Halyk Global Marketets الىبەك ساتپاەۆ وسى پروگرەسكە قاراماستان, كوپتەگەن سالالىق رەفورمالار اياقتالماعانىن ايتادى. سەبەبى ەنەرگەتيكالىق سەكتورى مەملەكەتتىك رەتتەۋ جانە باعانى باقىلاۋدىڭ ىقپالىنان ءالى شىققان جوق. 1996 جىلى قازاقستان نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ ءۇشىن بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ العاشقى مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ, قازىرگى ەنەرگەتيكالىق سەكتوردى رەفورمالاۋدى باستادى.
ساراپشىلار ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنىڭ 85% -دان استامى جەكەشەلەندىرىلگەنمەن, مەملەكەت KEGOC ارقىلى نەگىزگى ەلەكتر بەرۋ جۇيەلەرىندە مونوپوليانى ساقتاپ وتىرعانىن ايتادى.
قازاقستاندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 90%-ى جىلۋ رەسۋرستارىنان, اسىرەسە كومىردەن جانە تابيعي گازدان وندىرىلەدى. 2010 جىلى ۇكىمەت قازاقستاننىڭ پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن 1992 جىلعى دەڭگەيدەن 2020 جىلعا قاراي 15% -عا قىسقارتۋعا ۋادە بەرىپ, ۇلتتىق جاسىل ەنەرگەتيكالىق جوسپارى 2030 جىلعا قاراي ىشكى ەنەرگيانىڭ 30% جاڭارتىلاتىن كوزدەردەن الىنۋى كەرەك ەكەنىن ەسكە سالدى. بۇل 2014 جىلعى اقپاندا ەگجەي-تەگجەيلى ايتىلدى, بۇل كەزدە ۇكىمەت 2020 جىلعا دەيىن ءوزىنىڭ نيەتىن جاريالادى. 2020 جىلدىڭ جارتىسى اۋىپ كەتتى, ۇكىمەتتىڭ ۋادە بەرگەن مەرزىمى تاعى العا جىلجىعانىن كورىپ وتىرمىز.
سوڭعى جىلدارى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا نارىعىندا بىرقاتار وزگەرىستەر بولدى:
ەادب كەلىسىمگە قول قويدى, وعان سايكەس Hevel Kazakhstan كومپانياسى قۋاتتىلىعى 90 مۆت-قا دەيىن كۇن ەنەرگياسى وبەكتىلەرىن سالۋعا 56 ميلليون ەۋرو بولەدى. 2019 جىلدىڭ سوڭىندا ەقدب قازاقستاندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيانى دامىتۋ باعدارلاماسىن قولداۋعا 300 ميلليون ەۋروعا دەيىن قوسىمشا قاراجات بەردى.
2018 جىلعى قاراشادا ەقدب دجواحيم گولدبەك حولدينگىمەن قاراعاندى وبلىسىندا 100 مۆت جاڭا كۇن جوباسىن جاساۋ ءۇشىن نەسيەلىك كەلىسىمگە قول قويدى. كاسىپورىن جىلىنا 93,500 توننا كومىرقىشقىل گازىنىڭ شىعارىلۋىن ازايتادى دەپ كۇتىلۋدە
ەقدب "جاسىل كليمات" قورىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى جاڭاقورعان اۋدانىندا قۋاتتىلىعى 10 مۆت جاڭا كۇن ەلەكتر ستانتسياسىن قارجىلاندىرۋعا 6,4 ميلليون دوللارعا دەيىن نەسيە بەردى. ەرتەرەك 2019 جىلدىڭ ساۋىرىندە ەكى بىرلەستىك تە 30 مۆت كۇن ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا 16,7 ميلليون دوللار نەسيە بەردى.
ەدب ەرەيمەنتاۋ قالاسىنىڭ ماڭىندا قۋاتتىلىعى 50 مۆت جەل ەلەكتر ستانتسياسىن سالۋ ءۇشىن 23,2 ملرد. ستانتسيانى ەرەيمەنتاۋ جەل ەلەكتر كومپانياسى ازىرلەدى.
2018 جىلدىڭ قازان ايىندا قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جالپى قۋاتتىلىعى 250 مۆت بولاتىن ءتورت جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋرالى كەلىسىمشارتتارعا قول قويدى. جەرگىلىكتى "جەل ەلەكتر" 100 مۆت جەل پاركىن الدى, ال 50 مۆت-قا ارنالعان ءۇش جوبا "ەنەرگو تراست", "شوكپار" جەل فەرماسى جانە ينۆەستو كومپانيالارىنا بەرىلدى.
– الايدا, بىرقاتار فاكتورلار ءبىزدى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا نارىعىنىڭ تراەكتورياسىن مۇقيات باعالاۋعا ءماجبۇر ەتەدى, اسىرەسە جاقىن اراداعى ەكى جىلدا. جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى وتاندىق وندىرىستىك بازانىڭ جوقتىعىنا, ۆاليۋتا باعامىنىڭ اۋىتقۋىنا بايلانىستى الاڭداۋشىلىقتار جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا سالاسىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيانى شەكتەۋى مۇمكىن, دەيدى الىبەك ساتپاەۆ.
جالپى العاندا, باسقارۋدىڭ ناشارلىعى جانە جۇمىس ىستەمەيتىن ورتا, مۇنايعا تۇسەتىن كىرىستەردىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن جەكە كاپيتالدى ەكونوميكاعا تارتۋ بويىنشا رەفورمالاردىڭ الدىن-الا جۇرگىزىلگەن شارالارىنا قاراماستان, قازاقستانعا كەڭ كولەمدە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەلدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ مەن تۇتىنۋدىڭ تۇراقتى ءوسۋىن كۇتەدى. وسىلايشا, الداعى بەس جىلدا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدىڭ ورتاشا ءوسۋ قارقىنى 2% قۇرايدى جانە 2020 جىلى 110,1 ملرد كۆتساع-دان 2025 جىلى 120,9 ملرد كۆت / س-قا دەيىن ارتادى.
2025 جىلعا قاراي بارلىق ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 28% -ى 2020 - 2025 جىلدار ارالىعىندا ىسكە قوسىلعان ستانتسيالاردان كەلەدى, بۇل وسى سالاعا قوسىمشا كاپيتالدى سالىمداردىڭ قاجەتتىلىگىن كورسەتەدى. سونىمەن بىرگە پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان ستانتسيالاردىڭ 19% -ى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى بولادى.
2020 جىلدان باستاپ ەڭ جوعارى ەلەكتر جۇكتەمەسىنە سۇرانىس 18 205 مۆت-تان 2025 جىلى 20262 مۆت-قا دەيىن ارتادى. وسى كەزەڭ ىشىندە قازاقستانداعى ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ جالپى قۋاتتىلىعى 13,2% -عا, 2020 جىلعى 23 867 مۆت-تان 2025 جىلى 27,017 مۆت-قا دەيىن ارتادى.
– قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك مونوپولياعا قارسى كوميتەتى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاريفتەرىن باسقا ەلدەردەگى تاريفتەرگە سايكەس كەلتىرۋ جانە نارىققا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاريفتەرىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە. كوتەرمە ساۋدا نارىعىنىڭ قۇرىلىمى ايماقتىڭ باسقا ەلدەرىنە (رەسەيدەن باسقا) قاراعاندا اناعۇرلىم دامىعان جانە وندىرۋشىلەر, KEGOC, ايماقتىق ەنەرگەتيكالىق كومپانيالار جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن كوتەرمە تۇتىنۋشىلار ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ ۇزدىكسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۋات رەزەرۆى دەپ اتالادى, – دەيدى الىبەك ساتپاەۆ.
ەلەكتر ەنەرگياسى 2001 جىلدان بەرى اۋىستىرىلىپ كەلەدى, ال 2008 جىلعا دەيىن, ەلەكتر ەنەرگياسى تۋرالى زاڭعا وزگەرتۋلەر ەنگىزىلگەن كەزدە, كوتەرمە ساۋدا نارىعى ەلەكتر ەنەرگياسىن رەتتەلمەگەن ساتىپ الۋ-ساتۋدى قامتىدى, فورۆاردتىق كەلىسىمشارتتار نەگىزىندە ەكى جاقتى مامىلەلەر جاسالدى. الايدا, 2009 جىلعى قاڭتاردان باستاپ كوتەرمە ساۋدا نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتى باعالاردى قالىپتاستىرۋدان باعانى رەتتەۋگە كوشۋ بولدى.
2020 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ شەكتى تاريفتەرى وزگەرتىلدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ ەلەكتر قۋاتىن دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ايدوس دارىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, تاريفتەردىڭ كوتەرىلۋىنە ستانتسيا ستانتسيالارىن جاڭارتۋ جانە قايتا قۇرۋ قاجەتتىلىگى سەبەپ بولعان. وسىلايشا, 2019 جىلى جۇيەدە 3900-دەن استام تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىققا جول بەرىلدى.
حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا قازاقستاندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قۇنى وتە ارزان. وسىلايشا, GlobalPetrolPrices ينتەرنەت-پورتالىنا سايكەس, قازاقستاندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءبىر كۆتساع قۇنى 0,04 دوللاردى قۇرايدى, ال الەمدەگى ورتاشا باعا - 0,14 دوللاردى قۇرايدى. 2020 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا قازاقستانداعى ورتاشا جالاقى 212 035 تەڭگەنى قۇرادى. قازاقستاندا ءبىرىنشى دەڭگەيدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ورتاشا باعاسى 100 كۆت / ساع ءۇشىن 1346 تەڭگەنى قۇرادى. وسىلايشا, قازاقستانداعى ورتاشا جالاقى 212 035 تەڭگە دەڭگەيىندە 18,665 كۆت / ساع ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋعا بولادى. ەلەكتر قۋاتىنا ەڭ قول جەتىمدى تاريفتەر نەگىزىنەن باتىس قازاقستاندا ۇسىنىلعان. وسىلايشا, اتىراۋ ەلەكتر قۋاتىنا قول جەتىمدىلىگى بويىنشا كوشباسشى بولدى, مۇندا ورتاشا ايلىق جالاقىسى 376 115 تەڭگە, ءسىز 80195 كۆت / ساع ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الا الاسىز. ەكىنشى ورىندا نۇر-سۇلتان تۇر, وندا 29 617 كۆت / ساع ەلەكتر ەنەرگياسىن ورتاشا ايلىق جالاقىعا 282 542 تەڭگەگە ساتىپ الۋعا بولادى.
سالىستىرمالى تۇردە قاراساق, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ەڭ قىمبات تاريفتەرى الماتىدا (100 كۆت / ساع ءۇشىن 1779 تەڭگە), اقتاۋدا (100 كۆت / ساع ءۇشىن 1702 تەڭگە) جانە قوستانايدا (100 كۆت / ساع ءۇشىن 1599 تەڭگە).
