تاعى ءبىر كەمشىلىگى – شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى از, جىل سايىن شارۋا قوجالىقتارى مەن اۋىل تۇرعىندارى اراسىندا جايىلىم ءۇشىن داۋ تۋىنداپ جاتادى. اۋداننىڭ شارۋالارى بيداي, مال ازىعى داقىلدارىن ەگۋدى كەلىستىرە الماي ءجۇر.
– ءيا, جايىلىمدىق, شابىندىق جەرلەر يەلىگى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ايتالىق, بىرنەشە جىل بويى يگەرىلمەگەن, بوس جاتقان جەر تەلىمدەرىنىڭ يەلەرىن تابۋ قيىن. اۋىل تۇرعىندارى سونداي جەردىڭ ءشوبىن شابا باستاسا, اياقاستىنان قوجايىنى جەتىپ كەلەدى. اۋدان اۋماعىنداعى بىرنەشە جىل بويى پايدالانىلماي جاتقان كوپتەگەن جەر تەلىمدەرىن مەملەكەتكە قايتارۋ ءۇشىن سوتقا بەردىك. الايدا كوپ جاعدايدا اۋداندىق سوت جەردى پايدالانۋ قۇقىعىن ءبىر جىلعا سوزىپ, جەكە ادامنىڭ پايداسىنا شەشىپ بەرىپ ءجۇر,– دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى انۋاربەك قونجار.
سۋارمالى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋعا بايلانىستى اۋداندا قولعا الىنعان 13 جوبانىڭ ەڭ ءىرىسى – تامدى سۋ توعانىن قالپىنا كەلتىرۋ. العادا جەراستى بۇلاقتارى كوپ بولسا دا, سول بۇلاقتارمەن جالعاسقان وزەن ارنالارى كەۋىپ جاتىر. سەبەبى سۋ كوزدەرى, شليۋزدەر تازالانبايدى, سۋى تايىزدانىپ, جىڭىشكەرگەن وزەن ارنالارى قامىس, قوقىستان ارشىلمايدى. بۇل كۇندە ەگىس القاپتارىنا كوڭ توگۋ, ەرتە كوكتەمدە قار توقتاتۋ جۇمىستارى ۇمىتىلدى.
نۋبيا ەشكىسى, افريكالىق جايىن
بيىلعى جارتى جىلدا «جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىمەن» اۋداندا 600 جۇمىس ورنى اشىلدى. «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ «باستاۋ بيزنەس» كاسىپكەرلىك باعدارلاماسى بويىنشا جەرگىلىكتى فيليالىنان وقىپ شىققان 350 ازاماتتىڭ ىشىنەن 10 ادام بيزنەس جوبالارىن ماقۇلداتىپ, ارقايسىسى 550 مىڭ تەڭگەدەن قايتارىمسىز گرانت الدى. ءسويتىپ, ەشكى, سيىر, قويان ءوسىرىپ, جىلىجاي سالۋعا كىرىسكەن.
ەشكى وسىرۋمەن شۇعىلدانعىسى كەلگەن ءبىر ازامات شەكشەك اتا ت ۇلىگىنىڭ زاانەن تۇقىمىن ساتىپ الۋدى جوسپارلاعان. ءبىر ساۋعاندا 4 ليتر ءسۇت بەرەتىن بۇل ەشكىنىڭ بىرەۋى 100 مىڭ تەڭگە تۇرادى ەكەن. كۇنىنە ەكى ساعات دالادا جايىلادى, كوپ جەمدى قاجەت ەتپەيدى. العادا ەشكىنىڭ 1 ليتر ءسۇتى – 800 تەڭگە, ال سيىر ءسۇتى – 200 تەڭگە تۇرادى.
– زاانەن ەشكىلەرىن ەڭ اۋەلى مارجانبۇلاقتا تۇراتىن اندرەي دەگەن جىگىت ورىنبوردان ساتىپ اكەلىپ, تۇقىمىن كوبەيتتى. كەيىن باسقالار اندرەيدەن ساتىپ الدى. قازىر اندرەيدىڭ ءسۇتتى ەشكىلەرىن افريكالىق ەشكىلەرمەن بۋدانداستىرىلعان نۋبيا ەشكىلەرى ىعىستىرا باستادى, – دەيدى ءا.قونجار.
كاسىپكەرلەر پالاتاسىنان 550 مىڭ تەڭگەگە قايتارىمسىز گرانت العان تاعى ءبىر ازامات العانىڭ سۋلارىنا افريكالىق جايىن ءوسىرىپ جاتىر. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وبلىستارىندا بالىقتىڭ وسى ءتۇرىن ءۇش اي ءوسىرىپ, ساتىلىمعا شىعارادى.
اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇركەن بەردىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا جاستاردىڭ, از قامتىلعان وتباسىلار, كوپبالالى انالار جانە مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار اراسىنان 80 ادامدى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ جوسپارلانعان. «اتامەكەننىڭ» العا اۋداندىق فيليالىنداعى وقۋ ورتالىعىنان شىلدە مەن ماۋسىم ايلارىندا 40 تۇرعىن ونلاين وقىدى. 30 ازامات 130 ملن تەڭگەگە شاعىن نەسيە رەسىمدەدى.
– ءبىر كۇردەلى ماسەلە – نەسيە العان كەزدە كەپىلدىككە قوياتىن جىلجىمايتىن م ۇلىك تالاپقا ساي كەلمەي جاتادى. بانكتەر اۋىل ۇيلەرىن كەپىلگە الۋعا ق ۇلىقسىز. مۇنداي كەزدە بانكتەر سۇرالعان سومانىڭ تەك 50 پايىزىن بەرەدى. ماسەلەن, تۇرعىن ءۇي 5 ملن تەڭگە دەپ باعالانسا, بانك نەسيەنى 2,5 ملن تەڭگەگە رەسىمدەيدى, – دەيدى ن.بەردىباەۆ.
اقتوبەدەگى «تابىس» كوممۋنالدىق بازارىندا جىل بويى وتكىزىلەتىن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ جارمەڭكەسىنە العالىق شارۋالار ۇنەمى قاتىساتىن. كارانتين كەزىندە كوممۋنالدىق بازار جابىق بولعانىمەن, قايتارىمسىز گرانتقا سيىر, ەشكى, تاۋىق ساتىپ العان شارۋالاردىڭ ونىمدەرىن قالا تۇرعىندارىنا جەتكىزۋ قىزمەتىن قازىرگى كەزدە العانىڭ تاكسيستەرى اتقارىپ ءجۇر.
ارەكەتكە – بەرەكەت
2019 جىلى العا اۋدانىندا 1500 وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك السا, بيىل كومەك 259 وتباسىنا عانا ماقۇلدانعان. كومەك الۋشىلار قاتارىنىڭ سيرەگەن سەبەبىن ءا.قونجار:
– اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تولەۋ ءتارتىبى وزگەرگەندىكتەن, ازاماتتاردىڭ ەڭبەككە قۇلشىنىسى ارتتى. بۇل كومەك بۇگىندە وتباسى تابىسىنىڭ جەتپەيتىن بولىگىنە عانا تولەنەدى, ءار ازاماتقا ءارتۇرلى شىعادى. سوعان قاراماستان 1000 تەڭگە شىقسا دا, كومەك الۋعا قۇجات تاپسىراتىن وسال توپتار بار. بۇعان قوسا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن وتباسىلاردىڭ 1-6 جاس اراسىندا قانشا بالاسى بولسا, ءار بالاعا بولەك ازىق-ت ۇلىك پاكەتى بەرىلەدى. مۇنداعى ءار پاكەتتىڭ قۇنى – 4700 تەڭگە. بەكىتىلگەن نۇسقاۋلىققا سايكەس وسى سوماعا كەرەك-جاراق سالامىز. ماسەلەن, كومەك الاتىن وتباسىنىڭ 2 بالاسى بولسا – ەكى پاكەت, ءۇش بالاسى بولسا – ءۇش پاكەت بەرىلەدى. قازىر ءار توقسان سايىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋعا قۇجات تاپسىرۋ كەرەك. جۇمىسسىز ازاماتتارعا جۇمىس ۇسىنامىز, باس تارتسا – مەملەكەتتەن بەرىلەتىن جاردەماقى توقتايدى. Nur Otan پارتياسى فيليالى توتەنشە جاعداي كەزىندە العادا تۇراتىن كوپبالالى انالارعا, الەۋمەتتىك جاعدايلارى ناشار وتباسىلارعا 50 مىڭ تەڭگەدەن تاراتتى. بىراق سۇرامساقتانىپ كەلە بەرەتىن ازاماتتار دا بار. كەي جاعدايدا الەۋمەتتىك كومەك ناعىز مۇقتاج ادامدارعا بەرىلمەگەن جاعدايلار دا كەزدەسەدى. ويتكەنى بۇل ادامدار جوق بولسا دا سۇراۋعا ارلانادى, – دەپ ءتۇسىندىردى.
العا اۋدانى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن وسىرۋگە وتە قولايلى. از عانا حالقى بار تالدىساي اۋىلىنىڭ تابيعاتى تاماشا, مۇندا توعىز جىلدىق مەكتەپ پەن مەديتسينالىق امبۋلاتوريا بار. جەرى قارا توپىراقتى, اۋىل ورتاسىنان بۇلاق اعىپ جاتىر, جان-جاعى قايىڭ, ۇيەڭكى, تەرەك, جابايى قاراقات, تاڭقۋراي. لاي كەسەكتەن قۇيىلعان, قامىسپەن مۇقيات جابىلعان توقال تامدار, تالدان توقىلعان شارباقتار بۇرىن وسى ولكەدە ۋكراين ۇلتىنىڭ ادامدارى بىرلەسە تىرشىلىك ەتكەنىن ايعاقتاعانداي, ءبىر قاراعاندا حۋتورلاردى ەسكە تۇسىرەدى. وسى اۋىلدىڭ تۇرعىنى, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە ەكى سيىر ساتىپ العان كوپبالالى انا گۇلنۇر قوشقارباەۆا مال باسىن ءبىر جارىم جىلدىڭ ىشىندە جەتى باسقا جەتكىزىپتى.
– مەن 2018 جىلدىڭ كوكتەمىندە 7 بالاما 300 مىڭ تەڭگە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الدىم. ونىڭ 250 مىڭ تەڭگەسىنە باسپاعىمەن قوسا ءبىر سيىر, قالعانىنا جەمشوپ الدىم. ەكىنشى جارتى جىلعا وسىنداي سوما تاعى تۇسكەندە, ەش ويلانباستان تاعى ءبىر سيىر الدىم. بالالارىمنىڭ الدى ازامات بولىپ قالدى. بيىل اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك قىسقارعانىمەن, كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلار ءۇشىن گرانت بولىنەتىنىن ەستىپ, اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا باردىم. ونىڭ الدىندا بەستاماق اۋىلىنىڭ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولاتبەك قانعوجين گرانت الۋدىڭ ءتارتىبىن ءتۇسىندىردى. مەن «كەلىسپەيتىن شارۋا عوي» دەگەنىمدە, بولاتبەك اعاي: «ارينە ارەكەت ەتپەي وتىرا بەرسەڭىزدەر, ەشقاشان دا شارۋا كەلىسپەيدى. العا ۇمتىلىس جاساپ كورمەيسىزدەر مە!» دەدى. وسى كىسىنىڭ ءسوزى قامشى بولىپ, «اتامەكەننىڭ» العاداعى فيليالىندا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە ءبىر اي وقىپ, 555 مىڭ تەڭگە گرانت الدىم. وقىپ جۇرگەن ۋاقىتىمدا 14 مىڭ تەڭگە ستيپەنديا دا بەردى. ءوزىم قويشىنىڭ قىزىمىن, مالدىڭ جايىن جاقسى بىلەمىن. ەندى وسى گرانتقا مەرينوس تۇقىمدى قويلار الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كۇيەۋىم ەكەۋمىز حرومتاۋ اۋدانىنداعى مەرينوس وسىرەتىن ءبىر شارۋاشىلىقتان ساتىپ الامىز. مەرينوس قويدىڭ جۇنىنەن كورپە تىگىپ, ش ۇلىق, كەۋدەشە توقىپ ساتقىم كەلەدى, – دەيدى جەتى بالانىڭ اناسى.
اۋىز سۋدىڭ سۇراۋى بار
جاز باستالسا العادا جىل سايىن اۋىز سۋ تاپشىلىعى تۋادى. اۋدان اكىمى مامىرعالي اققاعازوۆ بارىنە اۋىز سۋمەن باقشا سۋارعاندار كىنالى دەپ سانايدى. جازدىڭ ءۇش ايىندا سۋ ءۇشىن تۇرعىندارمەن شايقاساتىن باسشىنىڭ باستى ۇستانىمى – باقشا ەككەن تۇرعىن ءوز شارباعىنان ۇڭعى قازىپ الۋعا ءتيىس.
– اۋىز سۋمەن باقشا سۋارۋ – زاڭسىز. ونىڭ سمەتالىق قۇجاتپەن بەكىتىلگەن شەكتىك مولشەرى بار. ماسەلەن, كۇنىنە قۇبىرمەن 3 مىڭ تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلۋى كەرەك بولسا, تۇرعىندار 6 مىڭ تەكشە مەتر قولدانادى. جوبا ارتىق جاسالىپ, 3 مىڭعا تاعى 1500 تەكشە مەتر قوسىلدى. ادامدار وسى ارتىعىمەن بولىنەتىن قوردى دا جەپ جاتىر. نەگە؟ ويتكەنى تاڭەرتەڭ تۇرعان بويى باقشاعا قۇبىردى اشىپ تاستايدى دا, كەتىپ قالادى. ءسويتىپ بار سۋ قۇبىرعا جاقىن ۇيلەردەن اۋىسپايدى. كوشەنىڭ كەيىنگى باسىنداعىلارعا جەتپەگەسىن «سۋ جوق» دەگەن ايقاي-شۋ دا باستالادى. سۋ تاپشىلىعىنىڭ نەگىزگى سەبەبى وسى. بىزدە ماۋسىم, شىلدە, تامىزدىڭ سوڭىنا دەيىن سۋدىڭ داۋى قىزادى. ال جىلدىڭ باسقا مەزگىلدەرىندە مۇنداي ماسەلە جوق. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – تۇرعىندارىمىزدى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. اۋىز سۋدى باقشاعا پايدالانۋ مىندەتىمىزگە كىرمەيدى. باۋ-باقشا ەگۋگە ۇڭعى قازىپ السىن دەگەن نۇسقاۋدى ورىنداماعاندارعا ايىپپۇل سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىك. سونىڭ ناتيجەسى بولار, قازىر العا قالاسىندا جەكە ادامدار 45 ۇڭعى, مارجانبۇلاقتا 34 ۇڭعى قازىپ, ۇيىنە سۋ وتكىزىپ الدى. اۋدان ورتالىعى العادا اۋىز سۋ 8-34 مەتردەن, مارجانبۇلاق اۋىلىندا 110 مەتردەن, تامدىدا 78 مەتر تەرەڭنەن شىقتى. ال باۋ-باقشا سۋارۋعا 12-15 مەتردەن شىعا بەرەدى, ودان تەرەڭدەسە اۋىز سۋعا ىلىنەدى, – دەيدى م.اققاعازوۆ.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىسانى از, جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بويىنشا ءالى دە العا وزا الماي جاتقان العا اۋدانى كارانتين كەزىندە وسىلاي تىرشىلىك ەتىپ جاتىر. تۇرعىندار كوكونىس پەن مال ازىعى داقىلدارىن كوپتەپ وسىرۋگە بەلسەندى ەمەس. ءبىر جاعىنان, ءونىم جاۋىن-شاشىننىڭ تۇسۋىنە بايلانىستى, ەكىنشى جاعىنان ونى ساتۋ مەن تاسىمالداۋ جۇمىسى دا جۇيەگە كەلتىرىلمەگەن. بۇل جەردە تەحنيكاسى از شاعىن شارۋاشىلىقتار ۇتىلادى.
بايان سارسەمبينا
اقتوبە وبلىسى,
العا اۋدانى
