا تيىمدىلىگىن كورسەت­كەننەن كەيىن گەرمانيا, رەسەي, فينليانديا, شۆەتسيا جانە دانيا كەلىسىمگە كەلىپ, «سولتۇستىك اعىن – 2» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الدى. وسىلايشا, 2016 جىلى گاز قۇبىرىن توسەۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتكەن-ءدى. قازىرگى تاڭدا «سولتۇستىك اعىن – 2» گاز قۇبىرى 94 پايىزعا اياقتالعان. جوبانى رەسەيلىك «گازپروم» كومپانياسى سالىپ جاتىر. جوسپار بويىنشا, «سولتۇستىك اعىن – 2» 2020 جىلعى ەكىنشى توقساندا قولدانىسقا بەرىلۋى ءتيىس ەدى. بىراق 2019 جىلى اقش-تىڭ رەسەيگە سانكتسيا سالۋىنا بايلانىستى قۇرىلىس توقىراپ تۇر.

جالپى, گەرمانيانىڭ «سول­تۇس­تىك اعىن – 2» جوباسىنا قىزى­عۋشىلىعىن مىنادان-اق بايقاۋعا بولادى. جىل باسىندا كانتسلەر انگەلا مەركەل رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن كەزدەسىپ, بىرقاتار ماسەلەنى تالقىلاعان. كەلىسسوزدەر بارىسىندا «سول­­تۇس­­تىك اعىن – 2» جوباسىنىڭ جۇزە­گە اسى­رىلۋى دا ءسوز بولدى. ەكىجاقتى كەزدەسۋ بارىسىندا بۋندەسكانتسلەر جوبا قۇرىلىسىن توقتاتپاۋعا شاقىردى.

جيىن بارىسىندا مەركەل حانىم اقش-تىڭ سانكتسياسىن قولدامايتىنىن جەتكىزدى. «گەر­مانيا دا, باسقا دا ەۋروپا ەل­دەرى «سولتۇستىك اعىن – 2» باس­تا­ماسىنىڭ قىزىعىن كورەدى. ءبارى گاز جەتكىزۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى, جوبانىڭ ماڭىزى ەرەك­شە», دەگەن ەدى كانتسلەر سول كەزدە.

قىسقاسى, ا.مەركەل كرەمل­دەگى كەزدە­سۋدە ەڭ الدىمەن ءوز ەلىنىڭ مۇددەسىن جوعارى قوياتىنىن انىق بايقاتتى. سوندىقتان الىس امەريكادان كەلگەن سانكتسيادان بۇرىن حالىقتى گازبەن قام­تاماسىز ەتۋدى ءجون سانايدى.

الدا-جالدا «سولتۇستىك اعىن – 2» جۇزە­گە اسىپ جاتسا, رەسەي گازىنىڭ قىزىعىن جال­­عىز گەرما­نيا عانا ەمەس, فينليانديا, دا­نيا جانە شۆەتسيا دا كورەدى. بۇل جوبا ءساتتى اياقتالسا, رەسەيدەن گەر­مانياعا كەلە­تىن گاز كولەمى ەكى ەسە كوبەيەدى. بىلتىر سول­تۇستىكتەگى كورشىمىز المانياعا 58,8 ميل­ليارد شارشى مەتر كوگىلدىر وتىن جەتكىزدى. ەندەشە كىم مۇنداي «مايلى شەلپەكتەن» ايرىلىپ قالۋدى كوزدەسىن؟!

ا.مەركەل تالاي مارتە جو­بانى سىنا­عاندارعا جاۋاپ بەرىپ, «سولتۇستىك اعىن – 2» تەك بيزنەس قانا ەكەنىن ايتۋدان جالىققان ەمەس. سونداي-اق بۇل باستاماعا ساياساتتى ارالاستىرۋدى دۇرىس ەمەس دەپ ەسەپتەيتىنىن دە بىرنەشە رەت ايتتى.

دەگەنمەن اقش-تىڭ ەۋرو­پا­لىق كوم­­پا­نيا­لارعا سانكتسيا سالۋ تۋرالى ەس­كەرت­­پەسى ەۋروپالىق وداق ەلدەرىن دە الاڭ­دا­تىپ تاستادى. Politico.eu سايتىنىڭ حابار­لاۋىنشا, ەو-عا مۇشە 24 مەملەكەت ۆاشينگ­تون بيلىگىنە قارسىلىق نوتاسىن جولداعان. ەو-نىڭ سىرتقى ساياسات جونىندەگى جوعارعى وكىلى جوسەپ بوررەل دە بۇعان قاتىستى پىكىر ءبىلدىرىپ, «ەۋروپاداعى ساياسات ەۋروپادا شەشىلۋى ءتيىس, باسقا ەلدەردىڭ ارالاسۋى نەگىزسىز» دەپ مالىمدەدى.

ەۋروپالىق سىرتقى ىستەر قىزمەتىنىڭ وكىلى نابيلا ماسسرالي ەو تاراپى اقش-قا قارسىلىق نوتاسىن جىبەرگەنىن حابارلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپالىق وداق اقش-تىڭ سانكتسيا قول­دا­نۋ جونىندەگى ەسكەرتپەسىنە الاڭ­داۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ايتسە دە, سەناتورلاردىڭ حاتى رەسمي دەمارش ەمەسىن دە ەسكەرتىپ ءوتتى.

«ەۋروپالىق وداق سىرتقى تاراپ­تىڭ سانكتسيا سالۋى حالىق­ارالىق قۇقىققا ساي كەلمەيتىنىنە ەكپىن بەرەدى. وسى ورايدا, ەو سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرەتىن ترانساتلانتتىق وداقتى جوعارى باعالايدى. بۇل سانكتسيانىڭ كەرى اسەرىن كۇشەيتە تۇسپەك. وسى ماسەلەگە قاتىستى كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە دايىنبىز», دەدى ماسسرالي.

جالپى, ەۋروپالىق وداققا مۇشە بىر­نە­شە مەملەكەت گاز قۇ­بىرىنا قارسى. وسىعان قارا­ماستان, ەو «سولتۇستىك اعىن – 2» جوباسىنا قاتىستى ناقتى ۇستانىمىن ءبىلدىردى. Deuche Welle باسىلىمىنىڭ حابارلاۋىنشا, قارسىلىق نوتاسىن ءۇش ەل عانا قولداماعان.

ساراپشىلاردىڭ پايىم­داۋ­ىنشا, ۆاشينگتوننىڭ كەلتىرگەن ءتۇرلى كەدەر­گى­لەرىنە قاراماستان, «سولتۇستىك اعىن – 2» گاز قۇبىرى اياقتالاتىنى ءسوزسىز. ءتىپتى قالعان جۇمىستى اتقارۋ تەك «گازپرومعا» جۇكتەلسە دە, جوبانىڭ اياقتالۋىنا رەسەي تاراپى مۇددەلى. بۇل قا­دام ارقىلى «گاز­پروم» جاڭا نا­رىق­قا شىعادى ءارى ۋكراينا قۇبىر­لارىنا تاۋەلدىلىگى ازايا تۇسپەك.

«سولتۇستىك اعىن – 2» جوبا­سىنا قاتىستى ەۋروپالىق وداق پەن اقش اراسىندا كيكىل­جىڭ تۋعاندىقتان, رەسەيدىڭ تەڭىز فلو­تى گاز قۇبىرىن توسەپ جاتقان كەمەلەردى قورعاۋىنا العان.

«اسكەري-تەڭىز فلوتى «اكا­دەميك چەرس­كي» قۇبىر سالعىش جانە «وستاپ شەرەمەتا» مەن «يۆان وسيپەنكو» جۇك تاسىعىش كەمەلەرىن ۆلاديۆوستوكتان كالي­نينگرادقا قاۋىپسىز جەتكىزۋگە كومەكتەستى. بۇل قادام كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ ارانداتۋىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان», دەدى رەسەيدىڭ بۇۇ-داعى وكىلىنىڭ ورىنباسارى ميحايل پوپوۆ.

قورىتا ايتقاندا, «سولتۇستىك اعىن – 2» جوباسى ەۋروپالىق وداق پەن اقش قا­رىم-قاتىناسىنا سىزات تۇسىرەتىن ءتۇرى بار. ەو ءۇشىن اقش-تىڭ دوس ەكەنى انىق. دەگەنمەن بيزنەستىڭ اتى – بيزنەس. ەندەشە, «قارت قۇرلىق» مۇحيتتىڭ ارعى بەتىنەن تاقتاتاس گازىن دوربالاعانشا, ءسىبىر گازىن «سولتۇستىك اعىن» ارقىلى اربالاعاندى ءجون كورەتىنى انىق.