قوعام • 11 تامىز، 2020

ءوڭىردىڭ ءورت ءسوندىرۋ الەۋەتى ءالسىز

8 رەت كورسەتىلدى

جۋىردا جامبىل وبلى­سى­نىڭ مويىنقۇم اۋدا­نىندا ءىرى تابيعي ءورت وقي­عاسى ورىن ال­عان بولا­تىن. وقيعا اۋدان ور­تالىعى مو­يىنقۇم اۋىلىنان 180 شاقىرىم قاشىقتىقتا بو­لىپ، ءتىلسىز جاۋدىڭ سال­دارىنان قۇرعاق ءشوپ پەن سەكسەۋىل جانعان. ايتىپ كەلمەيتىن اپاتتى اۋىز­دىقتاۋعا وڭىردەگى ءتيىستى مەكەمەلەردەن ادام كۇ­شى، تەحنيكا تۇگەل جۇمىل­دى­رىلعان.

الايدا سوعان قاراماستان «مويىنقۇم ورمان جانە جانۋارلار دۇنيە­سىن قورعاۋ جونىندەگى مەكەمەسى» كوممۋنالدىق مەم­لەكەتتىك مە­كە­مەسىنىڭ اۋما­عىن­داعى قۇم­دى جەردەگى قۇر­عاق ءشوپ پەن سەك­­سەۋىلدىڭ جانۋىن ءسوندىرۋ شا­­­رالارى ءتورت كۇنگە دەيىن سو­زىل­عان. ءتىلسىز جاۋ مۇنىمەن قوي­ماي، اقكول، جامبىل، مەركى، ۇلان­بەل جانە قوسقۇدىق ورمان شا­رۋاشىلىقتارىنىڭ اۋماعىنا دە­يىن تارالعان. ابىروي بول­عان­دا، ەلدىمەكەندەرگە قاۋىپ تون­گەن جوق. دەگەنمەن دە تابيعي باي­لىقتاردىڭ وتقا ورانىپ، ءاپ-ساتتە كۇلگە اينالىپ كەتۋى الاڭ­داتارلىق جاعداي.

ارينە قاي كۇنى قاي جەردەن ءتىلسىز جاۋدىڭ تاپ بەرەتىنىن ەش­كىم دە بىلمەيدى. بىراق مويىن­قۇم دالاسىنداعى ءورت مۇنداي جاعدايدا ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋىنىڭ السىزدىگىن كورسەتتى. ياعني ءوڭىر ءورتتى دەر كەزىندە سوندىرۋگە دايىن بولماي شىقتى. ءتيىستى باسشىلاردىڭ ءتىلسىز جاۋدى توقتاتۋدا قاۋقار­سىز ەكەنى كورىندى. مالىمەت بويىنشا، تۇتقيىلدان لاپ بەرگەن قىزىل جالىندى اۋىزدىقتاۋعا بارلىعى 291 ادام كۇشى، 61 تەحنيكا جانە 1 تىكۇشاق جۇمىل­دىرىلعان. سونداي-اق بۇل ىسكە وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى، مويىنقۇم، باي­زاق، مەركى، قوسقۇدىق، قورداي، جۋالى ورمان جانە جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ ادام كۇشتەرى مەن قۇرالدارى، مويىنقۇم اۋدانىنىڭ ەرىكتى ءورت ءسوندىرۋ قۇرامالارى، سونداي-اق «قازاۆياورمانقورعاۋ» رەسپۋب­ليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى دا اتسالىسقان.

بىراق ءتىلسىز جاۋ ءتورت كۇن دە­گەندە ارەڭ توقتاتىلدى. بۇل ورايدا وبلىستىق اكىمدىك تاراپىنان تابيعي ءورتتىڭ بىرنەشە تاۋلىك بويى سوندىرىلمەۋىنە ءتيىس­تى قۇرىلىمداردىڭ ءالسىز جۇ­­مىسى سالدارىنان جول بەرىل­گەندىگى ايتىلۋدا. سونىمەن قا­­تار، بۇگىندە وڭىردە ورمان جا­نە دالا ورتتەرىنىڭ الدىن الۋ، ولاردى جويۋ ماسەلەلەرى دە كۇن تارتىبىندە تۇر. ال اتالعان ماسە­لەگە قاتىستى جامبىل وبلىس­تىق تابيعي رەسۋرستار جانە تا­­بيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باس­قارماسىنىڭ باسشىسى اسلان ورازبەكوۆ ءورتتى قۇمدا ءسوندىرۋ وتە قيىنعا سوققانىن، وعان قو­سا قاتتى جەل ءورت سوندىرۋگە كە­رى اسەرىن تيگىزگەنىن ايتتى. دە­گەن­مەن اتالعان باسقارما باسشىسى ءتيىستى قىزمەتتەردىڭ السىزدىگىن دە مويىندادى. ەندى بۇل ورايداعى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ول جەر­­­گىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قا­را­جات ەسەبىنەن جەدەل توپتار­دى راتسيامەن قامتاماسىز ەتۋدى ۇسى­نۋدا. ورمان قورىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى بارلىق جەدەل اق­پارات كورسەتىلەتىن ءموبيلدى قو­­سىمشا ازىرلەپ، ارنايى كيىم­دەر ساتىپ الۋ قاجەتتىگى دە ما­ڭىز­دى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ەگەر اتالعان ۇسىنىستار قا­بىل­داناتىن بولسا، بۇدان بىلاي وڭىر­دە ءورت ءسوندىرۋ ماسەلەسىندە مۇن­داي كەدەرگىلەر تۋىنداماۋى مۇمكىن. الايدا جۇزدەگەن ادام كۇشى مەن تەحنيكالاردىڭ ءوزى ءتىلسىز جاۋدى دەر شاعىندا توق­تاتۋعا سەپ بولا الماعاندا، ەندى قابىلداناتىن شارالاردىڭ دا ناتيجەلى بولۋى ەكىتالاي.

مىڭداعان گەكتار اۋماقتى قىزىل جالىن شارپىعانمەن، ورتتەن زارداپ شەككەن ادامدار جوق. دەگەنمەن بولارى بولىپ، بويا­ۋى ءسىڭىپ بولعان سوڭ عانا وسىنداي وزەكتى ماسەلەلەردىڭ كوتەرىلۋى ءتيىستى باسشىلاردىڭ جۇمىسىنا سىن. جاۋاپتى ادام­داردىڭ ءوز جۇمىسىنا نەم­­قۇرايدى قاراۋى دا ءتىلسىز جاۋ­دىڭ تەز ارادا توق­تاماعانىن كور­سەتەدى. ارينە قى­زىل جالىننىڭ قۇرساۋىندا اجداھامەن الىسقانداي بولىپ ءجۇرىپ ءورت ءسوندىرۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس. ءتىپ­تى مۇندايدا ادامنىڭ ءوز با­­­سىن بايگەگە تىگەتىن كەزى دە از­ بولمايدى. بىراق ءورت شى­عۋى ىقتيمال اۋماقتاردىڭ دەر كەزىندە قاداعالانباۋى، ناق­تى ءبىر ءوزارا ارەكەتتەسۋدىڭ تە­تى­گىنىڭ بولماعاندىعى وسىنداي جاعدايدا اياق استىنان اب­دى­را­تىپ-اق تاستايدى. وب­لىس­­تىق توتەنشە جاعدايلار دە­پار­تا­مەنتى باسشىسىنىڭ مىن­دەتىن اتقارۋشى ماقسات قوسى­باەۆتىڭ ايتۋىنشا، وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى وبلىس اۋماعىندا 241،5 گەكتار اۋماقتا 31 ءورت، 44 632 گەكتار القاپتا 14 ورمان ءورتى، سونداي-اق 14 گەكتار القاپتا 3 دالا ءورتى وقيعاسى ورىن العان. جەتى ايدىڭ ىشىندە بۇل از شىعىن ەمەس. اتالعان ورمان ورتتەرى ءسوز جوق ەكولوگياعا دا ۇلكەن زيان كەلتىرۋدە. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك سا­پارباەۆ تا مۇن­­داي جاعدايلار دەر كەزىندە انىقتالسا، ونىمەن كۇرەسۋ وڭاي بولاتىنىن ايتقان ەدى. سو­­نىمەن قاتار بۇل ماسەلەگە جاۋاپ­كەرشىلىكپەن قاراۋ جانە بولماشى سىلتاۋلاردى ىزدەمەۋ كەرەگىن دە ەسكەرتكەن. ەندى بۇل سىننان جاۋاپتى باسشىلاردىڭ ناتيجە شىعارۋى دا ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.

شىلىڭگىر شىلدەنىڭ ىشىندە تا­عى دا جامبىل وبلىسىنىڭ ت.رىس­قۇلوۆ اۋدانى، قۇلان اۋى­لى­نىنان 100 شاقىرىم جەر­دە، ياعني «لۋگوۆوي» ورمان شا­رۋاشىلىعىنىڭ اۋماعىندا قۇم­دى جەردە قۇرعاق ءشوپتىڭ جانۋ وقيعاسى ورىن العان بولا­تىن. بۇل ءورت كورشى مەركى اۋدا­نىنىڭ «سارىقوبا» ورمان شا­رۋا­شىلىعىنىڭ اۋماعىنا ءوتىپ كەتكەن. مالىمەت بويىنشا، ءتىل­سىز جاۋ 8 مىڭ گەكتار اۋماقتى قامتىعان. اپات ايتىپ كەلمەيدى دەسەك تە، سول اپاتتى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن بۇگىندە وڭىردەگى تابيعات قورعاۋ مەكەمەلەرىندە بارلىق مۇمكىندىك بار ەكەن. ورمان قو­رىنىڭ جەرلەرىندە 30-دان اس­تام ورتكە قارسى مۇنارا مەن 61 بەكەت ورناتىلعان. ال وب­لىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باس­قارماسىنىڭ ارسەنالىندا 20-عا جۋىق اۆتوكولىك، 66 سو­قالى تراكتور، 10-نان استام ءۇش توننالىق امبەباپ تسيستەرنا-تىركەمەلەر بار. سونىمەن قاتار عارىشتىق مونيتورينگ ءورتتىڭ پايدا بولۋ وشاقتارىن ەسەپتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءورت ءسوندىرۋ جاساقتارىندا بۇگىندە 557 ادام جۇمىس ىستەيدى. دەگەنمەن اتال­عان باسقارما قولدا بار مۇم­كىن­دىكتەردى ۇتىمدى پايدالانا الماۋدا. جەر جانە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ بويىنشا جۇمىستار دا جۇرگىزىلمەگەن. ەگەر بۇل جۇمىستاردىڭ ءبارى دە ءبىر جۇيەگە ءتۇسىپ، اتالعان ۇسى­نىستار قابىلداناتىن بولسا، بال­كىم قىزىل جالىننىڭ الەگى تاۋلىكتەپ سوزىلا قويماس...

 

جامبىل وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەل گازەتىنىڭ جاڭا جوباسى

وقيعا • بۇگىن، 08:05

ءبىلىم – باستى قۇندىلىق

ايماقتار • بۇگىن، 07:40

ءاسانالى جانە «اي مەن ايشا»

تانىم • بۇگىن، 07:26

حاتتار، حاتتار...

تانىم • بۇگىن، 07:08

«قاراقشىلىق» قارەكەتى

تانىم • بۇگىن، 06:56

قۇمىرسقالار قالاشىعى

وقيعا • بۇگىن، 06:45

كاسىپورىنداردىڭ تيىمدىلىگى ارتادى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 06:33

جۇمىسپەن قامتۋ – باستى مىندەت

ساياسات • بۇگىن، 06:28

ابدىراماي العا ۇمتىلعاندار

ايماقتار • بۇگىن، 06:16

ەل دامۋىنا سەرپىن بەرەدى

پىكىر • بۇگىن، 06:06

كوسوبۋتسكيدىڭ قارسىلاسى كىم؟

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 06:00

شىعىسقا قار ءتۇستى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار