بيىلعى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى كەزىندە تۇركىستان قالاسىنىڭ ەجەلگى بولىگى كۇلتوبە قالاجۇرتىنان حاناكا دەپ اتالاتىن ەجەلگى سوپىلىقتىڭ ورنى تابىلدى.
مامانداردىڭ پىكىرىنشە, بۇل نىسان XV-XIX عاسىرلار ارالىعىندا جۇمىس ىستەگەن ەرەكشە مادەني ساۋلەت ەسكەرتكىشى كورىنەدى. ويتكەنى مۇندا ءۇي-جايلار مەن عۇرىپتىق بولمەلەر ورنى جانە دارۋىشتىك تاريقات يەلەرىنىڭ تابىتتارى تابىلدى.
مۇنداي ەسكەرتكىشتەر بۇعان دەيىن بەلگىلى بولعان وتىرار جانە قايالىق قالاجۇرتتارىنداعى ەكى حاناكانى ساناماعاندا, وتاندىق عىلىمدا ءىس جۇزىندە بەلگىسىز جانە از زەرتتەلگەن جۇمىستار ساناتىنا جاتادى. اتالعان ەكى ورىن دا كولەمى مەن اۋقىمى بويىنشا كۇلتوبەلىك ۇلگىدەن ەداۋىر كىشى.
ال كۇلتوبە قالاجۇرتىنداعى حاناكا: جىلىتۋ پەشتەرى مەن كىشكەنتاي تاندىرلارى بار 10 بولمەدەن تۇراتىن كەشەن. عيماراتتىڭ وڭتۇستىك-شىعىس بولىگىندە 7 جەراستى تابىتى بار تىكبۇرىشتى ءپىشىندى كەسەنە ورنالاسقان. كەسەنە تىكبۇرىشتى (8 ح 11 م) ءپىشىندى. بارلىق جەرلەنگەندەردىڭ باستارى سولتۇستىككە – قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە باعىتتالعانى حاناكانىڭ ياساۋي تاريقاتىنا جاتاتىندىعى تۋرالى بولجامدى دالەلدەيدى.
حاناكا كەسەنەسىنىڭ وڭتۇستىك, سولتۇستىك جانە شىعىس جاعىندا تىكبۇرىشتى اينالما گالەرەيالار ارشىلعان, قابىرعالاردىڭ ءبىر بولىگى شيكى كىرپىشتەن, ال باسقا بولىگى كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەن جانە وزەننىڭ ۇلكەن قيىرشىق تاستارىنان جاسالعان. كەسەنەنىڭ باتىسىندا, ۇزىن مەريديونالدى قابىرعا بويىندا وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە قاراي باتىستان كىرەبەرىستە ءبىر قاتاردا ورنالاسقان 8 حۋجر (كىشكەنە بولمە) ورنالاسقان. نىساننىڭ سولتۇستىك-باتىس بولىگىندە جەرۇستى قۇرىلىمدارى نىعايتىلماعان, تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەر مەن ۇجىمدىق راسىمدەرگە قولدانىلاتىن ايۆان-جابىق تەرراسساسى بولعانعا ۇقسايدى.
عىلىمي جوبانىڭ جەتەكشىسى, پروفەسسور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اندرەي حازبۋلاتوۆ: «كۇلتوبەدەن تابىلعان بۇل نىسان – ياساۋي تاريقاتىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەجەلگى ءداۋىردىڭ ەڭ قىزىقتى قۇرىلىمدارىنىڭ ءبىرى. وعان دالەل بۇل نىسان كەسەنەگە جاقىن, ياعني 300 مەتر قاشىقتىقتا ورنالاسۋى, مۇردەلەردىڭ باسى سولتۇستىككە, ياعني كەسەنەگە قاراي باعىتتالۋى» دەسە, جوبانىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى جانەركە شايگوزوۆا, بۇل نىسان «كۇلتوبە قالاجۇرتى» اشىق اسپان استىنداعى ارحەولوگيالىق پاركىنىڭ «مارجانى» سانالاتىن I-II عاسىرلارداعى قاڭلى ءداۋىرىنىڭ كىرەس ءتارىزدى ورداسىمەن تەڭ دارەجەدە بولا الادى. بۇل عيماراتتىڭ بىرەگەيلىگى تەك سوپىلىق كەشەننىڭ ارحيتەكتۋرالىق تۇجىرىمداماسىندا نەمەسە شەشىمىندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ياساۋي جولى وكىلدەرىنىڭ ءومىرى مەن جۇمىسىنىڭ كوپتەگەن اسپەكتىلەرىن اشادى, دەيدى.
كۇلتوبە قالاجۇرتىن زەرتتەۋشى عالىمدار تاريحي ورىننان تابىلعان نۋميزماتيكالىق جانە وزگە دە ماتەريالدارمەن بىرگە, انتروپولوگتار مەن گەنەتيكتەردىڭ ادام سۇيەگىنىڭ قالدىقتارىن زەرتتەۋ جۇمىستارى جاڭا اقپاراتتاردى بىلۋگە جانە قازاقستان تاريحىنىڭ جاڭا ءبىر «بەتىن» اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنۋدە.
ايتا كەتسەك, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن كۇلتوبە قالاجۇرتىن اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيگە اينالدىرۋ ءىسى 2019-2021 جىلدارعا جوبالانعان. تاريحي ورىنداعى 27 گەكتار اۋماقتى ءۇش جىل ىشىندە زەرتتەپ, تابىلعان ورىنداردى تاريحي قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلەدى. الداعى ۋاقىتتا تۇركىستان قالاسىنا كەلۋشىلەر كونە قالانىڭ تاريحىمەن تەرەڭدەي تانىسىپ, ارحەولوگيالىق ساياباقتى ارالاپ كورە الاتىن بولادى.
