كودەكستە تەمەكى ونىمدەرىن, ونىڭ ىشىندە قىزدىرىلاتىن تەمەكىنى, قورقورعا ارنالعان تەمەكىنى, قورقور قوسپاسىن, تەمەكى قىزدىرۋعا ارنالعان جۇيەلەردى, تۇتىنۋدىڭ ەلەكتروندى جۇيەلەرىن جانە وعان ارنالعان سۇيىقتىقتاردى ساتاتىن ادامدار جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجاتتى كورسەتۋدى تالاپ ەتۋگە مىندەتتى ەكەنى جازىلعان. «ەگەر جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجات كورسەتىلمەسە, وندا ساتۋشى بۇل تاۋارلاردى ساتۋدان باس تارتۋعا مىندەتتى», – دەلىنگەن قۇجاتتا.
مۇنداي نورما الكوگولدىك ىشىمدىك ساتۋشىلاردى دا اينالىپ وتپەيدى. 110-باپتىڭ 18-تارماعىندا ەگەر جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجات كورسەتىلمەسە, الكوگولدى ءونىمدى ساتۋدان باس تارتۋعا مىندەتتى ەكەنى ايتىلعان.
سول سياقتى بۇدان بولەك 2021 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ تاعى ءبىر وزگەرىس بولۋى مۇمكىن. تەمەكى بۇيىمدارىن, ونىڭ ىشىندە قىزدىرىلاتىن تەمەكىنى, قورقورعا ارنالعان تەمەكىنى, قورقور قوسپاسىن, تەمەكى قىزدىرۋعا ارنالعان جۇيەلەردى, تۇتىنۋدىڭ ەلەكتروندى جۇيەلەرىن جانە وعان ارنالعان سۇيىقتاردى شىعارىپ جانە اشىق كورسەتە وتىرىپ ساتۋعا تىيىم سالىنادى. بۇل تۋرالى 110-باپ 4-تارماعىنىڭ 16) تارماقشاسىندا تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان.
الايدا, بۇل شەشىمنىڭ ناتيجەسى قانشالىقتى ءتيىمدى بولاتىنىن ۋاقىت كورسەتە جاتار. ال وعان دەيىن ايتپاعىمىز, تەك سوڭعى ايلاردا بەس ليترلىك «باكلاجكاعا» قۇيىلىپ ساتىلاتىن سۋرروگات الكوگولدەن 27 ادامنىڭ اجال قۇشقانى جايلى رەسمي دەرەك بار.
وسى ارادا اتتاپ وتپەيتىن جانە ءبىر ماسەلە بار. ماسەلەن, كارانتين كەزىندە الكوگولدىك ىشىمدىكتەر ەڭ ءوتىمدى تاۋارلاردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ قانا قويعان جوق, ءتۇرلى وتباسىلىق كيكىلجىڭدەر مەن قايعىلى وقيعالاردىڭ تۇرتكىسى دە بولدى. اراق – ىندەتتىڭ الدىن الادى دەگەن سىلتاۋ – ىشىمدىككە ءۇيىر ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن ودان بەتەر ناشارلاتتى. ءوز كەزەگىندە دارىگەرلەر الكوگولدىك ىشىمدىكتەردى ۇدايى قابىلداۋ ەشقانداي ىندەتتىڭ الدىن المايتىنىن, كەرىسىنشە يممۋنيتەتتى تومەندەتەتىنىن دايەكتەپ بەردى. دەگەنمەن, قانداي تاۋار ءوتىمدى بولسا, سونى قولدان جاساپ, قارپىپ قالۋعا دايىندار قاي كەزدە دە تابىلاتىنىنا تاڭعالمايتىن بولدىق.
ءوز كەزەگىندە قازاقستان الكوگول نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارى ەلدە كونترافاكتىلىك ونىمدەردىڭ كوبەيگەنىنە الاڭداپ وتىر. «قازالكوتاباك» قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ءامىرجان قاليەۆ: «2019 جىلى الكوگولدىڭ زاڭدى نارىعىنا تىقىر تايادى. ەگەر 2013-2014 جىلدارى قازاقستاندا جىلىنا 40-45 ملن ليتر ىشىمدىك وندىرىلسە, 2019 جىلى ونىڭ كولەمى ەكى ەسەگە ازايىپ, 20 ملن ليترگە دەيىن تومەندەدى. ال تۇتىنۋ كولەمى بۇرىنعى دەڭگەيدە قالدى. سەبەبى ازاماتتار ونىڭ ورنىنا ارزان كونترافاكتىلىك اراقتاردى ساتىپ الىپ, ىشە باستادى», دەيدى.
اقپاراتتىق پورتالداردىڭ جازۋىنا قاراعاندا, پاندەميا ۋاقىتىندا ەلىمىزگە ەتيل ءسپيرتىن انتيسەپتيك دەگەن جەلەۋمەن توننالاپ جەتكىزىلىپ جاتىر. ول سوسىن استىرتىن جولمەن اراققا اينالىپ, بەس ليترلىك پلاستيك قۇتىلارىمەن ساتىلىمعا شىعارىلادى. بيىل مامىردا جەدەل الدىن الۋ شارالارى بارىسىندا الماتى وبلىسى ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتى 30 توننا ەتيل ءسپيرتىنىڭ زاڭسىز تاسىمالى مەن ونىڭ استىرتىن وتكىزىلەتىنىن انىقتاعان. ال ماۋسىم ايىندا «قاراسۋ» شەكارا بەكەتى ارقىلى جۇك كولىگىمەن نەينۆازيۆتىك وكپەنى جاساندى جەلدەتۋ ء(وجج) اپپاراتىن الىپ وتپەك بولعان تۇلعالاردان 11 توننا ەتيل ءسپيرتى تاركىلەندى. ولار زاڭسىز تاۋاردى انتيسەپتيك رەتىندە جالعان قۇجاتتار راسىمدەۋ ارقىلى اكەلە جاتقان.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, سوڭعى بىرنەشە ايدا سۋرروگات الكوگولدەن 27 قازاقستاندىق قايتىس بولدى.
اقپاراتتىق اگەنتتىكتەردىڭ جازۋىنشا, شىلدە ايىنىڭ وزىندە عانا اقمولا وبلىسىندا سۋرروگاتتىق الكوگولدەن 18 ادام ۋلانعان. ولاردىڭ ىشىندە 12 ادام ومىردەن وتكەن. ولىمگە ۋلانۋدىڭ اسەرىنەن بولعان وتكىر گەمورروگيالىق پانكرەاتيت سەبەپ بولعان. قوستاناي وبلىسىندا «ەتونولدان ۋلانعان» دەگەن دياگنوزبەن 13 ادام جانساقتاۋ بولىمىنە جەتكىزىلىپ, ولاردىڭ 11-ءى قايتىس بولدى.
اقمولا وبلىسى جاقسىن اۋدانى جاڭا قيما اۋىلىندا وسى كەزەڭدە 4 ادام ومىردەن ءوتتى. ولار 5 ليترلىك «باكلاجكا» ىدىسقا قۇيىلعان جاساندى اراقتاردى ساتىپ الىپ ىشكەنى بەلگىلى بولدى. «زەرتحانالىق تەكسەرۋلەر بارىسىندا 8 ءتۇرلى سىنامانىڭ ەشقايسىسى تالاپقا ساي ەمەس: ورگانولەپتيكالىق كورسەتكىشتەر – تۇنباسىندا بوتەن زاتتارى قالقىپ جۇرگەن ءيىسى بار سۇيىقتىق; مەتيل ءسپيرتى قۇرامىندا مەتيل ءسپيرتىنىڭ كولەمى 20 ەسە ارتىق ەكەنى انىقتالدى», دەلىنگەن اقپارات قۇرالدارىنداعى مالىمەتتەردە.
استىرتىن جولمەن جاسالعان الكوگولدەردىڭ قانداي قاتەرى بار؟ بۇل سۇراققا ءامىرجان قاليەۆ بىلاي دەپ جاۋاپ بەرەدى: ء«بىرىنشى ماسەلە – الكوگولدىڭ سۋىنىڭ ساپاسىزدىعى. زاۋىت ونىمدەرىندە اراق جاساۋعا ارنالعان سۋعا دەگەن تالاپ قاتاڭ ساقتالادى. ەكىنشىدەن, الكوگولدىك ونىمدەردى شىعارۋ كەزىندە زاۋىتتار اس شيكىزاتىنان ازىرلەنەتىن ەتيل ءسپيرتىن عانا قولدانادى. ال تولىق تازارتىلماعان, قۇرامىندا مەتيل ءسپيرتى بار اراق ءونىمى ادامداردى ۋلايدى. ىشىمدىك قۇرامىندا 0,05% مەتيل ءسپيرتى بولعان جاعدايدا, ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرەدى. سونداي-اق الكوگول ءونىمى پلاستيكالىق اراققا قۇيىلىپ ساتىلسا, قاۋىپتى.
قازاقستاندا الكوگول قۇياتىن قۇتىعا بايلانىستى بەكىتىلگەن نورمالار مەن قاتاڭ تالاپتار بار. مىسالى اراقتى تەمىر قالبىردا, سىرادان باسقا, كۇشتىلىگى 12 پايىزدان اساتىن ونىمدەردى پلاستيكتە نەمەسە ەتيكەتكاسىز ىدىستا ساقتاۋعا تىيىم سالىنعان. وعان سىرا ونىمدەرى مەن قۇيىلمالى سىرالار جاتپايدى».
QazSpirits الكوگول جانە نيكوتيندى قۇرامى بار ونىمدەردى ءوندىرۋشى جانە يمپورتتاۋشى قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى دميتري جۋكوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, زاڭدى جولمەن جۇرگەن كاسىپورىنداردىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلىپ جاتىر. ەگەر ونىڭ برەندى مەن اتاۋى قىلمىستىق جولمەن جاسالىپ, تاراتىلسا ايتارلىقتاي نۇقسان بولادى. جاقىن شەتەلدەردە قازاقستاندىق تانىمال ونىمدەر استىرتىن جولمەن جاسالىپ, ەشقانداي اكتسيزسىز نەمەسە ساپاسى قاداعالانباعان كۇيدە ساۋداعا تۇسكەن. «كونترافاكتىلىك جانە سۋرروگات ونىمدەردەن تىس «كونياك» دەپ اتالاتىن تاۋارلار دا كونياك سپيرتىنەن ەمەس, رەكتيفيكاتسيالانعان بيدايدان جاسالعان. بۇل دەگەنىڭىز – بوياۋلى اراق. سەبەپ قانداي؟ سەبەپ – كونياك پەن برەنديگە ارنالعان اكتسيز مولشەرى اراققا قاراعاندا 1 ەسە تومەن», – دەيدى دميتري جۋكوۆ.
ال ءامىرجان قاليەۆ ەلدە استىرتىن اراق ءوندىرىسى مەن نارىقتاعى الكوگول ءوندىرىسىنىڭ جاعدايى جاعا ۇستاتارلىق ەكەندىگىن العا تارتىپ وتىر. ونى ءبىر ارناعا ءتۇسىرىپ, قالىپتى جاعدايعا كەلتىرۋ ءۇشىن تومەندەگىدەي ۇسىنىستار ايتادى: «بىرىنشىدەن – اراققا اكتسيزدى تومەندەتۋ كەرەك, ەكىنشىدەن – شەكاراداعى قىراعىلىقتى ارتتىرىپ, پلاستيك قۇتىمەن ساتىلىپ جاتقان اراقتاردىڭ كىرۋىنە تىيىم سالۋ كەرەك. سونىڭ ىشىندە قىرعىزستاننان كەلىپ جاتقان ونىمدەردى شەكتەۋ كەرەك. سەبەبى ول ەلدە اكتسيز ەكى-ءۇش ەسە تومەن».
دميتري جۋكوۆتىڭ ايتۋىنشا, «ەلدە زاڭدى الكوگول ونىمدەرىنە دەگەن سالىقتىق اۋىرپالىقتاردى ازايتۋ – ەڭ دۇرىس شەشىم: پروگرەسسيۆتىك شكالا قۇرۋ قيىن ەمەس, ول اراقتى تۇتىنۋعا دەگەن ستيمۋلدى ارتتىرمايدى, تەك باعانى رەتتەيتىن بولادى».
ء«بىز مەملەكەتتىك ۆەدموستۆولارعا وسى تىعىرىقتان شىعۋدىڭ ءتۇرلى جولدارىن ۇسىندىق. ول استىرتىن اراق ءوندىرىسىن جويىپ, قازىناعا سالىقتىڭ ءتۇسىمىن ارتتىرادى. «باكلاجكامەن» ساتىلاتىن اراقتاردىڭ ساۋداسىنا قوعام بولىپ قارسى تۇرىپ, ونى ساتاتىن نۇكتەلەرگە قاتاڭ باقىلاۋلار ورناتۋ ماڭىزدى», دەيدى ول.
قىسقاسى, الكوگولدىك ىشىمدىكتەر ماسەلەسىنە كەلگەندە, مورال تاقىرىبىن قويا تۇرىپ, ونىڭ ساتىلۋى مەن ساپاسىنا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك.
الماتى
