«ەگەمەن قازاقستاندا» ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن العاشقى جىلدارىمنىڭ بىرىندە استاناعا قىزىلوردالىق ءتىلشىمىز سەرىك ءپىرنازار كەلە قالدى. سەكەڭ جان-جاقتى جۋرناليست, سپورت تاقىرىبىن دا قاتتى قاۋزاپ جۇرەتىن جان. ول مەنىڭ سولتۇستىكقازاقستاندىق ەكەنىمدى بىلگەن بويىندا «جامبىل تاسەمەنوۆ اعامىز امان با؟ كەزىندە ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز بولىپ, گرەك-ريم كۇرەسىنەن كسرو قۇراما كومانداسىنىڭ قاتارىنا ەنگەن جالعىز قازاق ەدى» دەدى.
جاكەڭدى جاقسى بىلەتىنمىن, بىراق ونىڭ 50-جىلداردىڭ جاسوسپىرىمدەرى اراسىندا تانىمال, نامىستاردى قايراعان, جىگەرلەردى جانىعان سۇيىكتى سپورتشى بولعانىن بىلە بەرمەيدى ەكەنمىن, شىنىمدى ايتسام, قۋانىپ قالدىم... سودان بەرى ول تۋرالى جازۋ كەرەكتىگىن جادىما ساقتاپ جۇرەتىن ەدىم, مىنە, سونىڭ ءساتى ءتۇسىپ وتىر.
جاكەڭ قازىر قىزىلجارداعى قونىسىندا, ۇلكەن وتباسىنىڭ وتاعاسى بولىپ وتىر. ونىمەن اڭگىمە بارىسىندا ءومىرى مەن سپورتتىق جولىنان ءبىراز قىزىقتى دۇنيەلەردى بىلدىك. وبلىستىڭ جامبىل اۋدانىنداعى اقىن ب.ءىزتولين اتىنداعى شاعىن قازاق اۋىلىندا تۋىپ, كسرو مەن حالىقارالىق تالاي ءدۇبىرلى دوداعا قاتىسىپ جۇرگەندە ونىڭ بىرنەشە رەت ءتان ازابىن دا باستان كەشكەنىن ەستىدىك.
اكەسى 1944 جىلى قىرعىن سوعىستا جارالانىپ, سول قولى جانسىزدانىپ, ءىى توپتاعى مۇگەدەك بولىپ ورالادى. بىراق سىڭار قولدى ەكەنمىن دەپ ول جۇمىستان قالمايدى, كولحوزدىڭ قارا جۇمىسىنا جەگىلىپ جۇرە بەرەدى. ءشوپ مايالاعاندا ايىردى سول قولىنىڭ بىلەگىنە سالىپ الىپ, ءبىر شومەلەنىڭ جارتىسىن بيىككە ءبىر-اق لاقتىراتىن قايراتتى ادام بولىپتى. جامبىلعا دەيىن تۋعان ءۇش ۇلى دا قىزىلشادان شەتىنەگەن, ال سوعىس اياقتالعان جىلى تۋعان كىشى ۇلى جامبىل ەكى جاسقا قاراعاندا قۇداي قوسقان قوساعى دا اۋرۋدان انا دۇنيەگە اتتانىپ كەتكەن. جاس بالاسىمەن ەكەۋى عانا قالعان سەرعازى اۋىلداعى كۇيەۋى سوعىستا قازا بولعان ايەلگە ۇيلەنەدى. جۇرەگى جۇمساق ادام بالا جامبىلعا تۋعان اناسىنان كەم قاراماي, الاقانىنا سالىپ وسىرەدى.
اتا-اناسىنىڭ جالعىزى بولىپ وسكەن جامبىل ەركە, ونىڭ ۇستىنە بۇلا كۇشى بويىنا سىيماي, الىسىپ-ج ۇلىسىپ جانە الىسقان بالالارىن بويىنىڭ الاسالىعىنا قاراماي, جەڭبەي قويمايتىن قايسار ءارى شىمىر بولىپ ءوسىپ كەلە جاتادى. العاشقى مۇعالىمى, سوعىس مۇگەدەگى قاپەن ءابدىراحمانوۆ ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, بالالاردى سپورتقا دا باۋلىعان. سپورتتىق سناريادتاردى قولدان جاساپ, بالالاردىڭ ولاردى بىلۋىنە جاعداي تۋعىزعان. ونىمەن قويماي, قولىنىڭ ىسمەرلىگىن دە ىنتاسى بار بالالارعا ۇيرەتۋدەن جالىقپايدى ەكەن. بالا جامبىل ونىڭ بارلىق ونەرىن ۇيرەنىپ, بيالاي توقۋدى, پيما تابانداۋدى, ءتىپتى ءىس ماشينامەن تىگۋدى دە ۇيرەنىپ الادى. سونىڭ ءبارى جاكەڭنىڭ كەيىنگى ومىرىندە قاجەت بولىپ, پايداسىن تالاي رەت كورسەتەدى. كەڭەس وداعىندا نە قات بولمادى دەسەڭىزشى؟ سونىڭ ىشىندە بالۋانداردىڭ كىلەمگە شىعاردا اياققا كيەتىن بىلعارى «بورتسوۆكاسى» دا كەرەمەت قات بولعان ەكەن. ونىڭ بىرەۋىنە قول جەتكىزسەڭ ءمازسىڭ, بىراق كۇش كوپ تۇسەتىندىكتەن بىلعارىسى سوگىلىپ, ءجيى جىرتىلادى. سوندايدا جاكەڭ قاپەن اعاسىنان ۇيرەنگەن ىسمەرلىگىن پايدالانىپ, جىمپيتىپ جاماپ الا قويادى ەكەن...
بالا جامبىلدىڭ العاشقى ءتان جاراسى بالقۇراقتاي قۇلدىراڭداپ جۇرگەن شاعىندا بولادى. حرۋششەۆتىڭ تۇسىندا جىلقى دەگەن اسىل جانۋاردىڭ سانىن قۇرتتى ەمەس پە؟ سوندىقتان جۇرت جۇكتى پار وگىزبەن تاسيتىن. ال وگىز ءبىر قيسايسا وڭايلىقپەن توقتامايتىن, باس بىلمەيتىن جانۋار. جىلقى سياقتى «تىر-ر» دەسەڭ تۇرا قالمايدى...
بىردە, ۇلكەن جۇك ارباعا جەگىلگەن پار وگىزبەن ءشوپ اكەلە جاتقان اكەسىنىڭ الدىنان 5-6 جاستاعى جامبىل جۇگىرىپ شىعادى. الدىندا قۇربىلارىمەن «ات ويناپ», ارقاسىندا تىزگىنى سالبىراعان جۇگەن جۇرگەن ەكەن. اكەسى وگىزدى توقتاتىپ بالانى قولىنان تارتىپ العالى جاتقاندا وگىز ءجۇرىپ كەتىپ, جۇگەننىڭ سالبىراعان تىزگىنى الدىڭعى دوڭگەلەككە ورالىپ, بالانى استىنا ءبىر-اق تارتىپ الادى. جانۇشىرعان اكە ەكى وگىزدىڭ ورتاسىنداعى جەتەككە قارعىپ مىنگەن بويىندا وگىزدىڭ باسىنان شىعىپ, اربانى توقتاتىپ ۇلگەرەدى. ايتپەسە, ارتقى دوڭگەلەك بالانى ءتىپتى ەزىپ تاستاعانداي ەكەن...
سودان... ەس-ءتۇسسىز جاتقان بالانى اۋىلدىڭ دارىگەرى تاقتايعا تاڭىپ تاستايدى. تەك ءۇش كۇننەن كەيىن عانا بالا ەسىن جينايدى. قاي جەرى سىنعانى دا بەلگىسىز, تەك ايتەۋىر ءالى سۇيەك بولىپ قاتپاعان شەمىرشەك وزدىگىنەن ءبىتىپ كەتەدى. بالا ىڭقىلداپ, اۋىرسىنىپ كوپ جۇرەدى دە ارتىنان الىسىپ-ج ۇلىسىپ, اربانىڭ استىندا قالعانىن دا ۇمىتادى. دارىگەر دە سپورتپەن اينالىس, كوپ جۇگىر, سەكىر دەگەن سوڭ سىنىققا سىلتاۋ تابىلىپ, ءوزى دە قولدى-اياققا تۇرمايتىن بالا جاز بولسا كۇرەسىپ, دوپ ويناپ, قىستا شاڭعى مەن كونكيدەن تۇسپەي, دەنە ءبىتىمى شىمىر بولىپ قالىپتاسادى.
جاكەڭ ءوزىنىڭ ومىرتقاسىنىڭ قوس قاناتى قيسىق بىتكەنىن كوپ جىلداردان سوڭ ينستيتۋتتا وقىپ ءجۇرىپ, ايناعا تۇسكەندە عانا ءبىر-اق بىلەدى. قيسىق بىتكەن قاناتتى كورگەن دارىگەر شوشىپ كەتىپ, قالاي جۇرەسىڭ, قالاي دەم الاسىڭ دەپ تاڭ قالعان ەكەن...
باستاۋىشتى اۋىلدان بىتىرگەن سوڭ جامبىل تاسەمەنوۆ وزگە قۇربىلارىمەن بىرگە سول توڭىرەكتەگى اتاقتى بايان مەكتەبىنە وقۋعا بارادى. بۇل ءوزى قازاق, تاتار, نەمىس, ورىس تۇرعىندار ارالاس قونىستانعان, بىراق ءبارى دە قازاقشا سايراپ تۇراتىن ەرەكشە اۋىل ەدى. مەكتەبى دە اتاقتى بولدى, ونىڭ تالاي تۇلەكتەرى التىن, كۇمىس مەدالدار الىپ, الماتى, ماسكەۋدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسىپ جاتاتىن. جاكەڭ دە وسى مەكتەپتى كۇمىس مەدالعا بىتىرگەن. الىسقا كەتۋگە قارتاڭ اكە-شەشەسىن قيماي, 1962 جىلى پەتروپاۆل پەدينستيتۋتىنىڭ حيميا-بيولوگيا فاكۋلتەتىنە تۇسەدى.
جاكەڭ وسى وقۋ ورنىنا تۇسكەن ساتتەن باستاپ قانا ناعىز سپورتپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك الادى. اۋماعى اتشاپتىرىم, قالىڭ مات توسەلگەن كۇرەس زالىن كورگەننەن-اق دەلەبەسى قوزىپ, كۇرەسكىسى كەلىپ كەتەدى. بىرگە وقيتىن كۋرستاستارى يگەمبەكوۆ قۋانىش پەن مولداباەۆ ءراشيدتى ۇگىتتەپ, ۇشەۋى ۆيكتور ۆيك دەگەن ەركىن كۇرەستىڭ جاتتىقتىرۋشىسىنا بارىپ, كۇرەسكە جازىلادى. وسى جەردە تۇڭعىش رەت كۇرەستىڭ تالاي تاسىلدەرىن ۇيرەنەدى. جامبىلدىڭ قارا كۇشى عانا ەمەس دەنەسىنىڭ دە ەبى بالۋاندىققا يكەمدى ەكەنىن بىردەن بايقاعان جاتتىقتىرۋشى ونىڭ ءادىس-تاسىلدەردى مەڭگەرۋىن قاتتى قاداعالاپ وتىرادى. سول جىلدارى, وبلىستا قازاقتىڭ ۇلەسى از بولعانىمەن سپورتتا قاداۋ-قاداۋ جىگىتتەر كوزگە ءتۇسىپ جۇرەتىن. سونىڭ ءبىرى قازىرگى جالەل قيزاتوۆ اتىنداعى اۋىلشارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىندا جاتتىقتىرۋشى بولعان امانگەلدى حاميتوۆ دەگەن جىگىت ەكەن. بىردە ول ءوزىنىڭ شاكىرتتەرىن پەدينستيتۋتتىڭ بالۋاندارىمەن كۇرەستىرۋگە اكەلەدى. سول جولداستىق جارىستا جاكەڭنىڭ جاتتىقتىرۋشىسى ۆ.ۆيككە ول گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ ەركىن كۇرەسكە قاراعاندا ارتىقشىلىعىن دالەلدەپ, دامەلى شاكىرتتەرىن كۇرەستىڭ وسى تۇرىنە اۋىستىرۋعا كەڭەس بەرەدى. ءسويتىپ, جامبىل تاسەمەنوۆتىڭ گرەك-ريم كۇرەسىندەگى ۇلكەن جولى اشىلادى.
جاكەڭنىڭ وسى كۇرەستەگى العاشقى ۇلكەن تابىسى – تىڭ ولكەسىنىڭ چەمپيونى بولۋى. وعان رەسپۋبليكانىڭ عانا ەمەس, رەسەيدىڭ كورشىلەس وبلىستارىنان دا بالۋاندار قاتىسقان, تاسەمەنوۆ سولاردىڭ ءبارىن قاقىراتىپ جەڭەدى. وسىدان ءارى ول وبلىستىڭ, ينستيتۋتتىڭ اتىنان بارلىق جارىستارعا قاتىسا باستايدى. الدىمەن رەسپۋبليكالىق «اۋىل جاستارىنىڭ ويىندارىنا» قاتىسادى. بۇل جارىستا ەكى ادامدى جەڭگەن سوڭ ءۇشىنشى, جارتىلاي فينالدا ۆلاديمير باكۋلينمەن كەزدەسەدى. ال باكۋلين ول كەزدە ەۋروپا چەمپيونى بولعان, كەيىن وليمپياداعا كسرو قۇراما كومانداسىنىڭ ساپىندا قاتىسىپ, كۇمىس جۇلدەگە يە بولعان بالۋان. جاكەڭ ودان ۇپايمەن ۇتىلادى, بىراق «كەلەسىدە مۇنى ءبارىبىر جەڭەمىن» دەپ جاتتىقتىرۋشىسىنا ۋادە بەرەدى.
1964 جىلى جامبىل تاسەمەنوۆتى اسكەرگە اكەتەدى. ول كەزدەگى ءتارتىپ بويىنشا ينستيتۋتتان اسكەرگە الا بەرەتىن. جاكەڭنىڭ سپورتشى ەكەنى بەلگىلى بولعان سوڭ ونى تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنىڭ سپورت روتاسىنا جىبەرەدى. وسىندا ءجۇرىپ جاكەڭ اسكەري وكرۋگتىڭ ءۇش جىل بويعى, وزبەكستان مەن قىرعىزستان رەسپۋبليكالارىنىڭ 1966 جانە 1967 جىلدارداعى چەمپيونى بولىپ, «كسرو سپورت شەبەرى» ءنورماتيۆىن ورىندايدى.
1967 جىلى ماسكەۋدە كسرو حالىقتارىنىڭ 4-ءشى سپارتاكياداسى بولىپ, ج.تاسەمەنوۆ وعان قىرعىز رەسپۋبليكاسى قۇراما كومانداسىنىڭ ساپىندا قاتىسىپ, جۇلدەگەر بولادى. وسى جارىستا قازاقستاندىق باكۋلينمەن دە كەزدەسىپ, ونى جەڭەدى. سپارتاكيادانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «سوۆەتسكي سپورت» گازەتىنە سۇحبات بەرگەن كسرو-عا ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى الەكسەي كاتۋلين جامبىل تۋرالى بىلاي دەگەن ەكەن: «وتليچيلسيا مولودوي بورەتس يز كيرگيزي. ون كانديدات ۆ ماستەرا سپورتا سسسر, ۆىيگرال پوەدينكي ۋ دۆۋح زاسلۋجەننىح ماستەروۆ سپورتا ي ماستەروۆ سپورتا مەجدۋنارودنوگو كلاسسا, پوسلە چەگو بىل ۆكليۋچەن كانديداتوم ۆ وليمپيسكۋيۋ سبورنۋيۋ سسسر».
سودان جاكەڭ قۇراما كوماندانىڭ ساپىنا قابىلدانىپ, ەندى كسرو-نىڭ كۋرورتتى ايماقتارىندا بولاتىن دايىندىقتارعا شاقىرىلىپ جۇرەدى. بىراق اسكەري مىندەتىنىڭ مەرزىمى بىتپەگەندىكتەن نەگىزگى تۇراعى ءالى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسىنداعى سپورت روتادا ەدى. 1967 جىلى ول اسكەردەن دەمالىس الىپ ەلگە كەلگەندە قىزىلجارداعى ى.ىبىراەۆ اتىنداعى بۇكىلوداقتىق تۋرنيرگە قاتىسىپ, ءبىرىنشى ورىن الادى.
اسكەري مىندەتىن تولىق وتەمەك بولىپ قايتادان فرۋنزەگە (قازىرگى بىشكەك) ورالسا, مۇنداعىلار جاكەڭدى وزدەرىنە الىپ قالماقتىڭ قامىنا كىرىسىپ, ءۇش بولمەلى پاتەر ۇسىنادى. بىراق بۇل اتا-اناسىنىڭ مۇندا كەلمەيتىنىن ايتىپ, ولاردىڭ ۇگىتىنەن زورعا قۇتىلىپ, اسكەري مىندەتىن وتەگەن سوڭ ەلگە كەلەدى.
وسىنشا جارىستارعا قاتىسىپ ءجۇرىپ جاكەڭ قابىرعاسىن دا سىندىرعان, اياعىنىڭ ءسىڭىرىن دە سوزدىرعان, تىزەسى دە وينامالى بولىپ قالعان. بىراق جانى ءسىرى جاكەڭ كوپ بولسا 1-2 اي عانا ەمدەلىپ, قاتارعا قوسىلىپ كەتە بەرەدى.
پەتروپاۆلدىڭ پەدينستيتۋتى تاسەمەنوۆتى جىلى قاباقپەن قارسى المايدى, ول كەزدەگى ۆ.تساتۋريان دەگەن رەكتورعا وبلىستىڭ, وقۋ ورنىنىڭ نامىسىن قورعايتىن سپورتشىلار بەس تيىنعا كەرەگى جوق ەكەن. وقۋ ورنىنا امالسىز قابىلداعانىمەن جامبىلعا ستيپەنديا دا المايسىڭ, جاتاقحانا دا بەرمەيمىن دەپ كىرپىدەي جيىرىلادى. باسقا جەردىڭ بارىندە الاقانعا سالىنعان كسرو قۇراما كومانداسىنىڭ بەلدى مۇشەسى ءسويتىپ تۋعان جەرىندە كەلىمسەكتەردىڭ كەسىرىنەن ەشكىمگە كەرەگى بولماي شىعادى. بىراق جاكەڭ دە وڭاي شاعىلاتىن جاڭعاق ەمەس, جاتتىقتىرۋشىسىنىڭ كومەگىمەن وبلسپورت ارقىلى «پەتروپاۆلسەلستروي» ترەسىنىڭ جاتاقحاناسىنان ءبىر بولمەنى جەكە وزىنە الادى.
بۇل كەزدە جامبىل تاسەمەنوۆ سپورتتىق زار شاعىندا بولاتىن, جاتتىعۋلارىن دا ءجىتى جالعاستىرىپ كەتەدى. 1968 جىلى ومبى جانە قاراعاندى قالاسىنداعى, 1969 جىلى پولشانىڭ استاناسى ۆارشاۆاداعى حالىقارالىق تۋرنيرلەرگە قاتىسىپ, جەڭىمپاز بولادى. تاشكەنتتە بولعان كوماندالار اراسىنداعى كسرو بىرىنشىلىگىندە قازاقستان قۇراماسىنىڭ ساپىندا كۇرەسىپ, ءوز سالماق كاتەگورياسىندا بارلىق قارسىلاستارىن جەڭىپ, كومانداعا ەڭ كوپ ۇپاي اپەرگەن بالۋان بولادى. وسىدان كەيىن جاكەڭ كسرو كاسىپوداقتارىنىڭ سپارتاكياداسى مەن «اۋىل سپورتشىلارى» ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى بولادى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ 1968, 1969 جانە 1970-جىلدارداعى چەمپيوناتتارىندا «قايرات» ەرىكتى سپورت قوعامىنىڭ اتىنان كۇرەسىپ, جەڭىمپاز بولادى.
بۇل كەزدە جاكەڭنىڭ جاسى 25-كە جەتىپ قالعان, اناسىنىڭ ۇيلەنۋ كەرەكتىگى تۋرالى قۇلاققاعىسىن ەسكەرگەن ول پەدينستيتۋتتى بىتىرگەلى جاتقان اقىلىنا كوركى ساي سارا دەگەن قىزعا ءسوز سالادى. «جىگىتتى جۇرت ماقتاعان قىز جاقتاعان» ەمەس پە, اقىلدى قىز دا قارسى بولماي, ەكى جاستىڭ اراسىندا ماحاببات وتى تۇتانىپ, ۇيلەنۋگە بەت الادى. بىراق تۇراتىن ءۇي جوق. ول كەزدە «قايرات» ەسق-نى احمەتجان قازىمبەتوۆ دەگەن ازامات باسقاراتىن. جاكەڭ سول كىسىگە قايرىلىپ, كومەك بەرۋىن سۇرايدى. ەكى سوزگە كەلمەگەن احاڭ ونى رەسپۋبليكالىق سپورتتىڭ سول كەزدەگى باستىعى, اتاقتى كاركەن احمەتوۆكە الىپ بارادى. بۇل كىسى دە بىردەن جاناشىرلىق كورسەتىپ, كسرو قۇراما كومانداسىنىڭ كلاسسيكالىق كۇرەس بويىنشا باس باپكەرى ا.كولەسوۆقا حابارلاسىپ, ءسىزدىڭ كومانداڭىزدىڭ مۇشەسىنە ءۇي كەرەك بولىپ جاتىر, وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ۆ.دەميدەنكوعا حات جىبەرۋىڭىزدى وتىنەمىن دەيدى. ەكەۋى ءبىرىن-ءبىرى جاقسى تانيتىن بولسا كەرەك, ول كىسى دە ءسوز ايتپاي حات جىبەرەدى. ماسكەۋدەن كەلگەن حاتتىڭ سالماعى ول كەزدە جەر قايىستىرادى, جاكەڭە ءۇش اي تولماي جاتىپ, ءۇش بولمەلى ءۇيدىڭ كىلتى تيەدى.
1971 جىلى جامبىل تاسەمەنوۆ ۇلكەن سپورتپەن قوشتاسىپ, وسى سالاداعى ەكىنشى ءومىرىن باستايدى. الدىمەن وبكوم كومسومولدىڭ سپورت ءبولىمىن باسقارىپ, وبلىستاعى سپورتتىڭ جاندانۋىنا ۇلەسىن قوسادى. سول جىلدارداعى پەتروپاۆلدىڭ «زولوتايا شايبا» كومانداسىنىڭ رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىن الۋىندا جاكەڭنىڭ دە ۇلەسى بار. وسى جەردە ءتورت جىل ىستەگەن سوڭ وبلىستىڭ كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە جىبەرىلەدى. بۇل جەردە ج.تاسەمەنوۆ 18 جىل تابان اۋدارماستان وتىرىپ, باسقارمانىڭ قىسقارىپ, وبلىستىق ءبىلىم بولىمىمەن بىرىككەنىنشە قىزمەت ىستەگەن.
وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىندا ج.تاسەمەنوۆ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى دەنە تاربيەسى مەن سپورتتى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالادى. وسى سالادان كاميل سافين, فەدور باۋمباح سياقتى كسرو چەمپيوندارىنىڭ شىعۋىندا جاكەڭنىڭ دە ۇلكەن ۇلەسى بار.
ەلىمىز ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن العان جىلدارى ەلباسى ن.نازارباەۆ ءومىردىڭ ءبىر سالاسىنا يكەمى جوعارى, دارىندى بالالارعا ارنالعان ارناۋلى مەكتەپتەر اشۋ جونىندەگى باستاما كوتەرگەن. وسى باستاما جاكەڭنىڭ كوڭىلىنە قونا كەتەدى. اپىرىم-اي, بىزدە دە ارناۋلى سپورت مەكتەبىن اشسا عوي, سول مەكتەپتى ءوزىم قولعا السام با ەكەن دەگەن وي باسىنا كەلەدى. ول كەزدە وبلىستىق وقۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى ۆ.كراينوۆ دەگەن جاقسى ازامات بولاتىن, ءوزىنىڭ ويىن سوعان ايتسا, جوعارى قىزمەتتە وتىرىپ, ازابى كوپ ديرەكتورلىق قىزمەتكە بارىپ قايتەسىڭ دەپ بۇل يدەيادان باس تارتۋعا شاقىرادى. بىراق العان بەتىنەن قايتپاعان جاكەڭ ورىسشا ءبىلىم بەرەتىن №1 مەكتەپ-ينتەرناتقا اقىرى ديرەكتور بولىپ اۋىسادى. بۇل كەز ەلىمىزدە ەكونوميكالىق داعدارىس باستالعان 1994 جىل ەدى. سوندىقتان بارعان بەتتەن العا قويعان ماقساتتى ىسكە اسىرۋ قارجىلىق قيىندىقتارعا ۇشىراپ, ينتەرناتتى سپورت مەكتەبىنە اينالدىرۋ وڭاي بولمايدى. بىراق قازاقستان عانا ەمەس رەسەيدىڭ كورشى وبلىستارىنداعى سپورتتىق ينتەرناتتىڭ تاجىريبەلەرىن زەرتتەپ, 1997 جىلى جالپى ءبىلىم بەرەتىن ينتەرناتتى اقىرى سپورتتىق مەكتەپ-ينتەرناتقا اينالدىرادى. مينيسترلىككە بارىپ, ەكىنشى كۇنى عانا قابىلداۋعا كىرە الىپ, ايتەۋىر اپارعان ۇسىنىسىنا قول قويعىزىپ اكەلەدى. ونى سول كەزدەگى وبلىس اكىمى ۆلاديمير گارتمانعا ەنگىزىپ, ونىڭ دا رۇقساتىن الادى. بىراق... ارنايى قارجى بولىنبەيدى, تەك كەلىسىم عانا بار. جاكەڭ ءوزىنىڭ جەكە تانىستىعىن, بەدەلىن سالىپ ءجۇرىپ, سپورتتىق زالدار, سناريادتار دايىندايدى. الدىمەن بيولوگيا جانە ەڭبەك كابينەتتەرىن قوسىپ, ءبىر سپورتزال جاسايدى. كۇرەس زالىن دايىنداعاندارى ءتىپتى قىزىق. ۇزىندىعى 21, كولدەنەڭى 7 مەترلىك, بيىكتىگى 4 مەتردەي قولدانىلمايتىن ۇلكەن شاتىر بار ەكەن, وعان ينتەرناتتىڭ ىشىندەگى 3-ءشى قاباتتان عانا كىرە الاسىڭ. مىنە, وسى شاتىرعا الدىمەن ەسىك تەسىپ, باسپالداق ورناتىپ, ودان كاسىپورىن باسشىلارى بولىپ ىستەيتىن تامىر-تانىستان قالدىق ماتەريالداردى جيناپ, جىلۋ ەنگىزىپ, توبەسىن شىنىلى ماقتامەن تىعىنداپ, ايتەۋىر تاماشا زال تۇرعىزادى. وسىنداي ادىسپەن بوكس, گيمناستيكا زالدارىن دا ءوز كۇشتەرىمەن تۇرعىزىپ الادى.
1997 جىلى وبلىس اكىمى ۆ.گارتمان وڭىرگە جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى وسىندا اكەلەدى. ادەتتە, اكىمدەر پرەزيدەنت كەلگەندە ءوزىنىڭ ماقتانىش ەتە الاتىن نىسانىن عانا كورسەتەتىنى بەلگىلى. دەمەك, سول جىلدارداعى وبلىستىڭ ءبىر ماقتانىشى وسى ينتەرنات بولعان. ء«بىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا كۇرەس تاسىلدەرىن كورسەتتى. مەن كوماندا بەرىپ تۇردىم, جاس بالۋاندار «جامباس», «ديىرمەن», «اينالما», «كەۋدەدەن اسىرا لاقتىرۋ» سياقتى تاسىلدەردى بىرىنەن سوڭ ءبىرى ادەمى جاساپ جاتتى. ءبىر كەزدە قاراسام, پرەزيدەنتتىڭ ءوزىنىڭ دە دەلەبەسى قوزىپ, كاستومىن گارتمانعا ۇستاتىپ قويىپ, قىزىعا قاراپ قالىپتى. ۇستاسا كەتۋگە بالالاردىڭ ۇساقتىعىنان عانا ىركىلىپ قالعان سياقتى. مەن ونىڭ ءوزى دە بالۋان ەكەنىن بىلمەي قالدىم, ەگەر بىلگەن بولسام ءبىر سپورتتىق كيىمدى ارتىعىمەن ۇستاپ, ونىمەن «كۇرەسەتىن» سپاررينگ-قارسىلاستى دا دايىنداپ قويعان بولار ەدىم. سوعان وكىنىپ قالدىم», دەيدى جاكەڭ. پرەزيدەنت 20 مينۋتقا عانا كىرەتىن باعدارلامانىڭ ورنىنا ينتەرناتتا ءبىر ساعاتتاي بولىپ, ديرەكتوردان كوپ نارسەنى سۇراپ, ءبىرشاما اڭگىمەلەسىپتى. وسىنىڭ ءوزى ۇلكەن ابىروي بولىپ, وبلىس باسشىلىعى ارتىنان بۇل ينتەرناتقا بولىنەتىن قاراجاتتى ۇلعايتا تۇسكەن...
ءسويتىپ, مەكتەپ-ينتەرناتتى تىكەلەي ءوزىنىڭ باستاماسىمەن اشۋ ساتىنەن باستاپ جامبىل تاسەمەنوۆتىڭ ومىرىندەگى سپورتقا سىڭىرگەن ەكىنشى ەرەن ەڭبەگى باستالادى. ول وسى جەردە 2009 جىلعا دەيىن 12 جىل ديرەكتور بولعاندا گرەك-ريم كۇرەسىنەن, بوكستان, ارمرەستلينگتەن, كونكيمەن جۇگىرۋدەن, جەڭىل اتلەتيكادان جانە ت.ب. جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا قازاقستاننىڭ چەمپيونى بولعان ۇلدار مەن قىزداردى ساناپ شىعۋدىڭ ءوزى ۇزاق ۋاقىت الار ەدى. بىراق ونىڭ قازاقستان قۇراما كومانداسىنىڭ ساپىندا كۇرەستەن ونەر كورسەتىپ, جاستار اراسىنداعى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى بولعان ا.قۇدايبەرگەنوۆ, ازيا چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى بولعان ا.بايماعامبەتوۆ, ت.ەلەۋوۆ سياقتى تۇلەكتەرى بارىن ايتپاي كەتە المادىق. مۇنىڭ ۇستىنە كونكيمەن جۇگىرۋدەن ازيانىڭ چەمپيونى بولعان د.بابەنكو, ن.رىباكوۆا, ر.كرەچ, ۆەلوسپورتتان الەم چەمپيونى بولعان ا.لۋتسەنكو دەگەن شاكىرتىن قوسىڭىز. وسى سپورتشىلاردىڭ ءبارىنىڭ باعىن اشىپ, قازاقستاننىڭ تۋىن كوتەرتكەن جامبىل تاسەمەنوۆتىڭ شاعىن سپورت ينتەرناتى. جاكەڭ تۇلەكتەرىنىڭ ءبارىنىڭ دە جەتىستىكتەرىمەن ماقتانا الادى, سونىڭ ىشىندە كيكبوكسينگتەن ۇلكەندەر اراسىندا الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى بولعان ءامىر ءتىناليندى, سامات قىدىبەكوۆتى, وسى سپورتتان الەمنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ميراس ءبىرىمجانوۆتى, قازاقشا كۇرەستەن ەۋروپا چەمپيونى ماقسات ءنۇسىپوۆتى, ارمرەستلينگتەن ازيا چەمپيونى يليا ءيليندى, الەمدىك ۋنيۆەرسيادانىڭ چەمپيونى مارگاريتا ماتسكونى (قازىر مۇقىشەۆا), كونكيمەن جۇگىرۋدەن ازيا چەمپيونى دميتري بابەنكونى ايرىقشا اتاپ, اۋزىنان تاستاماي جۇرەدى. ەگەر جامبىل تاسەمەنوۆ ۇلكەن كۇش سالىپ, كۇندىز كۇلكىنى, تۇندە ۇيقىنى جيىپ قويىپ, سپورتتىق مەكتەپ اشپاسا, ونىڭ ازابىن ارقالاماسا بۇلاردىڭ الەمدىك ارەناعا شىعۋى, وندا قازاق ەلىنىڭ اتىن شىعارۋى ەكىتالاي ەدى.
مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ديرەكتورلىعىنان كەيىن ج.تاسەمەنوۆ ءوزىنىڭ باي تاجىريبەسى مەن سپورتتىق شەبەرلىگىن جاس بالالارعا ۇيرەتىپ, ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن جاتتىقتىرۋشى بولىپ ءجۇردى. تەك بەرتىن, گاراجىنىڭ توبەسىن جوندەپ جاتقاندا ابايسىزدا قۇلاپ, اياعىن سىندىرىپ, كوپ ازاپ شەكتى. الدىمەن قىزىلجاردا ەمدەلىپ, ودان رەسەيدەگى قورعاننىڭ يليزاروۆ ينستيتۋتىنا دا بارعان. اقىرى نۇر-سۇلتاندا يليزاروۆ اپپاراتىن ءۇشىنشى رەت سالدىرعاندا عانا جاراسى ەمدەلۋگە بەت العان. وسى اپپاراتتى سالۋعا اياعىن پەتروپاۆلدا, قورعاندا جانە نۇر-سۇلتاندا وتىز جەردەن تەسكەن... سىنعان جەرى جازىلعانىمەن ءبىر اياعى ەكىنشىسىنەن 3 سم قىسقا بولىپ بىتەدى. سونشاما ازاپ شەككەن باسقا ادام بولسا بارلىق اڭگىمەسىن وسىنىڭ ۋايىمىن ايتۋدان باستار ەدى, ال جاكەڭ بولسا: «برازيليانىڭ اتاقتى ءفۋتبوليسى گاررينچانىڭ ءبىر اياعى ەكىنشىسىنەن بەس سم قىسقا بولعان ەكەن, ول سونىمەن الەم چەمپيونى بولعان عوي, بىزدىكى وعان قاراعاندا ويىنشىق» دەپ كۇلەدى...
جاكەڭنىڭ باۋىرجان, جانبوتا دەگەن ەكى ۇلىنان ءتورت نەمەرەسى بار. سارا اپايىمىز دا قازاق قىزدارى اراسىنان پەتروپاۆلدا ءىرى قىزمەتتەر اتقارعان بىلىكتى جان. جاكەڭ 9 تامىزدا 75-كە كەلسە سارا جەڭگەيمەن ۇيلەنگەندەرىنە دە وسى ايدا 50 جىل تولادى. قازىر ولار نەمەرەلەرىنىڭ ورتاسىندا ك ۇلىپ-ويناپ وتىرادى. ءبىز ولارعا قارتتىقتىڭ قىزىعىن كورە بەرىڭىزدەر دەيمىز.
پەتروپاۆل
