اباي • 07 تامىز، 2020

ابايدىڭ فيلوسوفيالىق ونتولوگياسى

227 رەت كورسەتىلدى

اباي ءىلىمىن يگەرۋ زاماناۋي كەزەڭ­دەگى قازاقستاندىق رۋحاني بولمىس ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىن ەلىمىز­دىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ءوزىنىڭ «Egemen Qazaqstanda» جارىق كورگەن ىرگەلى ماقالاسىندا ايتىپ كەتكەنى بەلگىلى. شىنىمەن دە، زياتكەرلىك ۇلتتى قالىپتاستىرۋدىڭ قاينار كوزى – ۇلى دالانىڭ رۋحاني بايلىعىن، اسىرەسە دانالىققا تولى عۇلامالاردىڭ ىلىمدەرىن تەرەڭ يگەرۋدە ەكەنى انىق.

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس، EQ

قازىرگى زاماندا حالقىمىزدىڭ تاري­حي تۇلعالارىنىڭ، ونىڭ ىشىندە اباي مۇراسى شىعىس پەن باتىس فيلو­سوفيا­سىنداعى وزىق دۇنيەتانىمدىق ۇستانىمداردىڭ قازاق توپىراعىنداعى توعىسۋى عانا ەمەس، بۇل – حالقىمىزدىڭ تەرەڭنەن تامىر تارتقان رۋحاني قۋاتىنىڭ جاڭادان قالىپتاسىپ جات­قان دۇنيەنى ءتۇسىنۋ بويىنشا وزىندىك سي­پات پەن جاڭا كوركەمدىك ءادىس تاۋىپ، الەمدىك رۋحاني مادەنيەت تورىنە قا­راي اسقاقتاۋى. ۇلى اباي ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ، ۇلتتىق وي جۇيەمىزدىڭ بويىنداعى بۋلىققان قاينار بۇلاقتىڭ كوزىن اشتى. بۇعان دالەل – الەۋمەتتىك بولمىس تۋرالى تەرەڭ ءىلىمى. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسىنىڭ اباي مۇرالارىنا، شىعارماشىلىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋى بەكەر ەمەس.

اباي قازاق قوعامىنىڭ تاپ بول­عان الەۋمەتتىك داعدارىسىنىڭ قايشى­لىقتى دا كۇردەلى احۋالىن پايىمداي وتىرىپ، «بولمىستىق جوبانى» ويلاس­تى­رادى. ءداستۇرلى قازاق قوعامى بول­مى­سى­نىڭ ىرگەتاسى ەداۋىر سوگىلگەن­دىك­تەن جانە ونىڭ بۇرىنعى باعىتتا دامۋى ەشقانداي پايدا اكەلمەيتىنىن بىلگەن­دىكتەن ول بۇرىنعى الەۋمەتىك ونتولو­گيا­­نى قابىلداي المايدى. بىراق قوعام دا، ابايدىڭ ءوزى سياقتى بولمىستىڭ مىز­عىماس ىرگەسىنە، مىقتى تىرەۋگە مۇق­تاج بولدى. ونى ىزدەۋ ابايدى جان ازابىنا سالادى، ول مۇراتقا دەگەن ساعىنىشپەن قاتار جۇرەدى، تەرەڭ قايعى-مۇڭدى بو­يىنا سىڭىرەدى، بىراق بۇل ىزدەنىس ادامدى رۋحاني تۇرعىدان كوتەرەتىندەي مۇراتتى بەكىتۋگە جانە ونىڭ باقىتقا جەتۋىنە باعىتتالعان.

مۇنداي نەگىز، ويشىلدىڭ تولعاۋ­لارى بويىنشا، ءابسوليۋتتى باستاۋ، ادامنىڭ ومىردەگى باستى ءارى جال­عىز تىرەگى – قۇداي دەپ تانىلادى. قۇداي­دىڭ بارلىعىن، ۇيىمداستىرۋشى، ۇيلەس­تىرۋشى قۇدىرەتىن اشا ءتۇسىپ، ادام­نىڭ رۋحاني بولمىسىنا جاقىندايدى. «ادام ومىرىندەگى ەڭ باستى نارسە رۋحانيلىق»، – دەگەن تۇيىنگە كەلەدى. ماسەلەن، اباي «قارا سوزدەردىڭ» التىنشى سوزىندە – ء«وزىڭ ءتىرى بولماي، كوكىرەگىڭ ءولى بولسا، اقىل تابۋعا ءسوز ۇعا المايسىڭ. ادال ەڭبەكپەن، ەرىنبەي ءجۇرىپ مال تابۋعا جىگەر قىلا المايسىڭ»، دەيدى. اقىل تابۋدىڭ ەڭ نەگىزگى كىلتى ادالدىق پەن ەڭبەكقورلىق دەپ تۇرعانىن بايقايمىز. رۋحانيلىقتىڭ ءوزى قۇبىلىس رەتىندە وسى ەكى نەگىزگە ارقا سۇيەيتىنى بەلگىلى.

ءوز شىعارماشىلىعىندا اباي ومىرلىك جولايرىقتا تۇرعان ادامنىڭ كەيپىن سۋرەتتەيدى. ول ءوزىنىڭ ىلىمىندە ءومىر سۇرگەن قوعامنىڭ بۇرىنعى تۇعىر­لارى مەن قۇندىلىقتارى كەلمەسكە كەتكەندىكتەن وتكەنىنەن ايرىلعان جانە قازىرگىسى تايعاناق ءارى تۇراقسىز بول­عان­دىقتان وسى شاعى جوق ادامنىڭ جاع­دايىن كەسكىندەيدى. اقىرىندا، بۇل وسى تايقىمالى، تۇسىنىكسىز ءارى كەي­دە قاسىرەتتى بولمىستان كوڭىلگە ءۇمىت ۇيالاتاتىن كەلەشەكتىڭ كەسكىنىن قۇراس­تىرۋعا تىرىساتىن ادامنىڭ جاعدايىن بەينەلەيدى. اسىرەسە مۇنىڭ سوڭعىسى وتە قاجەت، ويتكەنى ويشىلدىڭ كامىل سەنىمىنشە، « ۇلى ماقساتى نەمەسە ورتاق اقيقاتى جوق حالىق رۋحاني ولىك. ال ءومىر بولماعان جەردە، كەمەلدەنۋ دە بولمايدى». بۇل جەردە الەۋمەتتىك بولمىستاعى ۇنەمى ۇزدىكسىز جاڭعىرىپ، جاڭارىپ وتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ وتىلگەندەي. الەۋمەتتىك عىلىمدا جا­ڭار­ماعان، دامۋى تەجەلىپ قالعان قوعامدى ستاگناتسياداعى الەۋمەتتىك قۇ­رىلىم دەپ ەسەپتەيدى. دامۋ جولىندا بولماعان الەۋمەتتىك سۋبەكت قۇلدىراۋ جولىنا تۇسەتىنى دە انىق.

ابايدىڭ ۇستانىمىنىڭ، ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە، ابايعا دەيىنگى الەۋمەت­تىك ونتولوگيامەن (بولمىس تۋرالى ىلىممەن) قايشى كەلەتىن قىرلارى مىنا تۇستا: ادامنىڭ بارلىق جان-دۇنيەسى باي بولسا، اۋەل باستان قوعامداعى رۋحاني باي بولىپ كەلەتىن ادامعا اينالادى جانە وزگە ادامدارمەن ءوز قاتىناسىن دۇرىس قۇرا بىلگەن ادام قوعامدىق جۇيەنىڭ باستاپقى ىرگەلى نۇكتەسىنە اينالادى. ەگەر بۇرىنعى ونتولوگيالىق ۇستىن رۋ­دىڭ تۇعىرلارىنا باسىمدىق بەرە وتىرىپ، رۋلىق قاۋىمنىڭ جەتەك­شى­لىگىن ۇستانسا، ال اباي ءۇشىن بۇل ۇستىن توبىردىڭ، ونىڭ ۇستىنە قاراڭعى تو­بىردىڭ ۇستەمدىگىنە، بوتەن پىكىر مەن رۋلىق پايىمنىڭ ۇستەمدىگىنە اي­نا­لىپ شىعادى. مىنە، سوندىقتان الەۋ­مەت­تىڭ بولمىسى سياقتى، ادام­نىڭ بولمىسى دا، ابايدىڭ پايىمداۋىنشا، اعارتۋسىز، ءبىلىمدى يگەرمەي مۇمكىن ەمەس، مىنە، سون­دىق­تان قازاق حالقىن ءبىلىم مەن عىلىمد­ى يگەرۋگە شاقىرعان ابايدىڭ ۇندەۋى بارعان سايىن ماڭىزدى بولا تۇسۋدە. قازاق ويشىلىنىڭ بۇل ۇندەۋى، جاناي­قايى قازىرگى تەحنولوگيالىق پرو­گرەسس زامانىندا دا ءوزىنىڭ وزەكتى­لىگىن جويعان ەمەس. سوندىقتان ەل­ى­مىز­دىڭ الەۋمەتتىك بولمىسىندا زيات­كەر­لىك ۇلتتى قالىپتاستىرۋدىڭ جانە ونى پارمەندى دامىتۋدىڭ ماڭىز­دى­لىعىن زيالى قاۋىم نازاردان تىس قال­دىرماعانى ابزال.

ابايدىڭ الەۋمەتتىك ونتولوگياسىندا الەۋمەتتىك ساتىداعى نەمەسە الەۋ­مەتتىڭ ۇيىمداستىرۋىنداعى جەكە ادامنىڭ الاتىن ورنى، ونداعى ءرولى – قايتا جاڭعىرتىلعان جانە ون­دى­رىلەتىن قۇبىلىس. ونىڭ ۇستىنە ونى اباي تو­­لىق­قاندى ادام ەمەس، شەنەۋنىك، جا­را­تۋ­شىنىڭ نۇرى­مەن شابىت­تان­با­عان تۇلعا، تابىنۋشى­لىقتى عانا جاق­تاۋشى، باسقارىلاتىن الەۋمەتتىك ءوزارا ارەكەتتەردىڭ جاعىمسىز ناتيجەسى رەتىندە قاراستىرادى. اباي ادامداردى ەكىجۇزدىلىككە، وتىرىكشى نەمەسە وسەكشىگە اينالدىراتىن، دوستىقتى ساتىپ كەتۋگە جانە جاعىمپازدىققا ماجبۇرلەيتىن، بولەكتەنۋدەن تۋىندايتىن رۋحانيلىقتان جۇرداي جانە تىلسىم سىرتقى كۇشتىڭ ىقپالىمەن بولاتىن كۇناھار اسەردى دە ايقىن ءتۇسىنىپ، كورسەتىپ بەرەدى. دەمەك، قوعامداعى ادامي قالىپتاسۋدىڭ ءار قيلى جولى بار ەكەنىنە مەڭزەيدى. بىراق ەشكىم دە «قولىن مەزگىلىنەن كەش سەرمەمەسىن» دەگەندەي تىلەگىن ءبىلدىرىپ وتىرادى.

ول تۇلعانىڭ ءمان-ماڭىزىن العىر­لىق­پەن تەرەڭ تۇسىنە ءبىلدى، ادامدى اسقاق­تاتتى جانە «ادام بول!» تۇجى­رىمىن فيلوسوفيالىق ۇستىن دەڭ­گەيىنە دەيىن كوتەردى. بۇل نەگىزدەر ءبىزدىڭ ويىمىزشا، ونىڭ الەۋمەتتىك ونتولو­گيا­سىنىڭ ءمانىن بىلدىرەتىنى انىق. مۇنداي ونتولوگيادا قوعام ادامعا قىسىم كورسەتپەيدى جانە ونى الەۋ­مەتتىك جۇيەنىڭ جاي بۇراندىسى نەمەسە ونى ءوندىرىستىڭ مەحانيكالىق قوسىمشاسى ەتپەيدى، كەرىسىنشە، ءاربىر ادام رۋحاني جانە ادامگەرشىلىك تۇر­عىدا دامي وتىرىپ، جۇرەگىنىڭ تۇكپى­رىندە جاراتقاننىڭ وسيەتتەرىنە دەگەن ادالدىقتى ساقتاي وتىرىپ، ءوزىنىڭ ار-وجدانىنىڭ ۇنىنە قۇلاق تۇرە كەلە، قوعامدىق تۇتاستىقتى قۇرايدى، قوعامنىڭ بىرلىگىن نىعايتادى. ءدال وسى سەبەپتى، ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە، اباي ادامداردىڭ دوستىعىنا، باۋىر­مال­دىعىنا سونشالىقتى ۇلكەن كوڭىل بولەدى. قوعامدىق قاتىناستار مەن قو­عامدىق ءوزارا ارەكەتتەردىڭ وسى باس­تى ەكپىنى ويشىلدىڭ پوەزياسىندا دا جۇ­يەلى تۇردە ەستىلەدى جانە ونىڭ فيلو­سوفيا­سىندا دا بىردەي تابان­دى­لىقپەن جۇرگىزىلەدى. ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە كومەكتەسۋى قايىرىمدى قوعامنىڭ العاشقى شارتى ەكەندىگىن كەزىندە شىعىستىڭ عۇلاماسى ءابۋ ناسىر ءال-فارابي دە ايتىپ كەتكەن بولاتىن.

«ادام بول!» ۇستىنى اقىلدىڭ ادامگەر­شىلىك قاتىناستار سالاسىنا ەنۋى­نىڭ ءمانىن ۇعىنۋعا دا سەپتىگىن تيگى­زەدى، ويتكەنى ول ادامي قارىم-قاتىناس­تى تەك ادامنىڭ ادامعا دەگەن سىرتقى باعىتى تۇرعىسىنان عانا ەمەس، ادامنىڭ ءوز وزىنە ىشكى باعىتتىلىعىنان دا، ءاربىر جەكە ادامنىڭ ىشىندەگى ار-ۇياتتىڭ ءۇنىن دە سيپاتتايدى. ادامگەرشىلىك قىلىق، اباي بويىنشا، قاشاندا تەك سىرتقى جاعدايلارعا، نورمالار مەن داس­تۇرلەرگە عانا سايكەس بولماي، ىشكى اقىل-ويىڭا سانالى تۇردە باعى­نىپ، ىشكى ەركىڭ ارقىلى ارەكەت ەتۋدى بىل­دىرەدى. اقىلعا ساي ارەكەت ەتۋ سون­دىق­تان ناعىز شىنايى ادامي ارەكەت رەتىندە پايىمدالادى.

ابايدىڭ كوزقاراستارىنا اقىل-وي ادامنىڭ سەزىمدەرىن، ەموتسياسىن، ەركىن قاداعالاۋعا قابىلەتتى دەگەن تۇجىرىم ءتان جانە سونىمەن بىرگە ادام، اباي بويىنشا، ءوز «جاراتىلىسىنىڭ» تۇتقى­نىندا قالىپ قويماۋى ءتيىس، ول ودان تىسقا شىعىپ، ءوز تابيعاتىنان جوعا­رى تۇرۋى ءتيىس. تاربيەنىڭ، مادە­نيەت­تىڭ، ءبىلىمدى مولايتۋدىڭ ارقاسىندا ادام ءوزىنىڭ تابيعي نىشاندارىن جەتىلدىرۋى كەرەك. بۇل ابايدىڭ اعارتۋشىلىق-فيلوسوفيالىق تۇجىرىمداماسىنىڭ كۇرە جولى.

ابايدىڭ تۇلعاسىنا قاتىستى، ونىڭ ادامگەرشىلىك تۋرالى ويلارىنىڭ ومىرلىك پراكتيكالىق ۇستانىمىنان الشاقتاماعانىن سيپاتتايتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ءساتتى اتاپ ءوتۋ كەرەك. ونىڭ ار-وجدانىنىڭ ىشكى داۋىسى ودان ءوزىنىڭ تۋعان قازاق حالقىنىڭ تاع­دىرىن شىنايى پايىمداۋدى تا­لاپ ەتتى، اششى دا بولسا حالىققا شىن­دىقتى ايتۋعا شاقىردى، ويتكەنى ونىڭ ىلىمىنە سايكەس، ۇلى ماقساتى نەمەسە ورتاق اقيقاتى بولماعان حالىق رۋحاني سىرقات كۇيدە بولادى. ال ءومىر بولماعان جەردە جەتىلۋ دە بولمايدى. قازاق حالقىنىڭ رۋحاني كۇش-جىگەرىنىڭ سارقىلماس باستاۋىنا اينالىپ، ۇزدىكسىز رۋحاني كەمەلدەنۋدىڭ ۇلى جولىندا ونى اسقاقتاتا بىلگەن ءوزىنىڭ «ادام بول!» ۇستىنىنا نەگىزدەلگەن فيلوسوفياسىنىڭ ادامگەرشىلىك تالابىن ومىرگە ەنگىزگەن ابايدىڭ ومىرلىك ۇستانىمى وسىنداي بولدى. ءبىز بۇگىندە جۇرەكپەن سەزىنىپ، اقىلمەن سارالاپ ويلانا الاتىن ادامنىڭ قابىلەتىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك.

ابايدىڭ الەۋمەتتىك ونتولوگياسى­نىڭ جوعارىدا اتالعان قىرلارىنان باسقا ءبىر وزگەشەلىگى، ءبىزدىڭ پىكىرىمىز­شە، ونىڭ ەندى رۋلىق تسەنتريزم ۇستا­نىمىندا قالىپ قويماي، ودان جالپى حالىقتىق بيىككە اسقاقتاعانىندا، بىراق قازىرگى زاماندا بەلەڭ العان دارا­شىلدىق ۇستانىمىنا، كاپيتا­ليس­تىك وزىمشىلدىككە دە مۇلدەم «اسىق­پاي­تىنىمەن» سيپاتتالاتىنىن بايقاي­مىز. مۇنى ويشىل مىنا سوزدەرىمەن تاماشا ءارى ەرەكشە ءماندى بىلدىرگەن: «وزىمشىلدىكتىڭ كەز كەلگەن كورىنىسى سياقتى، داراقى ماقتانشاقتىق تا بۇل دۇنيەدە تالاي ادامدى بۇزادى. سون­دىق­تان مولدا بولۋ از، ادام بولۋعا ۇم­تىل­­عان ابزال». اباي قوعامدىق قاتى­ناس­تار مەن بايلانىستارعا ەنگەن ادام قوعامدىق جۇيەنىڭ باسى مەن اياعى، ونىڭ دامۋىنىڭ كەپىلى دەگەن تۇ­جىرىمنان شىعادى. بىراق سوعان قارا­ماستان، قازاق قوعامىندا ورىن ال­عان قايشىلىقتار مەن جاعىم­سىز ايعاق­تاردى كورە وتىرىپ، ول اقى­ل­دى وزىم­شىلدىكتى قاتاڭ تۇردە قا­بىل­داي المايدى، ويتكەنى بۇل مۇرات، بۇل ۇستانىم ادام­دى بۇزادى، ونى قارىم-قاتىناستىڭ باس­تى جانە انىق­تاۋ­شى فورماسى «ارالاسۋ، ءوزارا قاتى­ناس» بولىپ تابىلاتىن الەۋ­مەت­ت­ىك ونتولو­گيانىڭ قويناۋىنان ءوسىپ شىعاتىن ادامگەرشىلىكتەن ايىرادى.

بۇل – «مەن» جانە «وزگەنىڭ» بەتپە-بەت كەزدەسۋى ىسكە اساتىن، ءان-اي­تىس­تاردا دارا تۇلعالاردىڭ بىرىك­كەن شىعار­ما­شى­لىعىنان تۋىنداي­تىن، جولاۋ­شى­عا قۇرمەتپەن قاراي­تىن قوناق­جاي­­لىق تۇرىندە ادامي قاتىناس­تاردى بەكى­تەتىن ىرگەلى نەگىز بولاتىن جانە اباي­دىڭ تىلىمەن ايتقاندا، «ادام بول­مى­سىنىڭ نەگىزىن» قۇرايتىن جەكە ادامداردىڭ تىكەلەي بايلانىسىنىڭ فورماسى. بۇل، ابايدىڭ ىلىمىنە سايكەس، «قابىلداۋدىڭ تىرىلىگىن»، «جاقىن تەكتىنىڭ تارتىلىس كۇشىن» جانە جۇرەك سەزىمتالدىعىن بىلدىرەدى.

اباي ءۇشىن ادام بولۋ نەنى بىلدىرەدى؟ ادام بولۋ، ەڭ الدىمەن، ءوز جۇرەگىڭدە قۇدايمەن ۇندەسۋدى جانە بىلىمگە، ادىل­دىككە جانە قايىرىمدىلىققا ۇم­تىلۋدى بىلدىرەدى. بۇل جاراتقاننىڭ ادامنىڭ ماڭدايىنا جازعان جازمىشىنا سايكەس بولۋدى اڭعارتادى، بۇل ادامدارعا جاقسىلىق جاساۋدى، ولارعا ءبىلىم نۇرىن اكەلۋدى جانە ادال ءارى مەيىرىمدى بولۋدى بايقاتادى. بۇل ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرگە يە بولۋ جانە ولاردى جەتىلدىرۋ، اباي بويىنشا، عىلىمعا، سەنىمگە جانە ومىرگە دەگەن ادالدىق پەن جىگەر ارقىلى مۇمكىن بولادى. ادامشىلىق – وندا قوعام ءوزىن-ءوزى ىسكە اسىرۋى ءتيىس جالپىعا ورتاق­تىقتىڭ فورماسى. قوعامدا نەگىزگى ورىندى ساياسي، ەكونوميكالىق نەمەسە باسقا قاتىناستار ەمەس، ادامگەرشىلىك قاتىناستار الۋى ءتيىس. «ادامنىڭ ءمانىن، – دەپ تۇيىندەيدى ويشىل، – ماحاب­بات، ادىلدىك جانە رۋحانيلىق قۇ­رايدى. ادامداردىڭ بۇل باستاۋلارسىز كۇنى جوق. ولار ارالاسپايتىن جانە قانداي دا ءبىر ادامي تاعدىردىڭ الدىن المايتىنداي ومىردە بىردە-ءبىر جاعداي بولمايدى. اللا تاعالا عالامدى وسىلاي جاراتقان».

اباي شىعارماشىلىعى – قازاق حال­­قىنىڭ باي رۋحانياتىنىڭ شوعىر­­­لانعان كورىنىسى. اباي – قازاق حالقى­نىڭ ار-وجدانى! قازاق مادە­نيەتىندە حالقىنىڭ كەمشىلىكتەرى مەن جاماندىقتارى تۋرالى ودان وتكىر جازعان كىم بار؟ كىم ودان ارتىق اعارتۋشىلىق ارقىلى قاراڭعىلىقتان قۇتىلۋدىڭ قامىن ويلادى؟ اباي قازاق قوعامىنىڭ ىشىندەگى الاۋىزدىق پەن قىرقىستان، ءتۇرلى پالەكەتتەردەن شارشاعانى مەن كوڭىلى قالعانىنا قاراماستان، بۇل قوعامنىڭ ءوزىنىڭ جەتىل­مەگەن الەمىن وزگەرتۋگە، كەمەل­دىكتىڭ بيىگىنە جەتۋگە مۇمكىندىگى بار ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. ابايدىڭ فيلوسوفيا­سى ءارتۇرلى مادەنيەتتەردىڭ تۇيىسكەن تۇ­سىن بىلدىرەدى، ول مادەنيەتتەردىڭ ءبىر-بىرى­مەن جانە اۆتوردىڭ وزىمەن ءوزىنىڭ سۇح­باتىن ايقارا اشادى. اباي ۋاقىتتان تىس جانە كەڭىستىك شەكارادان تىس بيىك كەمەلدىككە دەگەن جالپىادامزاتتىق ۇمتىلىستى ءبىلدىرۋشى، سوندىقتان ول ارقىلى جانە ونىڭ شىعارماشىلىعى ار­قىلى قازاق مادەنيەتى الەمنىڭ كوپ­تەگەن مادەنيەتتەرىنە ۇيلەسە تۇسى­نىكتى بولىپ شىقتى. قازاق حالقى جانە ونىڭ باي رۋحاني مۇراسى وزگە حالىقتاردىڭ وكىلدەرىنىڭ جۇرەگىنەن ورىن تەپتى جانە بۇل ۇدەرىس – جاڭا بۇگىنگى ادامزاتتىق قاۋىمداستىقتى قالىپتاستىرۋدىڭ، ونىڭ گۋمانيستىك قۇندىلىقتارى مەن مۇراتتارىنىڭ باستاۋى.

بۇل جاعداي وتكەن زامان مەن قازىرگىنى ءتۇسىنۋدىڭ كىلتى دەگەن بەلگىلى اقيقاتتى دالەلدەي تۇسەدى. ءبىزدىڭ قازىرگىمىز – بۇل بارعان سايىن جاھاندانا تۇسكەن الەم، وندا حالىقتار مەن مادەنيەتتەر بارعان سايىن ءبىر-بىرىنە ءوزارا تاۋەلدى بولا تۇسەدى. ابايدىڭ ونتولوگيالىق كوزقاراستارىنان ءونىپ شىققان رۋحاني الەۋەتتى ساقتاۋ، ونى جاڭا تاريحي جاعدايلاردا دامىتۋ – ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەزەڭنىڭ جانە زامانداستارىمىزدىڭ مىندەتى. بولمىسىمىزدىڭ قانشالىقتى شىنايى ەكەندىگىن پايىمداۋعا ءبىزدى جاقىنداتا تۇسەتىن تاريحي وتكەننىڭ ءنارلى ءدانى ونى باعا جەتپەس قازىناعا اينالدىرادى، ال ءبىزدى رۋحاني كەمەلدىككە جانە باسەكەگە قابىلەتتى قازاق ۇلتىنىڭ ۇمتىلۋىنا يتەرمەلەيدى دەگەن وي تۋىندايدى. مىنە سوندىقتان اباي – قازاق حالقىنىڭ جان-جۇرەگى مەن اقىل-ويى – XXI عاسىرداعى جاھاندىق الەۋمەتتىك-مادەني وزگەرىستەر داۋىرىندە رۋحاني ءوسۋ مەن اعارتۋدىڭ قاينار كوزىنە اينالادى. سونىمەن ابايدىڭ ونتولوگيالىق ءىلىمى قازىرگى جاھاندانۋعا بايلانىس­تى تۋىندايتىن كۇردەلى ماسەلەلەردى، ولاردىڭ ىشىندە ەركىندىك پەن رۋحانيات پروبلەماسىن تالداۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەرى ايدان انىق.

كەشەگى كەڭەس زامانىندا دا ىشتەگى ارمانىن سوزبەن جەتكىزە الماعان زيا­لى ازاماتتارىمىزدىڭ ۇلى بابا عاقليالارىن اسپەتتەپ، ءۇنىنىڭ الىسقا جەتۋىنە جاعداي جاساۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا جاتىر. قازاقتىڭ كۇيلەرى مەن ونەر تۋىندىلارىن ۇزبەي تىڭداعان ۇرپاقتىڭ ءورشىل رۋحىن بويىنا ءسىڭىرىپ وسپەۋى مۇمكىن ەمەس. سول رۋح، مىنە، بۇ­گىن جاھاندانۋ زامانىندا ءبىزدىڭ ەگەمەن ەلىمىزدى دەربەس دەموكراتيالىق جول­مەن قايتا قۇرىپ، مادەنيەتىمىزدى دا­مى­تىپ، بۇكىل دۇنيەتانىمىمىزدى تۇلە­تۋ­دەمىز. مادەني جانە رۋحاني مۇرا­نى يگەرۋ، ۇلى تۇلعالارىمىزدىڭ ەسىم­د­ەرىن جاس ۇرپاق جادىنا ورنىق­تىرۋ – زاماناۋي كەزەڭدە حالىق رۋحىن جانداندىرۋدىڭ، جاڭعىرتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى، زيالى قاۋىمنىڭ تاريح الدىنداعى پارىزى.

 

ابدىمالىك نىسانباەۆ،

ۇعا اكادەميگى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار