شىناسىلدىڭ شىققان بيىگىن وي تالقىسىنا سالىپ تارازىلاماس بۇرىن ونىڭ قىزمەت ەتەتىن سالاسىنا توقتالايىق. ياعني, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك دەگەنىمىز نە؟ بۇل – مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك سەكتورداعى ينفراقۇرىلىمدىق قىزمەتتەر مەن قوعامدىق قىزمەتتەر كورسەتۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىنداعى ىنتىماقتاستىق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قوعام يگىلىگى ءۇشىن اتقارىلاتىن جۇمىستارداعى بىرلەسكەن, ەكىجاقتى ءتيىمدى قادامدار دەۋگە دە بولادى.
ودان قورقاتىن دانەڭە دە جوق. جىلدار بويى قالىپتاسقان الەمدىك تاجىريبەگە زەر سالساق, سونىڭ ءوزى جەتىپ جاتىر. سەبەبى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ۇعىمى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ باستاماسى ەمەس. بۇرىننان بار. بۇل ۇعىم اۋەلى اقش-تا پايدا بولىپ, ءبىلىم مەن عىلىمعا قاتىستى باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالعان ەدى. كەلە-كەلە اتالعان ارىپتەستىكتىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ, قوعامدىق پايدالانۋ نىساندارىن قارجىلاي قولداۋ, جالپى, قالانى جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرىندە مەملەكەت پەن جەكە سەكتور اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق نىعايا ءتۇستى.
بۇگىندە قازاقستانداعى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك جوبالارىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ەلدىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدى, جەكە كاپيتالدى تارتۋدى جانە تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. وسىلايشا ەكىجاقتى ارىپتەستىك نەگىزىندە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا جانە كولىك سالالارىندا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە دامۋ بايقالادى. ەڭ باستىسى, بۇل ارىپتەستىكتىڭ جەمىسىن قاراپايىم حالىق كورەدى دەگەن ءسوز.
ەندەشە, شىناسىل جەڭىس ۇلىنىڭ قازىرگى قىزمەتى ەل يگىلىگىن ارتتىرۋعا, حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان دەپ تە ايتۋعا بولادى. الاشتىڭ ارداقتىسى ءاليحان بوكەيحان «ۇلتقا قىزمەت بىلىمنەن ەمەس, مىنەزدەن» دەيدى عوي. ونىڭ قالىپتاسۋى ءۇشىن دە قاجىرلى قايرات, تەرەڭگە تامىر تارتقان تاجىريبە قاجەت. شىناسىلدىڭ بويىندا وسى قاسيەتتەردىڭ بارلىعى بار. الماتى قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن بولاشاق ماماننىڭ ستۋدەنتتىك شاعى سوناۋ دۋباي قالاسىندا ءوتتى. Wollongong ۋنيۆەرسيتەتىندە قارجى ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الدى. مۇنىمەن شەكتەلمەگەن بىلىكتى جاس ءوز وتانىنا قايتىپ كەلىپ, م.نارىكباەۆ اتىنداعى قازگزۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە مۆا باعدارلاماسىن يگەردى. وقۋىن ويداعىداي اياقتاعان سوڭ العاشقى ەڭبەك جولىن «قازاقستاندىق مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ورتالىعى» اق-تا باستادى.
– مەنىڭ قىزمەت ءورىسىمنىڭ نەگىزىن ەكونوميكانىڭ ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى, تابيعات رەسۋرستارىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ, سپورت, ترانسپورت جانە باسقا دا سالالارداعى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جانە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ ستراتەگياسىن تالداۋدى قامتيتىن زەرتتەۋ جانە كونسالتينگ قۇرادى. سونىمەن قاتار جۇمىس بارىسىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك سالاسىنداعى ماماندار ءۇشىن ءتۇرلى سەمينارلار مەن ۆەبينارلار وتكىزۋ, وتاندىق, شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن جۇمىس ىستەۋ دە مەنىڭ قىزمەت بابىما كىردى, – دەيدى ش.ەرنازار.
جاسى وتىزعا دا تولماعان جاس مامان «قازاقستاندىق مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ورتالىعىندا» عانا ەمەس, «قازپوشتا» اق-تا جۇمىس ىستەپ ۇلگەرىپتى. وندا ش.جەڭىس ۇلىنىڭ مىندەتىنە كومپانيانىڭ دامۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى باعالاۋ, جىلدىق جانە قارجىلىق ەسەپتەمە دايىنداۋ, سونداي-اق جەكەشەلەندىرۋ جانە كورپوراتيۆتى باسقارۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردى شەشۋ كىردى.
بۇگىنگى تاڭدا كەيىپكەرىمىز جوعارىدا اتالعان «قازاقستاندىق مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ورتالىعى» اق فرونت-كەڭسەسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى لاۋازىمىن ابىرويمەن اتقارىپ وتىر. وسى ورتالىقتا ءجۇرىپ, ەڭبەكقورلىعى مەن بىلىمدىلىگىنىڭ, تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا قىزمەتتىك باسپالداقتىڭ بارلىق ساتىسىن باسىپ ءوتتى دەۋگە بولادى. ەندىگى كۇنى اتالعان ورتالىقتاعى فرونت-كەڭسەنىڭ جۇمىسىنا, سونداي-اق جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك جوبالارىنا كونسۋلتاتيۆتىك قولداۋ, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ماسەلەلەرى بويىنشا زەرتتەۋ جۇرگىزۋ, كەڭەس بەرۋ جانە بيزنەس سەكتورى مەن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ جۇمىستارىنا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەدى. تالابى تاۋداي جاس ماماننىڭ ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قالعان جوق. ەل ەكونوميكاسىنا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى ءۇشىن 2016 جىلى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ماقتاۋ گراموتاسىن الدى.
قاجىر-قايراتىنا سەنگەن ازامات بىلتىر مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىنە ەنۋدى ويلايدى.
– بۇل جوبا تۋرالى العاش رەت جاڭالىقتاردان ەستىدىم. وندا ەل پرەزيدەنتى جوعارى ساياسي لاۋازىمدارعا تاعايىنداۋ ءۇشىن تالانتتى جاستاردىڭ اراسىندا ىرىكتەۋ جۇرگىزىلەتىنىن ايتتى. بۇل جوبادان مەن كاسىبي ءوسۋ مەن الەۋەتىمدى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگىن كوردىم. سايىس ءتارتىبى ايتارلىقتاي كۇردەلى جانە اشىق بولدى. ءار كەزەڭنىڭ قورىتىندىسى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاندى. سايىستىڭ راسىمدەرى قاتىسۋشىلاردىڭ ءتۇرلى قۇزىرەتىن انىقتاۋعا باعىتتالدى. ماسەلەن, ءماتىن جانە ساندارمەن جۇمىس ىستەۋ, جوبانى ازىرلەپ, ۇسىنا ءبىلۋ, ادامدارمەن جۇمىس ىستەۋ, كوشباسشىلىق قاسيەتى جانە تاعى باسقا, – دەيدى پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىنە قابىلدانعان ازامات.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبانىڭ باستى ماڭىزدىلىعى ونىڭ مەريتوكراتيا قاعيدالارىن تولىق اشا الۋىندا. ياعني, جوعارى لاۋازىم مەن مۇمكىندىكتەرگە جاقسى دايىندىعى بار, لايىقتى ماماندار يە بولادى. ءار ادامعا ءوز-ءوزىن كورسەتىپ, ءوزىنىڭ الەۋەتىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەيىن بۇل باستامانىڭ كوپتەگەن تالانتتى جاستاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتۋعا سەنىمدى سەرپىن بولاتىنىنا سەنەدى.
– ءوز باسىم قاتاڭ ىرىكتەۋ تارتىبىنەن ءوتىپ, ماڭىزدى تاجىريبە جيناقتاي الدىم. الدىمدا كوپ مۇمكىندىك بارىن سەزىندىم. جوبا بارىسىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتىڭ مۇمكىندىكتەرىن كورسەتتىم. تيىسىنشە, قازىرگى لاۋازىمىم مەنىڭ وسى باعىتتا جۇمىسىمدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جوبا ارقىلى لاۋازىمىم دا جوعارىلادى. الداعى ماقساتىم – تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمىن ۇلعايتىپ, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك سالاسىندا جۇمىسىمدى ودان ءارى جالعاستىرۋ, – دەيدى ش.ەرنازار.
قاي مەملەكەتتىڭ بولسىن دامۋ داڭعىلىن دارالايتىن فاكتور سىرتقى جانە ىشكى ساياساتتان بۇرىن, الدىمەن قارقىندى ەكونوميكاعا, كاسىپكەرلىك پەن ينۆەستيتسياعا تاۋەلدى. بۇل قاعيدانى ءبىر كەزدەرى ءسوتسياليزمنىڭ شەكپەنىنەن شىققان قازاق ەلى دە ۇستانادى. ۇستانباسقا وزگە امال دا جوق. نارىقتىق ەكونوميكادا «نان تابۋدىڭ» ءوز ەرەجەسى بار. سوندىقتان نارىقتىڭ نارقىن بىلەتىن, ءوز ءىسىنىڭ «جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشە الاتىن» ءبىلىمدى جاستارعا ۇنەمى جوعارى سۇرانىس بولادى. ەندەشە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە قولعا الىنعان پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆى شىناسىلدى دا شىڭعا شىعارادى. شىناسىلداي ازاماتتارمەن بىرگە ەلدىڭ ەكونوميكاسى دا, الەۋەتى دە ارتادى دەگەن سەنىمدەمىز.
