راسىندا, اباي مۇراسى ومىرشەڭ, جىلدان-جىلعا ءوزىنىڭ قۇندىلىعىن ارتتىرا تۇسۋدە. اباي اتاعان تالاپ پەن ەڭبەك – قايراتتى تانىتسا, تەرەڭ ويىڭىز – اقىل, ال قاناعات پەن راحىم – جۇرەكتەن تۋاتىن قاسيەتتەر. ادام بويىنداعى وسى ءۇش قاسيەتتى ەرەكشە تانىپ بىلۋگە تۇراتىن تانىم ەكەنىن اقىن «مالعا دوستىڭ مۇڭى جوق مالدان باسقا» ولەڭىندە: ء«ۇش-اق نارسە – ادامنىڭ قاسيەتى: ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەك» دەپ ناقتىلاي تۇسەدى.
«ىستىق قايرات» ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە, تەك العا ۇمتىلۋ, جاسامپاز بولۋ ۇعىمىن اڭعارتسا كەرەك. «نۇرلى اقىل» – ەلگە ساۋلە ءتۇسىرىپ, ىزگىلىكتى ءىس ىستەۋ, اللا بەرگەن اقىلدى تەك جاقسىلىققا جۇمساۋ. ال «جىلى جۇرەك» دەگەن ۇعىم يماندى, يمان ءجۇزدى بولۋ, ادامدارعا قۇرمەتپەن قاراۋ, ولاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن, كوڭىل كۇيىن ۇعا ءبىلۋ, اينالاعا شۋاق شاشۋ دەگەندى بىلدىرسە كەرەك. مىنە, وسى ءۇش قاسيەت ىزگىلىكتى ماقساتتا پايدالانىلعان جاعدايدا عانا تولىق ادام دەگەن مارتەبەگە يە بولامىز.
«اقىل, قايرات, جۇرەكتى بىردەي ۇستا,
سوندا تولىق بولاسىڭ ەلدەن بولەك», دەيدى حاكىم اباي. ولاي بولسا, اباي ءۇشىن دۇنيەنىڭ باستى قۇندىلىعى – ادام, جاي عانا ادام ەمەس, رۋحاني تۇرعىدا كەمەلدەنگەن تولىق ادام. ابايدىڭ ارمانىنداعى تولىق ادام دىنمەن دامىپ, دىنمەن جەتىلەدى.
ول: «اللا تاعالا – ولشەۋسىز, ءبىزدىڭ اقىلىمىز – ولشەۋلى. ولشەۋلىمەن ولشەۋسىزدى بىلۋگە بولمايدى. ءبىز اللا تاعالا ء«بىر» دەيمىز, «بار» دەيمىز, ول ء«بىر» دەمەكلىك تە – اقىلىمىزعا ۇعىمنىڭ ءبىر تياناعى ءۇشىن ايتىلعان ءسوز. بولماسا ول ء«بىر» دەمەكلىك تە اللا تاعالاعا لايىقتى كەلمەيدى. راستىڭ ءبىر اتى – حاق, حاقتىڭ ءبىر اتى – اللا, بۇعان قارسى قارۋلاسقانشا, مۇنى ۇعىپ, عادالاتپەن تاپتەشتەۋگە كەرەك» دەيدى ءوزىنىڭ 38-قارا سوزىندە.
حاكىم اباي اللانى تانۋ, ونىڭ سيپاتتارىن ءبىلۋ ءۇشىن عىلىمدى مەڭگەر دەدى. ءبىلىمدى بولۋ ارقىلى عانا ءبىز كەمەلدىككە جەتەمىز.
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى ءىىى رەسپۋبليكالىق يمامدار فورۋمىندا «جەتى رۋحاني قازىق» تۇعىرناماسىن قابىلداعان بولاتىن. مۇسىلماننىڭ تۇلا بويىنان تابىلۋى ءتيىس ءبىلىمدى بولۋ ماسەلەسىن جەتى رۋحاني قازىقتىڭ ءبىرى رەتىندە ەنگىزدىك. ويتكەنى بۇگىنگى كۇش تە, قۋات تا – بىلىمدە. ءبىلىمدى ادام عانا ءبارىن جەڭبەك. قاسيەتتى قۇراننىڭ دا العاشقى اياتى «وقى» دەپ تۇسكەن.
اباي اسىل دىنىمىزگە تەك ادامگەرشىلىك تاربيە كوزى رەتىندە قاراپ, وسى ماقساتتا وزىنە كەرەگىن الدى. كەمەڭگەرگە كەرەگى – سەنۋ. سەنىم بار جەردە ادامدىق قاسيەت جوعالمايدى. وسىلاردىڭ ءبارىن تولىقتىرا كەلگەندە اباي حاكىم پەندەشىلىك مىنەزدەن ارىلۋعا, يماننان پايدا الۋعا شاقىرادى. ال پايدا الۋ جولدارى قايسى؟ ول ءۇشىن ءوز اقىلىڭ مەن ەڭبەگىڭە سۇيەن دەدى. وزگەگە جاقسىلىق ويلا, شاما-شارقىڭشا شاپاعاتىڭدى تيگىز! ادامدىق, ىزگىلىك دەگەن وسى. «ناپسىگە ەرسەڭ, اللانىڭ مەيىرىمىنەن قۇر قالاسىڭ – وسىعان يلان», دەگەن سوزىنەن كوپ نارسەنى ۇعىنامىز.
ءبىر كەزدەرى ەڭبەكتەرىن اۋدارعان نەمىس ويشىلى گەتە: ء«وزى ءۇشىن عانا ەڭبەكتەنگەن ادام ازاپ شەگەدى. باسقالار ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ادام ولاردىڭ قۋانىشىنا ورتاقتاسادى» دەگەن بولاتىن. وسىنى تولىقتىرعان اباي: ء«وزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ, ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولاسىڭ», دەدى. بۇدان ارتىق تەڭەۋ تاپپاسپىز. قۇداي جولىندا ءجۇرۋ ول كوپكە پايداڭدى تيگىزۋ دەپ تۇيىندەدى. مىنە, سان عاسىر بويى جەتكەن يسلامنىڭ دا تىرەگى وسى.
دانا ويشىل قازاقتىڭ ءار بالاسىن ۇلتجاندى ازامات ەتىپ تاربيەلەۋگە شاقىردى. ونىڭ مۇراسى – پاراساتتى ءپاتريوتيزمنىڭ مەكتەبى, ەلدىكتى قادىرلەۋدىڭ نەگىزى. ول ەلدى سىناۋ ارقىلى تومەندەتكىسى كەلمەدى, كەرىسىنشە بيىككە كوتەرگىسى كەلدى. ەندەشە, ابايدى وقي وتىرىپ ءبىز ءوزى ايتقان «كامىل مۇسىلمان» سيپاتىنا يە بولامىز.
اباي – تاۋسىلمايتىن تەرەڭ تاقىرىپ. ءبىزدىڭ كوزىمىز جەتكەن ەكى انىق بار: ءبىرىنشىسى – ابايدىڭ ءدىني كوزقاراستارى بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندە اداستىرماس باعدارشام ىسپەتتى. بۇل بۇگىنگى قوعامعا اۋاداي قاجەت, ەكىنشىسى – مۇحتار اۋەزوۆ ايتقان «ابايدىڭ ءدىنى – سىنشىل اقىلدىڭ, ادامگەرشىلىكتىڭ ءدىنى», دەگەن تۇعىرلى تۇجىرىم ەشقاشان دا ەسكىرمەك ەمەس.
ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى,
باس ءمۇفتي
