پارلامەنت • 17 تامىز، 2020

وڭىرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەر – دەپۋتاتتار نازارىندا

35 رەت كورسەتىلدى

سەنات دەپۋتاتى ە.سۇلتانوۆ سول­تۇس­تىك قازاقستان وبلىسىندا بىرقاتار الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىسانداردىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستى. وبلىسقا قاراستى اۋداندارعا ارنايى بارعان دەپۋتات جول قۇرىلىسى مەن جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىن تەكسەردى. سەناتور بۇل سالاعا مەملەكەت بيۋدجەتىنەن جۇزدەگەن ميلليون تەڭگە قاراجات بولىنەتىنىنە ءمان بەرىپ، جەرگىلىكتى بيلىك وسى باعىتتاعى جۇمىستى ۇدايى باقىلاۋدا ۇستاۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق ول جەرگىلىكتى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ بىرىنە ات باسىن بۇرىپ، مينەرالدى تىڭايتقىشتار شى­عاراتىن زاۋىتتىڭ جانە بيداي كەپ­تى­رەتىن ورىننىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى.

ودان بولەك، سەناتور وبلىس ورتا­لى­عىندا سالىنىپ جاتقان نىسانداردى ارالادى. ناقتى ايتقاندا، پەتروپاۆل قالاسىنداعى 108 پاتەرلى كوپقاباتتى تۇر­عىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسشىلارىمەن كەز­دەستى. جوسپار بويىنشا اتالعان ءۇي ەكى جىلدان كەيىن عانا پايدالانۋعا بە­رىلەدى. ءوز كەزەگىندە قۇرىلىسشىلار ءۇي قۇرىلىسىن مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتاۋعا دايىن ەكەندەرىن جانە ول جاعداي ساپاعا ەشقانداي كەرى اسەرىن تيگىزبەيتىنىن جەتكىزدى.سونىمەن قاتار دەپۋتات 500 ورىندىق قازاق تەاترىنىڭ قۇرىلىس جۇمىسىن ارنايى بارىپ كوردى. بۇگىندە ءۇش قاباتتى عيمارات سالىنىپ بىتكەن. ەندى شاتىر جۇمىستارى قالعان.

 * * *

سەناتور ر.اكىموۆ اقمولا وبلى­سى­نىڭ بىرنەشە اۋدانىندا جۇمىس ساپارىمەن بولدى. ساپار بارىسىندا ول ەگىستىك القاپتارىن ارالاپ، تۇرعىندارمەن كەز­دەسىپ، شارۋالاردىڭ سوزىنە قۇلاق ءتۇردى. ديقاندار بيىلعى جاز قۇرعاق بول­عا­نىمەن قىستا تۇسكەن جاۋىن-شاشىننىڭ كوپ بولعانىنا بايلانىستى مول ءونىم الامىز دەپ وتىر.

ماماندار ايماقتا ەگىن وراعىنا دا­يىندىق جۇمىستارى پىسىقتالعانىن، سوندىقتان جانار-جاعارمايعا قاتىستى ماسەلە بولماۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتۋدا. سەناتور ءونىمدى جيناۋ كەزىندە جۇمىس­شى­لاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ساني­تارلىق تالاپتاردى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتىپ، جەرگىلىكتى بيلىك پەن شارۋالاردى وسى ماسەلەگە باسا ءمان بەرۋگە شاقىردى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باس­قار­ماسى باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، ءوڭىر بويىنشا ەگىن ەگىلگەن جەردىڭ 63 پايىزى قاناعاتتانارلىق جاعدايدا. «بيىل مەملەكەت تاراپىنان وڭىرلەردە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي قاراجات ءبولىندى. بىلتىر اتالعان قاراجات 60 ميلليارد تەڭگە شاماسىندا بولسا، 2020 جىلى 70 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلعان. ەندى وسى قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانىپ، ەگىندى شاشاۋىن شىعارماي جيناپ الۋى­مىز كەرەك»، دەدى سەناتور.

ر.اكىموۆ وبلىس اكىمىمەن كەزدەسۋىندە ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دا­مۋ ماسەلەسىن تالقىلادى. بۇدان باسقا، دەپۋتات وبلىس ورتالىعىندا سالىنىپ جاتقان وقۋشىلار سارايى مەن كوپپا­تەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ جاي-كۇيىمەن تانى­سىپ، شاھاردىڭ ينجەنەرلىك ينفراقۇ­رى­لىمىنا كوڭىل ءبولدى.

 * * *

سەنات دەپۋتاتتارى ع.دۇيسەمباەۆ پەن ل.سۇلەيمەن اتىراۋ قالاسىنداعى جەدەل جاردەم ستانساسىنا باردى. مە­ديتسينالىق قىزمەتكەرلەرمەن كەزدەسكەن دەپۋتاتتار جۇزدەگەن قازاقستاندىقتىڭ ءومىرى ءدال وسى جەدەل جاردەم بريگا­دا­لارىنىڭ كاسىبيلىگى مەن جەدەل ارە­كەتىنە بايلانىستى ەكەنىن ايتتى. عۇمار دۇيسەمباەۆ قازىرگى تاڭدا 103 قىز­مەتىنىڭ فەلدشەرلەرى الدىڭعى شەپتە ايانباي ەڭبەك ەتىپ جاتقانىنا نازار اۋدارىپ، ولار قولداۋ مەن قۇرمەتكە لايىق ەكەنىن جەتكىزدى. سەناتورلار كوروناۆيرۋس پەن پنەۆمونيانى ەمدەۋگە قاجەتتى ءدارى-دارمەكتىڭ جەتكىلىكتى ەكە­نىنە كوز جەتكىزۋ ءۇشىن «سق-فارماتسيانىڭ» ءدارىحانالارى مەن قويمالارىن تەكسەرۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. ءبىراز ۋاقىت بويى ەلىمىزدە مەديتسينالىق پرەپاراتتاردىڭ تاپشىلىعى بايقالعان ەدى. ءتىپتى كەيبىر ءدارىحانا جەلىلەرى پاندەميادان ەمدەلۋگە كەرەكتى دارىلەردىڭ باعاسىن قولدان قىم­باتتاتىپ، جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىردى. وسىعان بايلانىستى «سق-فارماتسيانىڭ» جۇمىسىنا قاتىستى سىني پىكىرلەر ايتىلىپ، باقىلاۋ ورگاندارى تاراپىنان ماسەلە كوتەرىلگەن بولاتىن. سوندىقتان سەنات دەپۋتاتتارى وڭىردە ءدارى-دارمەك ساتاتىن جانە ساقتايتىن ورىندارعا ارنايى بارىپ تەكسەرۋدى ءجون سانادى.

سونىمەن قاتار سەناتورلار ءبىرىن­شى كەزەكتە قاجەتتى تاۋارلاردىڭ باعا­سى­نا قاتىستى جاعدايدى دا باقى­لاۋ­عا الدى. سونىڭ اياسىندا ولار ءىرى ازىق-ت ۇلىك دۇ­كەندەرىنە اتباسىن بۇرىپ، جەر­گى­لىك­تى اتقارۋشى ورگاندار وكىل­دەرى­نە الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك باعاسىن بەلگىلەنگەن شەكتەن قىم­بات­تا­تۋعا جول بەرمەۋ كەرەكتىگىن ايتتى. پاندەميا كە­زىندە ۇنەمى سانيتارلىق نورمالاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءماجبۇر بولعان كاسىپكەرلەردىڭ دە جاعدايى وڭاي ەمەس ەكەنى بەلگىلى. الايدا سەناتورلار ولاردى بيزنەستەرىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن عانا ەمەس، وتانداستارىنىڭ ومىرلەرى ءۇشىن دە سانيتارلىق تالاپتاردى ورىنداۋعا شاقىردى. ال اكىمدىكتەر الەۋمەتتىك قاشىقتىقتىڭ ساقتالۋىن جانە ىندەتتىڭ تارالۋىنا جول بەرمەيتىن باسقا دا شارالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.

بۇدان باسقا سەنات دەپۋتاتتارى ءوڭىر­دىڭ كاسىپوداق وكىلدەرىمەن كەزدەستى. ولار الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە، حالىقتىڭ جاع­دايىن جاقسارتۋ ماقساتىمەن قابىل­دانعان زاڭدارعا توقتالىپ ءوتتى. ءوز كە­زەگىندە كاسىپوداق وكىلدەرى ءتۇرلى سالا بويىنشا وزەكتى ماسەلەلەردى كوتە­رىپ، كەيبىر زاڭدارعا وزگەرتۋلەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى ۇسىنىس­تارىن جەتكىزدى.

 * * *

ءماجىلىس دەپۋتاتتارى – الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ن.جۇ­ما­دىلداەۆا، زاڭناما جانە سوت-قۇقىق­تىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ب.كەسەباەۆا قىزىلوردا قالالىق ءبىلىم بولىمىندە بولىپ، ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا ماسەلەلەردى تالقىلادى. ەڭ الدىمەن دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن قارالىپ جاتقان «قر ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كەيبىر زاڭنا­ما­لارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگى­زۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ادىسكەر­لەر­دىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلاۋ وتكىزىلدى. تال­قى­لاۋعا قالالىق ءبولىم ادىس­كەر­لەرىمەن قوسا اۋداندىق ادىسكەرلەر Zoom قوسىمشاسى ارقىلى قوسىلدى. دە­پۋتاتتار جالپى ءبىلىم بەرۋ بويىنشا زاڭنامانى جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ، ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋلاردى تالقىعا سالدى. ادىسكەرلەر جەرگىلىكتى دەڭگەيدە زاڭنامانىڭ ورىندالۋ بولجامىن ايتىپ، ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.

دەپۋتات ن.جۇمادىلداەۆا وبلىس اكىمى گ.ابدىقالىقوۆانىڭ قابىلداۋىندا بولىپ، ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. سىرداريا وزەنىندەگى سۋ دەڭگەيىنىڭ ءتۇسۋى بۇكىل سىر جۇرتىن الاڭداتۋدا. بۇل ماسەلە بويىنشا جەرگىلىكتى جانە ورتالىق دەڭگەيدە شارالار قابىلدانىپ، وزەننىڭ ارناسىن تازالاۋ جانە تەرەڭدەتۋ جۇ­مىس­تا­رى باس­تاۋ العان. دەپۋتات وسى جانە وزگە دە وبلىس حالقى ءۇشىن ماڭىزدى ماسە­لەلەر ءتيىستى ورگاندارعا شەشۋ ءۇشىن جەت­كى­زىلەتىنىن ايتتى.

ودان كەيىن، ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ جانە جالپى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلىقتارىمەن Zoom قوسىمشاسى ارقىلى كەزدەسۋ وتكىزىلدى. دەپۋتاتتار قاتىسقان شارادا ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىنىڭ كارانتيندىك جاعدايدا جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىعى قارالدى. وب­لىس بويىنشا الداعى وقۋ جىلىندا 293 مەكتەپتە 168 477 وقۋشى وقيدى دەپ كۇتىلۋدە. ونىڭ ىشىندە 1 سىنىپقا 18 114 بالا قابىلدانادى دەپ جوسپارلانۋ­دا. جاڭا وقۋ جىلىنا وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەرىن ساتىپ الۋعا بارلىعى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1،2 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ، ونىڭ 33 پا­يىزى نەمەسە 396 ملن تەڭگەسى جاڭار­تىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنا كوشەتىن 11-سىنىپتىڭ وقۋلىقتارىن ساتىپ الۋعا جۇم­سالۋدا. قالعان 804 ملن تەڭگە باسقا سى­نىپتاردىڭ قاجەتتى وقۋلىق قورلارىن تولىقتىرۋ ءۇشىن باعىتتالعان. دەپۋتات­تار مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پروتسەسىنىڭ وقۋ­لىقتاردى ساتىپ الۋعا اسەرىن سۇراپ، سىباي­لاستىق قاۋپىن ازايتا وتىرىپ، ساتىپ الۋدى جەڭىلدەتۋ جولدارىن تالقى­لادى.

ونلاين ءبىلىم بەرۋ فورماتىنىڭ ەرەكشەلىگى – ينتەرنەت جىلدامدىعىنا تاۋەلدى. سول سەبەپتى ەلدەگى ينتەرنەت ماسەلەسى سۇرالدى. وبلىستا 293 مەكتەپ ينتەرنەتكە قوسىلعان. ال كەيىبىر شەت ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلماعان. بۇل ماسەلە اينالىپ كەلىپ، قالا مەن اۋىل وقۋشىلارى اراسىنداعى بىلىمگە قول جەتىمدىلىگىن الشاقتاتادى، بىلىكتىلىگىنە اسەر ەتەدى. وسى ورايدا دەپۋتاتتار اۋىلداعى ينتەرنەت ماسەلەسىن كوتەرىپ، ونى تەز ارادا شەشۋگە اتسالىساتىندارىن جەتكىزدى.

ودان بولەك، كارانتين تالاپتارىن ساقتاۋ بويىنشا ءاربىر مەكتەپكە بولى­نە­تىن قارجى مەن كەزەكشى سىنىپتى ەنگى­زۋ­دەگى تالاپتار تالقىعا سالىنىپ، جە­تىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزىلدى.

ن.جۇمادىلداەۆا Nur Otan پارتيا­سى وبلىستىق فيليالىندا بولىپ، في­ليال ءتورايىمىنىڭ ورىنباسارى ل.تورە­شو­ۆامەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىن­دا تۇرعىندار تاراپىنان كوپ كوتەرى­لەتىن ماسەلەلەر اتالىپ، ونى جەرگى­لىكتى نەمەسە ورتالىق دەڭگەيدە شەشۋ مۇمكىندىكتەرىن ورتاعا سالدى. جۇيەلى ماسەلەلەر ورتالىق اتقارۋشى ور­گان­دارعا جەتكىزىلىپ، ولاردىڭ شەشى­مىن تابۋ قادامدارى قابىلداناتىن بولادى.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار