ايتباەۆ ايتقانىن ىستەمەدى
وڭىردەگى جولداردىڭ بويىندا ورنالاسقان قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنىڭ جۇمىسى جولاۋشىلار كوڭىلىنەن شىعا بەرمەيتىنى كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلەدى. بۇل ماسەلە بىلتىر وبلىس اكىمدىگىنىڭ وتىرىسىندا ارنايى قارالىپ, سول جيىندا ەسەپ بەرگەن «قازاۆتوجول ۇك» اق جەرگىلىكتى فيليالىنىڭ ديرەكتورى بولاتبەك ايتباەۆ جىل سوڭىنا دەيىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە اۆتوجولداردىڭ بويى تولىق رەتكە كەلتىرىلەتىنىنە, اۋقىمدى جوبالار دارەتحانا ورناتۋدان باستالاتىنىنا سەندىرگەن بولاتىن.
– دارەتحانالار الدىمەن پوكروۆكا, دراگوميروۆكا, روششينسكوە, چكالوۆو, كىشكەنەكول ەلدى مەكەندەرىنىڭ, بۋلاەۆ, مامليۋتكا قالالارىنىڭ جانە «جاڭاجول» مەن «قاراقوعا» شەكارالىق وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ جانىندا تۇرعىزىلادى. ونىڭ ءبارىن ينۆەستيتسيالىق قاراجاتقا سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كەيىن بۇل نىسانداردى ءوز قارجىمىزعا كۇتىپ ۇستايتىن بولامىز, – دەگەن ەدى ب.ايتباەۆ.
الايدا سىنعا ۇشىراعان سەرۆيستىك قىزمەتتىڭ ساپاسى ەندى جاقسارادى دەگەن ەلدىڭ ءۇمىت اقتالمادى. ءتىپتى ءوڭىر باسشىسى قۇمار اقساقالوۆتىڭ ستاندارتقا سايكەس كەلمەيتىن نىسانداردى جاڭاشا قالىپقا كەلتىرۋ نەمەسە ءسۇرىپ تاستاۋ تۋرالى تاپسىرماسى دا ورىندالمادى. جاڭعىرتۋ شارالارى «كوكشەتاۋ-ومبى» اۆتوجولى چكالوۆو ەلدى مەكەنى ماڭىندا «Kaz Way» جول پاۆيلونىن تۇرعىزىپ, جىلى دارەتحانا, اۆتوبۋس ايالداماسىن ورناتۋمەن عانا شەكتەلدى.
ءالى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە تاياۋدا اكىمدىكتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا تاعى دا تالقىلانىپ, تراسسالاردىڭ ماڭايىنداعى قىزمەت كورسەتۋ نىساندارىنىڭ ساپاسى وتكىر سىنعا الىندى. بۇگىندە سول ماڭداعى 128 نىساننىڭ 37-ءسى عانا ستاندارتقا ساي كەلەدى. ب.ايتباەۆ ورىن العان ولقىلىقتاردى تۇزەتۋ ءۇشىن كاسىپ يەلەرىنە 43 ءوتىنىم حات جىبەرىلگەنىن, ودان ايتارلىقتاي قورىتىندى شىقپاعانىن, ويتكەنى ناقتى شارا قولدانۋعا اۋدان اكىمىكتەرى عانا قۇقىلى ەكەنىن جەتكىزدى.
– سوڭعى ءۇش جىلدا عانا 2198 شاقىرىم جول جوندەلىپ, بۇل ماقساتقا 92,5 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. ءسويتىپ 133 ەلدى مەكەننىڭ 95 مىڭعا جۋىق حالقىنا جاقسى جولمەن جۇرۋگە جاعداي جاسالدى. بىراق دۇكەن, ءدامحانالاردا, قوناقۇيلەردە, كەمپينگتەردە وڭ وزگەرىستەر بايقالار ەمەس. وسىدان كوپ جىل بۇرىن ەش تالعامسىز سالىنعان نىساندار ۇيشىككە ۇقسايدى, سول وزگەرمەگەن قالپىندا تۇر. ءبىز ولاردى ءالى كۇنگە دەيىن نە جوندەتە, نە جاپتىرا الماي وتىرمىز. اينالاسى لاس, تازالىق ساقتالمايدى. تاماق قالاي ازىرلەنەتىنى بەلگىسىز. مۇنداي كەمشىلىكتەرگە ەندى توزۋگە بولمايدى, – دەگەن قۇمار ىرگەباي ۇلى اپپارات باسشىسىنا جەرگىلىكتى جەرلەردە تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋدى, زاڭعا مويىنۇسىنبايتىنداردى انىقتاپ, جازالاۋدى تاپسىردى.
ءتۇيىنى تارقاتىلماۋىنىڭ دا سەبەبى بار
م.جۇماباەۆ اۋدانىندا ءبىر مەنشىك يەسىنە قازان ايىنان بەرى «ىزدەۋ» جاريالانىپ, تاپتىرماي جۇرسە كەرەك. وسىعان دەيىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, سانيتارلىق قىزمەتتەردىڭ بەلسەندىلىك تانىتپاعانى, جوعارىدان بۇيرىق كۇتىپ, دارمەنسىزدىك كورسەتىپ كەلگەنى قايران قالدىرادى. ايتپەسە ناقتى اتى-ءجونى دە, تۇراعى دا بەلگىلى ءدامحانا يەسى ۇستاتپاي ءجۇر دەگەنگە كىم سەنەدى؟! قۇرىلىس جۇرگىزۋدە جىبەرگەن زاڭسىزدىقتارى ءۇشىن «پەتروپاۆل پروگرەسس» جشس-نا 1 ملن 100 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنعان. سوت شەشىمىمەن جەر تەلىمدەرىن جالعا الۋ تۋرالى شارت كۇشىن جويعان. «ر.ا.ارسلانوۆ» جەكە كاسىپكەرلىگىنە تيەسىلى ءدامحانانىڭ جۇمىسى توقتاتىلعان. «انىقتاۋ», «جازاعا تارتۋ» ماسەلەسىنە قاتىستى اۋدانداعى احۋال وسى ەكى مىسالمەن عانا شەكتەلگەنىنە قاراعاندا باسقا دەرەك تە جوق سىڭايلى. جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بوساڭسۋى, باقىلاۋدىڭ, تالاپ قويۋدىڭ ازدىعى وزگە اۋدانداردا دا كەزدەسەدى.
ايتىلا-ايتىلا ابدەن قۇلاق سارسىعان, كوپتەن قوردالانىپ قالعان پروبلەمانىڭ ءتۇيىنى نەگە تارقاتىلماي كەلەدى؟ وسى ساۋالدى «قازاۆتوجول ۇك» اق-نىڭ جەرگىلىكتى فيليالىنىڭ باسشىسىنا قويعان ەدىك. ب.ايتباەۆ بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:
– وسىدان بەس جىل بۇرىن ينۆەستيتسيا جانە دامۋ مينيسترلىگى جول بويىنداعى سەرۆيس نىساندارىنىڭ ۇلتتىق ستاندارتتارىن بەكىتىپ, قولدانىسقا ەنگىزدى. ونداعى ماقسات – قازىرگى زامانعى جوعارى ساپالى قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ. گەوگرافيالىق ورنالاسۋىنا, جەردىڭ شالعايلىعىنا وراي بىرنەشە ساناتقا بولىنگەن ستاندارتتار بويىنشا ءاربىر 50 شاقىرىم سايىن ءۇشىنشى ساناتتاعى نىساندار (جانار-جاعارماي قۇيۋ, تاماقتانۋ ورنى, اۆتوتۇراق, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ستانساسى) ورنالاسۋعا ءتيىس. سەرۆيسكە قاتىستى سىن-ەسكەرتپەلەر ءار ساناتقا قويىلاتىن وزىندىك شارت-تالاپتاردى ساقتاماۋدان تۋىندايدى. بۇل كەمشىلىك بارلىق وبلىستارعا ءتان. ەلىمىزدە 900-دەي دارەتحانا جابدىقتالماعان. جارتىسىنا جۋىعى ءدامحانالار مەن قوناقۇيلەرگە بەكىتىلىپ بەرىلمەگەن. جاڭا تالاپتارعا بەيىمدەلۋ ءىسى قاراجاتقا كەلىپ تىرەلەدى. ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەردى تارتۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مىندەتىنە كىرسە, نىسانداردى تۇرعىزۋ مەنشىك يەسىنىڭ موينىندا. اۋىلدا تۇراتىن كاسىپكەر قوماقتى قارجىنى قايدان تابادى؟ قالتالى ينۆەستوردىڭ كەلىسىم بەرۋ-بەرمەۋى ەكىتالاي, – دەيدى ب. ايتباەۆ. وسى جانە باسقا سەبەپتەرگە بايلانىستى جول بويىنداعى سەرۆيستىك كەشەندەردى ۇلتتىق ستاندارتتار تالاپتارىنا سايكەستەندىرۋ كورسەتكىشى تومەن. اۋىز سۋ جەتكىزۋدىڭ ءوزى ۇلكەن ماشاقات. كەي ءدامحانالاردا ىشكى دارەتحانا بار دەگەن اتى عانا. جۇمىس ىستەمەيدى. جولاۋشىلارعا قاجەتتى جاعداي جاسالماي وتىرعانىن بىلە تۇرا, كورپەگە قاراي كوسىلۋگە تۋرا كەلەدى. ب.ايتباەۆتىڭ ايتۋىنشا, «س» ساناتىنا 25 تاماقتاندىرۋ ورنى, «د» ساناتىنا 12 جانار-جاعارماي بەكەتى عانا جاتادى. 91 نىساننىڭ ساپاسى ەشقانداي سىن كوتەرمەيدى.
تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ وسى سالاعا جاۋاپتى ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى گۇلنارا سەيىتوۆامەن حابارلاسقان ەدىك, «بىلتىر ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان بىردە-ءبىر تەكسەرۋ ۇيىمداستىرىلعان جوق. كاسىپكەرلىك تۋرالى زاڭ ونداي قۇقىقتان ايىرىپ وتىر. پروكۋراتۋرا ارقىلى ارىز-شاعىم تۇسكەنى جايلى فاكتىلەر تىركەلمەدى», دەپ ءسوزدى قىسقا قايىردى.
كاسىپكەرلەردىڭ قولى قىسقا
سوڭعى ەكى جىلدا ۇلتتىق ستاندارتقا سايكەس كەلەتىن سەرۆيستەردىڭ ۇلەسى قازاقستاندا 33 پايىزدان 47 پايىزعا وسكەنىمەن, قىزمەت كورسەتۋدىڭ كەشەندى تۇرلەرى ءالى جەتكىلىكسىز. 2020 جىلعا دەيىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارى بويىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان دارەتحانالار ۇلگىسىندە جاڭا سانيتارلىق-گيگيەنالىق توراپتار ورناتۋ جوسپارلانعان, ءبىزدىڭ وبلىستا بۇل جوقتىڭ قاسى. ەسكىلەرى جارامسىز. بار دەگەن اتى عانا, مۇلدەم پايدالانىلمايدى دەسە دە بولادى. تەك تەكسەرۋشىلەر كەلگەندە عانا «ىسكە قوسىپ» الدارقاتۋدىڭ ءبىر امالىن جاساپ باعادى.
شالعايداعى سەرۆيستىك قىزمەتتى بىلاي قويايىق, وبلىس ورتالىعىنداعى بۇل سالا دا جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدى. ماسەلەن, ومبى تراسساسىنا شىعا بەرىس قيىلىستا قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي عانا جەردە ورنالاسقان «ەتالون» جانار-جاعارماي بەكەتىندە ساۋدا نۇكتەسى بار. جولاۋشىلار ءۇشىن ىشىندە دە, سىرتىندا دا دارەتحانا جوق. جانار-جاعارماي بەكەتىندە دە وسى كورىنىس. وسى جولدىڭ بويىندا تاعى ءبىر جانار-جاعارماي بەكەتىندە جاعداي ءبىرشاما تاۋىرلەۋ. دالادا ەكى, ىشتە ءبىر دارەتحانا بار. سۋدى 400 ليترلىك كەسپەككە قۇيىپ قويعان. جوقتان ءتاۋىر. تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولى عوي. وپەراتور جانۇزاق كاكىموۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇرىنعى كولىك جۋ نىسانىنىڭ ورنى كەڭەيىپ, اسفالت توسەلگەننەن كەيىن سەرۆيستىك قىزمەت ساپاسى دا جاقسارۋى ءتيىس.
وسى ماسەلە بويىنشا بىرنەشە كاسىپكەرمەن تىلدەسكەن ەدىك
– «قازاۆتوجول ۇلتتىق كومپانياسى جول بويىنداعى دارەتحانا ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق كونكۋرس جاريالاعان, سونىڭ شارتتارىمەن تانىسىپ شىقتىم. جالعىز دارەتحانامەن شەكتەلمەي, باسقا دا سەرۆيس نۇكتەلەرىن اشۋدى ويلاعانىممەن, «اتتەڭ, توننىڭ كەلتەسى-اي» دەمەكشى, قالتا جۇقا. جاپ-جاقسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قوماقتى قاراجات كەرەك. كۇتىپ-ۇستاۋ شىعىندارىن ەسەپتەپ كورسەم, شاشىم شاق كەلمەيدى ەكەن. سول سەبەپتى قاتىسۋدان باس تارتتىم. جاڭا تالاپتاردىڭ قويىلعانىنا ەش قارسىلىق جوق. بىراق «تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار» دەگەندەي, بيزنەستىڭ دامۋىنا دا العىشارت جاسالعانى ءلازىم. مەنىڭشە, اۋىلدىق كاسىپكەرلەر ءۇشىن جەڭىلدىكتى نەسيەلەر قاراستىرىلعانى ءجون,– دەيدى اتى-ءجونىن اتاماۋدى وتىنگەن شاعىن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ءبىرى.
قىسقاسى, «قازاۆتوجول ۇك» اق-ى مەن اۋداندىق اكىمدىكتەر بىرلەسىپ, الدىمەن ۇلتتىق ستاندارتپەن ۇندەسەتىن نىساندار تىزبەسىن ايقىنداعانى ابزال سياقتى. سودان كەيىن عانا ەلدى مەكەندەرگە جاقىن جەرلەردە ورنالاسقان قىزمەت كورسەتۋ نىساندارىنىڭ ا,ۆ,س,د, ساناتتارىنىڭ تالاپتارىنا قانشالىقتى ساي ەكەنىن تەكسەرىپ, ينۆەنتاريزاتسيا جۇرگىزىپ, بۇزۋ نەمەسە جابۋ كەرەكتىگىن سارالاعانى ءجون. ۇلگىلىك بيزنەس جوسپار ۇسىنۋشىلارعا جەر تەلىمدەرى ءبىرىنشى كەزەكتە بەرىلىپ, وزگە دە ىنتالاندىرۋ جولدارى قاراستىرىلسا, ارتىقتىق ەتپەسى انىق. ال ءوز ىسىنە ءجۇردىم-باردىم قاراعان سەرۆيس يەلەرىنە قاتاڭ تالاپ قويىلىپ, كاسىپ اشۋعا جىبەرمەۋ سەكىلدى اقتىق شارالارعا دەيىن قولدانىلسا, «مەن سالار دا, سەن سالار, اتقا جەمدى كىم سالاردىڭ» كەرى بولماس ەدى. ازىرگە جالپىلاما ءسوز كوپ, تىندىرىلعان ءىس از.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
