وقيعا • 13 تامىز، 2020

كۇلتوبەدەن ەجەلگى حاناكا تابىلدى

48 رەت كورسەتىلدى

مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن Eurasian Resources Group (ERG) دەمەۋشىلىگى اياسىندا «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنە قاراستى «كۇلتوبە قالاجۇرتىنىڭ تاريحي نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ» جوباسى بارىسىندا قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مادەنيەت ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى تىڭ جاڭالىق اشتى.

بيىلعى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىس­تارى كەزىندە تۇركىستان قالاسىنىڭ ەجەلگى بولىگى كۇلتوبە قالاجۇرتىنان حاناكا دەپ اتالاتىن ەجەلگى سوپىلىقتىڭ ورنى تابىلدى.

مامانداردىڭ پىكىرىنشە، بۇل نىسان XV-XIX عاسىرلار ارالىعىندا جۇمىس ىستەگەن ەرەكشە مادەني ساۋلەت ەسكەرتكىشى كورىنەدى. ويتكەنى مۇندا ءۇي-جايلار مەن عۇرىپتىق بولمەلەر ورنى جانە دارۋىشتىك تاريقات يەلەرىنىڭ تابىتتارى تابىلدى.

مۇنداي ەسكەرتكىشتەر بۇعان دەيىن بەلگىلى بولعان وتىرار جانە قايالىق قالاجۇرتتارىنداعى ەكى حاناكانى سانا­ماعاندا، وتاندىق عىلىمدا ءىس جۇزىندە بەلگىسىز جانە از زەرتتەلگەن جۇمىستار ساناتىنا جاتادى. اتالعان ەكى ورىن دا كولەمى مەن اۋقىمى بويىنشا كۇلتوبەلىك ۇلگىدەن ەداۋىر كىشى.

ال كۇلتوبە قالاجۇرتىنداعى حاناكا: جىلىتۋ پەشتەرى مەن كىشكەنتاي تاندىر­لارى بار 10 بولمەدەن تۇراتىن كە­­شەن. عيماراتتىڭ وڭتۇستىك-شىعىس بولى­گىن­دە 7 جەراستى تابىتى بار تىك­بۇرىش­­تى ءپى­شىن­­­دى كەسەنە ورنالاسقان. كەسەنە تىك­­بۇ­­رىشتى (8 ح 11 م) ءپىشىندى. بار­لىق جەر­­لەن­­گەن­­دەر­­دىڭ باستارى سول­تۇس­­تىك­­كە – قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە باعىتتالعانى حاناك­ا­نىڭ ياساۋي تاري­قاتى­نا جاتاتىندىعى تۋرالى بولجامدى دالەلدەيدى.

حاناكا كەسەنەسىنىڭ وڭتۇستىك، سولتۇستىك جانە شىعىس جاعىندا تىكبۇرىشتى اينالما گالەرەيالار ارشىلعان، قابىر­عا­لار­دىڭ ءبىر بولىگى شيكى كىرپىشتەن، ال باسقا بولىگى كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەن جانە وزەن­نىڭ ۇلكەن قيىرشىق تاستارىنان جاسال­­عان. كەسەنەنىڭ باتىسىندا، ۇزىن مەري­ديو­نالدى قابىرعا بويىندا وڭ­تۇس­تىك­تەن سولتۇستىككە قاراي باتىس­تان كىرەبەرىستە ءبىر قاتاردا ورنالاسقان 8 حۋجر (كىشكەنە بولمە) ورنالاسقان. نىساننىڭ سولتۇستىك-باتىس بولىگىندە جەرۇستى قۇرىلىمدارى نىعايتىلماعان، تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەر مەن ۇجىمدىق راسىمدەرگە قولدانىلاتىن ايۆان-جابىق تەرراسساسى بولعانعا ۇقسايدى.

عىلىمي جوبانىڭ جەتەكشىسى، پروفەسسور، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اندرەي حازبۋلاتوۆ: «كۇل­توبەدەن تابىلعان بۇل نىسان – ياساۋي تاريقاتىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەجەلگى ءداۋىردىڭ ەڭ قىزىقتى قۇرىلىمدارىنىڭ ءبىرى. وعان دالەل بۇل نىسان كەسەنەگە جاقىن، ياعني 300 مەتر قاشىقتىقتا ورنالاسۋى، مۇردەلەردىڭ باسى سولتۇستىك­كە، ياعني كەسەنەگە قاراي باعىتتالۋى» دەسە، جوبانىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى جانەركە شايگوزوۆا، بۇل نىسان «كۇلتوبە قالاجۇرتى» اشىق اسپان استىنداعى ارحەولوگيالىق پاركىنىڭ «مارجانى» سانالاتىن I-II عاسىرلارداعى قاڭلى ءداۋىرىنىڭ كىرەس ءتارىزدى ورداسىمەن تەڭ دارەجەدە بولا الادى. بۇل عيماراتتىڭ بىرەگەيلىگى تەك سوپىلىق كەشەننىڭ ارحيتەكتۋرالىق تۇجىرىمداماسىندا نەمەسە شەشىمىندە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ياساۋي جولى وكىلدەرىنىڭ ءومىرى مەن جۇمىسىنىڭ كوپتەگەن اسپەكتىلەرىن اشادى، دەيدى.

كۇلتوبە قالاجۇرتىن زەرتتەۋشى عالىم­دار تاريحي ورىننان تابىلعان نۋميز­ماتيكالىق جانە وزگە دە ماتەريالدارمەن بىرگە، انتروپولوگتار مەن گەنەتيكتەردىڭ ادام سۇيەگىنىڭ قال­دىق­تارىن زەرتتەۋ جۇمىستارى جاڭا اقپا­رات­تاردى بىلۋگە جانە قازاقستان تاريحىنىڭ جاڭا ءبىر «بەتىن» اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنۋدە.

ايتا كەتسەك، مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن كۇلتوبە قالاجۇرتىن اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيگە اينالدىرۋ ءىسى 2019-2021 جىلدارعا جوبالانعان. تاريحي ورىنداعى 27 گەكتار اۋماقتى ءۇش جىل ىشىندە زەرتتەپ، تابىلعان ورىنداردى تاريحي قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلەدى. الداعى ۋاقىتتا تۇركىستان قالاسىنا كەلۋشىلەر كونە قالانىڭ تاريحىمەن تەرەڭدەي تانىسىپ، ارحەولوگيالىق ساياباقتى ارالاپ كورە الاتىن بولادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

الىستان جەتكەن العىس

ايماقتار • بۇگىن، 14:10

ۇقساس جاڭالىقتار