وقيعا • 11 تامىز، 2020

ادامزات يگىلىگىنە اينالعان مۇرا

24 رەت كورسەتىلدى

نۇر-سۇلتان قالاسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى «اباي: تاريح جانە قازىرگى زامان» تاقىرىبىندا حالىقارالىق ونلاين كونفەرەنتسيا وتكىزدى. ۇلى اقىننىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا جانە 10 تامىز – اباي كۇنىنە ورايلاستىرىلعان عىلىمي كونفەرەنتسياعا قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ج.تۇيمەباەۆ، ەلىمىزدىڭ، سونداي-اق تۇركيا، وزبەكستان، قىرعىزستان، ازەربايجان مەملەكەتتەرىنىڭ ابايتانۋشى عالىمدارى مەن تاريحشىلارى، قحا عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى جانە زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.

ج.تۇيمەباەۆ ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەلگىلەنگەن جاڭا مەرەكە اباي كۇنىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ، مەرەكەنىڭ ماڭىزدىلىعى مەن اقىن مۇرالارىنىڭ قوعامدىق كەلىسىم مەن ەتنوسارالىق تۇراقتىلىقتى نىعايتۋداعى رولىنە توقتالدى.

«بۇگىن ءبىز قازاق حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى جانە جاھاندىق اۋقىمداعى تۇلعا – اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىن اتاپ وتۋدەمىز. ۇلى اباي اقىن، ويشىل، فيلوسوف، اعارتۋشى، تاريحشى، اۋدارماشى، كومپوزيتور، قوعام قايراتكەرى رەتىندە قازاقستان تاريحىندا جانە الەم حالىقتارىنىڭ جادىندا ماڭگىلىك ساقتالادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «اباي تۋرالى سوزىندە» ايتقانىنداي، «اباي – الەمدىك تاتۋلىق پەن ىنتىماققا ءوز ۇلەسىن قوساتىن رۋحاني مامىلەگەر ءارى گۋمانيست». راسىندا، اباي – الەمنىڭ بىرلىگىن، شىعىس پەن باتىستىڭ تاتۋلىعىن كوكسەگەن، حح عاسىردىڭ باسىنداعى قوعامدىق-ساياسي ويدىڭ دامۋىنا ىقپال ەتكەن بيىك تۇلعا. ونىڭ اتى مەن وي-تولعامدارى قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس، بۇكىل ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە اينالدى. سوندىقتان ۇكىمەت قاۋلىسىمەن 10 تامىز كۇنى – «اباي كۇنى» بولىپ بەكىتىلدى. بۇل كۇن – تەك قانا تۇلعانى ەسكە الۋ كۇنى ەمەس، بۇل كۇن ادامزاتتىق وي مەن رۋحانياتىنىڭ، ونەر مەن ادەبيەتىنىڭ، بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ جانە دوستىق پەن باۋىرمالدىقتىڭ كۇنى بولىپ اتالادى»، دەدى.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1995 جىلى بۇۇ-نىڭ يۋنەسكو باعدارلاماسى اياسىندا وتكىزىلگەن اقىننىڭ 150 جىلدىق تويىندا «اباي جىلىن وتكىزگەن جاقسى. اباي جىرىن جاتتاعان دۇرىس. ال  ونىڭ تەرەڭ ويى مەن  پىكىرى تەك ايتا جۇرەر اڭگىمە بولماي، كۇنبە-كۇنگى تىرلىگىمىزگە ءبىر كىرپىش بوپ قالانىپ جاتاتىن ناقتى ىسكە اينالسا، تىپتەن قۇبا-قۇپ. ول ۇيرەتكەن تاعىلىم مەن ول كوكسەگەن مۇراتتاردى شىن قاستەرلەي بىلگەنىمىزدىڭ، ادىلەت پەن ابزالدىق ۇستازى الدىنداعى پەرزەنتتىك قارىزىمىزدى تەرەڭ ءتۇسىنىپ، وتەي العاندىعىمىزدىڭ بىردەن-ءبىر بەلگىسى دە وسى بولىپ تابىلادى» دەگەن ەدى.

«ەلباسى ابايتانۋ ىلىمىنە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءمان بەرىپ، تىڭ كوزقاراستار مەن جاڭا پايىمداعى پاراساتتى پىكىرلەر لەگىنە جول اشىپ بەردى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ءۇردىستى ءارى قاراي جاراسىمدى تۇردە جالعاستىرىپ اكەتتى. ۇلى اقىن، حاكىم ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا وراي «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالانعان ماقالاسىندا پرەزيدەنتىمىز: «... ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋ يدەياسى ابايدان باستاۋ الدى دەۋگە بولادى. ۇلى ويشىل ءار سوزىمەن ۇلتتىڭ ءورىسىن ءوسىرۋدى كوزدەدى. سوندىقتان ابايدى تەرەڭ تانۋعا باسا ءمان بەرگەنىمىز ءجون» دەپ ۇلاعاتتى پايىم جاسادى. اباي شىعارماشىلىعى ارقىلى حالىقتىڭ ءوز تاعدىرىن قولىنا الۋ ءۇشىن ار-نامىسىن وياتىپ، جىگەرىن جانۋعا، ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ، ءوزىن شىڭداۋعا شاقىردى.

ءدال وسى كۇردەلى ۋاقىتتا بىزدەر ابايدىڭ ومىرلىك فيلوسوفياسىنىڭ مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ تەڭدەسسىز شارالارىنا، زور ادامگەرشىلىك يمپۋلسىنە اينالعانىن كورىپ وتىرمىز. ۇلى ويشىلدىڭ «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» دەگەن قاعيدالى ءسوزى وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ەرلىك جاساعان مىڭداعان ازاماتتارىمىزدىڭ بويتۇمارىنا
اينالدى.

ءوز كەزەگىندە، قحا ابايدىڭ وسيەتتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، ولاردى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىس­تارىن جالعاستىرىپ كەلەدى. «تۇڭعىش پرەزي­دەنت جولىمەن» ەكسپەديتسياسى، «قازاق­تانۋ» جوبالارى، «اباي175» چەلەندجى، ء«بىز بىر­گەمىز»، «مىڭ العىس» اكتسيالارى حالقى­مىز­دىڭ ىنتىماق-بىرلىگىنىڭ جارقىن ايعاعى بولدى»، دەدى ج.تۇيمەباەۆ.

سونداي-اق جيىن بارىسىندا وتاندىق جانە شەت­ەلدىك عالىمدار، زيالى قاۋىم وكىل­دەرى اباي مۇراسى تاقىرىبىندا باياندامالار جاسادى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەل گازەتىنىڭ جاڭا جوباسى

وقيعا • بۇگىن، 08:05

ءبىلىم – باستى قۇندىلىق

ايماقتار • بۇگىن، 07:40

ءاسانالى جانە «اي مەن ايشا»

تانىم • بۇگىن، 07:26

حاتتار، حاتتار...

تانىم • بۇگىن، 07:08

«قاراقشىلىق» قارەكەتى

تانىم • بۇگىن، 06:56

قۇمىرسقالار قالاشىعى

وقيعا • بۇگىن، 06:45

كاسىپورىنداردىڭ تيىمدىلىگى ارتادى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 06:33

جۇمىسپەن قامتۋ – باستى مىندەت

ساياسات • بۇگىن، 06:28

ابدىراماي العا ۇمتىلعاندار

ايماقتار • بۇگىن، 06:16

ەل دامۋىنا سەرپىن بەرەدى

پىكىر • بۇگىن، 06:06

كوسوبۋتسكيدىڭ قارسىلاسى كىم؟

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 06:00

شىعىسقا قار ءتۇستى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار