قوعام • 29 شىلدە، 2020

«جاۋ جاعادان العاندا...»

148 رەت كورسەتىلدى

اياعىنا تۇساۋ، موينىنا شالما سالدىرماي دىڭكەلەتكەن اساۋداي كورىنەتىن سىبايلاس جەمقورلىق مەملەكەتىمىزدىڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتىرىپ قانا قويماي، ەكونوميكالىق تۇرعىدا دامۋىمىزعا دا بارىنشا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىرعانىن قوعامىمىزداعى بارلىق تاراپ قىمسىنباي مويىندايدى.

بۇل تۇرعىداعى جاعىمسىز كورسەتكىشتەر قول جەتكىزىلگەن ۇلكەن تابىستاردى ءسوز ەتكەندەي مانەردە باياندالا بەرەتىن بولدى. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جالپى ەل دامۋى­نا قانشالىقتى كەدەرگى جاساپ وتىرعانىن تسيفرلىق كورسەتكىشتەرمەن جوبالاپ بولسا دا ناقتى ەشكىم ەسەپتەپ بەرە المايدى. ەگەر ونىڭ تەجەگىشتىك كۇشىنىڭ دەڭگەيى، اۋرە-سارساڭى، ۋاقىت­تان ۇتىلدىرۋى، حالىق سەنىمىنە كەرى اسەرى، الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە كە­سىرى، قارجىلىق-ەكونوميكالىق زاردابى ەسەپ­تە­لىپ شىعارىلىپ، قورىتىندى ستاتيستيكا ۇسى­نىلسا، ونىڭ ەشكىمگە وڭاي اسەر ەتە قويماسى انىق.

سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ نەگىزگى پايدا بولۋ سەبەبى – اشكوزدىك، ەل مۇددەسىن ويلانباي ساتۋ، سالدارى – جازىلۋى قيىن اۋىر دەرت، وتەلۋى قيىن قىرۋار شىعىن جانە ت.ب. حالىق بۇل «تاجالدىڭ» ەركىن تاسىراڭداۋىنا ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك اتقارۋشى ورگانداردى، بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردى، دالىرەگى ولارداعى شەندىلەردى كىنالى سانايدى. بۇعان تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بولادى. ويتكەنى سىبايلاس جەمقورلىق وقيعالارىنىڭ باستى كەيىپكەرلەرى اتالعان سالالاردان كوپتەپ شىعىپ جاتقانىن، اسىرەسە جوعارى لاۋازىم يەلەرىنىڭ ءجيى اشكەرە بولاتىنىن قوعام كورىپ وتىر. سوندىقتان ەل-جۇرتتىڭ «بارىنە كىنالى – بيلىك» دەپ، ءبىر جاقتى وي تۇيمەسىنە امالى جوقتاي. ماسەلەن، وسى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سىبايلاس جەمقورلىقپەن اشكەرەلەنگەن تۇلعالار سانى ارتقان. ولاردىڭ ءار بەسىنشىسى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ نەمەسە ۇيىمنىڭ باسشىسى ەكەن.

ارينە، بۇل جەردە قاراپايىم حالىق وكىلدەرى­نىڭ دە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە جاۋاپكەرشىلىگى بار. ولار دا بۇل جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ورىنداما­عاندىقتان كىنالى سانالۋى مۇمكىن. بىراق ازاماتتار وزدەرىن سىبايلاسۋعا، پارا بەرۋگە ءماجبۇر ەتۋشىلەردىڭ، جەڭ ۇشىنان جالعاسۋعا يتەرمەلەۋشىلەردىڭ قۇربانى ساناپ، قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقاسىنان وڭاي اۋدارىپ تاستاي سالادى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز جولداۋىندا: «سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قىلمىس جاسالعان مەكەمەنىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن زاڭنامالىق جانە نورماتيۆتىك تۇرعىدان ناقتى بەلگىلەۋ كەرەك»، دەپ اتاپ كورسەتكەن-ءدى. پرەزيدەنتتىڭ بۇل تالابىن قوعام كەزىندە قىزۋ قولداپ، «بارە­كەلدى» دەسكەن. الايدا قويىلعان تالاپقا ساي­كەس قولعا الىنعان جۇمىستار تۋرالى، «مىنا مەكە­مەدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتكەر سىبايلاس جەم­قورلىقپەن ۇستالعاندىقتان، سول مەكەمەنىڭ ءبىرىنشى باسشىسى مىناداي جازا ارقالادى» دەگەن مازمۇنداعى اقپاراتتاردىڭ ءۇنى ەستىلمەيدى. ارينە، بۇل باعىتتا ازدى-كوپتى جۇمىستاردى جوققا شىعارا الماسپىز، بىراق ول پرەزيدەنت تالابىنا، حالىق تىلەگىنە لايىقتى جاۋاپ بولا المايدى.

كەز كەلگەن كەلەڭسىزدىكتى قوعام كوزىنەن جاسىرىپ، بۇركەمەلەۋگە بولار. بىراق ول ۋاقىتشا تىر­لىك، بوس اۋرەشىلىك. ويتكەنى ايتەۋىر ءبىر كۇنى ونىڭ شىندىعىمەن بەتپە-بەت كەلۋگە تۋرا كەلە­دى. ونىڭ اسقىنعان جاعىمسىز ءيىسى ءبىر جەردەن «تەسىپ» شىعىپ، الەمگە جايىلعاندا، كورەسىنى سوندا كورسەتەدى. مۇنداي جاعداي ەل باسىنا ءىس تۇس­كەندە ەتەكتەن تارتقان بورىدەي بولاتىنى جامان.

بىزدەگى جاسىرىپ، بۇركەمەلەۋگە قانشا جەردەن تىرىسساڭ دا ىرىققا كونبەيتىن اشكوزدىك پەن جەمقورلىق ازۋ ءتىسىن، شەڭگەلىنىڭ تىكەنىن ەڭ بولماسا ءدال قازىرگى پاندەميا جاعدايىندا جاسىرا تۇرۋى ءتيىس ەدى. جۇرت سولاي ويلاعان دا بولۋى مۇمكىن. بىراق ەل باسىنا ءىس تۇسكەندە جەمقورلىق پەن قاناعاتسىزدىق ءتىسى مەن تىكەنىن قوعامعا قاتتىراق باتىرا تۇسكەنى كىمدى دە بولسا ويلانتۋى ءتيىس. بۇل ءبىر جاعىنان بىزدەگى جەمقورلىق احۋالىنىڭ تامىرلاپ، وزەكتەپ كەتكەنىن كورسەتسە كەرەك.

قىسىلتاياڭدا قىر كورسەتكەن كەيبىر سىباي­لاس جەمقورلىق وقيعالارى، وعان قاتىسۋ­شى­لاردىڭ ءىس-ارەكەتى قاۋىپ دەندەگەندە اۋىرت­پالىقتى بىرلەسە جەڭۋگە بەت بۇرعان حالقىمىزعا بۇرىنعىعا قاراعاندا وتە قاتتى كەرى اسەر ەتۋدە. قوعامنىڭ اشۋ-ىزاسىن ارتتىردى.

ىندەتتىڭ تارالۋىنا قاتىستى وتكەن سەلەك­تور­لىق وتىرىستا مەملەكەت باسشىسى كەي­بىر پىسىقتار پايدا تابۋ ءۇشىن بارلىق ادامگەرشىلىك قاعيداتتاردى اتتاپ ءوتىپ، حالىقتى الداۋ مەن بوپسالاۋدان تايىنباي وتىرعانىن تەگىننەن-تەگىن ايتقان جوق.

قورىتا ايتقاندا، مەملەكەت قازىرگى تاڭدا تەك ىندەتكە قارسى عانا ەمەس، جەمقورلىقپەن دە جو­عارى دەڭگەيدە كۇرەسۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر. ياعني بار مۇمكىندىك، قولداعى رەسۋرس ءبىر عانا باعىتقا جۇمسالىپ وتىرعان جوق. ءبىر جاعىنان ىندەت، ءبىر جاعىنان جەمقورلار قىسقاندا ورتاق جەڭىسكە قول جەتكىزۋ ۇزاق ۋاقىتتى، كوپ شىعىندى تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى. قوس مايداندا قاتار كۇرەسۋ جەڭىستى الىستاتا بەرەدى. ەستى ەل جاۋ جاعادان الا قالسا، بورىدەي ەتەكتەن تارتۋى مۇمكىن ماسەلەلەردى كۇنى بۇرىن ەڭسەرىپ تاس­تايدى. ازىرگە «بورىلەردىڭ ارەكەتى» جانعا دا، ەكونوميكاعا دا قاتتى باتىپ تۇر...

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار