ءبىرىنشى سىنىپقا باراتىن بالالار قالاي وقيدى؟

قارسىلىق پەن قولداۋدىڭ اراسى

الداعى جاڭا وقۋ جىلىندا بالاسى 1-سىنىپقا باراتىن اتا-انالاردىڭ ءبىرى قىزىلوردالىق گۇلنۇر بۇركىتباەۆا: «مەن قاشىقتان وقىتۋعا قارسىمىن. بالامنىڭ مەكتەپ تابالدىرىعىندا ءبىلىم الىپ, قولىنا قالام ۇستاعانىن قالايمىن. مەكتەپتىڭ اۋراسىن, ۇستازدىڭ مىسىن, پارتاعا وتىرۋدىڭ اسەرىن سەزىنۋى قاجەت. قىزىم 1-ءشى سىنىپقا, ۇلىم 2-سىنىپقا بارادى. وقۋ جىلىنىڭ العاشقى 1 ايىن مەكتەپتە وقىسا دا, ءبىر جولىن تابۋىمىز كەرەك قوي. ەڭ قۇرىعاندا ەرتەڭگى كۇنىنە سەنىمى ويانادى, «كارانتين بىتسە, ءوز پارتاما وتىرامىن» دەپ اسىعادى. ۇيدە وقىتاتىن ءبىز دە ولارعا ء«وز مەكتەبىڭە باراسىڭ, مۇعالىمىڭ سەنى ساعىنىپ قالدى» دەپ دەم بەرىپ وتىرامىز. ۇستازى مەن ءبىلىم ۇياسى ونىڭ قيالىندا بولماۋى ءتيىس», دەپ جازدى.

جانى بار ءسوز. بۇل – كوپتەگەن اتا-اناعا ورتاق وي. نەگىزى اتا-انالار تاراپىنان (اسىرەسە باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىن) قاشىقتان وقىتۋعا قارسىلىقتىڭ ەكىنشى جا­عى دا بار. مۇندا بالانىڭ بولا­شاعى عانا تۇبەگەيلى شەشىمگە سەبەپ بولىپ وتىرعان جوق. ايتا­لىق, بالالارعا ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن مامان­دار ارنايى كاسىبي دايارلانىپ, سول ەڭبەگىنە جالاقى الادى. ويتكەنى بالا وقىتۋ دەگەنىڭىز – ۇلكەن جۇمىس. ال ءوزى تاڭ بوزىنان كۇن ۇياسىنا باتقانشا جۇمىس ىستەيتىن اتا-انا وسى ءبىر «ۇلكەن جۇمىسپەن» اينالىسۋ ءۇشىن كۇنكورىس قامىمەن جۇرگەن قىزمەتىن تاس­تاۋى كەرەك پە, الدە ەكىنشى جۇمىستىڭ جۇگىن ارقالاۋى قاجەت پە؟ مىنە, وسى تۇستا تاڭ­داۋ جوعارىداعى قارسىلىققا اكە­لەدى. كوبىنە-كوپ قاشىقتان وقىتۋدى قولداپ وتىرعان اتا-انالاردىڭ وزدەرى مۇعالىم ەكەنىنە وسى ماقالانى جازۋ بارىسىندا جۇرگىزىلگەن جۋرناليستىك ساۋالدامادا كوز جەتكىزدىك. سۇراعىمىزعا شىمكەنت قالاسىنان جاۋاپ بەرگەن مۇعالىم ءارى اتا-انا اسان ەرگەشەۆ: «مەن ۇلىمدى مەكتەپكە جىبەرمەيمىن. ءوزىم ۇيدە وقى­تامىن. قازىردەن وقىتۋدى باستاپ كەتتىم, جاعداي ابدەن رەتتەلىپ, ىندەتتىڭ بەتى قايتقاندا عانا با­لام­دى مەكتەپكە جىبەرەمىن. پەر­زەنتتەرىمىزدىڭ اماندىعىنان ار­تىق ەشتەڭە جوق», دەيدى. ءيا, ا.ەرگەشەۆ سەكىلدى مۇعالىم اتا-انا­­لار تۇسىنەدى, ويتكەنى ءوزى وقىتا الا­دى. ال مۇعالىمدىك مامان­دىق­تان مۇلدە حابارسىز اتا-انالار قايتپەك؟ ولار مۇعالىمدى الماس­تىرا المايتىنىن بىلەدى, سوعان الاڭداپ بالاسىن مەكتەپكە جىبە­رەدى. سوندا 6 ادامنان ارتىق شو­عىر­لانباۋدى ەسكەرتىپ وتىرعان جاع­دايدا ءداستۇرلى وقىتۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟

ەكىجاقتى پىكىر – ەكىجاقتى شەشىم

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ وسىنداي احۋال قالىپتاسقاندا ەكىجاقتى پىكىر ەسكەرىلگەن ۇسىنىسىن ايتقان ەدى. اتالعان ۇسىنىستا باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ اتا-انالارىنا ەرىك بەرىلگەن, ياعني ولار بالاسىنىڭ مەكتەپتە نەمەسە ۇي­دە وقيتىنىن وزدەرى شەشەدى. ماسەلەن, اتا-انا بالاسىنىڭ قان­داي جاعداي بولسىن مەكتەپتە ءبىلىم العانىن قالاسا, وندا مەكتەپتە كە­زەك­شى سىنىپتار اشىلادى. مۇنداي جاعدايدا مۇعالىمدەرگە قيىن بولماق. ءبىر سىنىپتاعى 20 وقۋشىنىڭ جارتىسى قاشىقتان, جارتىسى مەكتەپتە وقيدى دەلىك. سوندا مۇعالىم ەكى اۋىسىمدا جۇمىس ىستەي مە؟ بۇل تۋرالى مينيسترلىك: «قازىر وسى جاعداي جونىندە مەكتەپ ديرەكتورلارىمەن ارنايى ادىستەمەلىك جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى وقۋ ساعاتى بويىنشا ەسەپتەلەدى. وسى ماسەلە تولى­عىمەن قاراستىرىلعان, ياعني «سا­عات قالاي ەسەپتەلەدى؟ كىم قاشان وقىتادى؟ كەزەكشى سىنىپتار قالاي توپتاستىرىلادى؟» دەگەن سەكىلدى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن نۇسقاۋلىق ەنگىزىلەدى. بارلىق جۇمىس سول قۇجاتتىڭ نەگىزىندە ىسكە اسىرىلادى», دەپ مالىمدەدى.

پەداگوگتەر مۇنداي توسىن جاعدايعا دايىن با؟ ءيا, وتكەن «توتەنشە» توقساندا الدىڭعى توقساندارداعى تاقىرىپتاردى قايتالاۋ باسىم بولعاندىقتان, لاجداپ ءبىتىردى. ال مەكتەپ, مۇعا­لىم, سىنىپ, وقۋ دەگەن ۇعىم ويىندا ءالى قالىپتاسپاعان بالانى قاشىقتان قالاي وقىتادى؟ بۇل سۇراققا: «بالالارىمىز مەكتەپ­الدى دايارلىق توپتارىندا ءبىلىم الىپ, پارتادا وتىرىپ, مۇعالىمدى تىڭداپ, ءارىپ پەن تسيفردى تانىپ كوردى عوي. بايبالام سالا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. 1-توقساندى كوپتەپ-كومەكتەپ قاشىقتان وقىتۋعا بولادى», دەپ جاۋاپ بەرگەن اتا-انالار بار. وسى ويعا پەداگوگتىڭ بەينەسى, وقۋ, ۇيرەنۋ ۇعىمدارى قالىپتاسقان, «بالاباقشا كورگەن» بالالاردى دا وقىتۋعا بولادى دەپ قوسىپ قويۋعا بولادى-اق. الايدا «توتەنشە» توقسانمەن اياقتالعان وقۋ جىلىنداعى مەكتەپالدى دايارلىق سىنىبىن جانە بىردە اشىلىپ, بىردە جابىلىپ قالىپ جۇمىس ىستەگەن بالاباقشالاردىڭ ەرەسەك توپتارىن بىتىرگەن بالالاردىڭ بيىل 1-سىنىپقا قابىلداناتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. سوندىقتان ءدال بيىل قابىلداناتىن 1-سىنىپ وقۋشى­لارىن قاشىقتان وقىتۋ – وسى ءبىر لەكتىڭ بولاشاعىنا الاڭ­داتادى. ويتكەنى باستاۋىش ءبىلىم – بارلىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ىرگە­تاسى. ال ءۇيدىڭ بەرىك بولماعى ىرگە­تاسىنان.

ويدان وي تۋادى

جوعارىداعى ويدىڭ ەكىنشى جاعىن قاراساق, بۇعان دا ءۋاج تابىلادى. ءۋاجدى تەك كاسىبي ماماندار عانا ايتا الادى. سونداي ماماننىڭ ءبىرى, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا كوپ جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى گۇلزيرا قارتاڭباەۆا: «بالا دەنساۋلىعى بارىنەن ماڭىزدى. سوندىقتان مىنا جاعدايدا قا­شىقتان وقىتقان قاۋىپسىز. اتا-اناعا سالماق تۇسەرى انىق. اتا-انا بالامەن كوبىرەك جۇمىس ىستەسە, بىرلەسە وتىرىپ ەڭبەك ەتسە, ساۋاتتاندىرۋعا بولادى. تاجى­ريبەمدە دەنساۋلىعىنا بايلانىستى الىپپەنى اياقتاپ, انا ءتىلىن باستاپ جاتقاندا وقۋ ارەكەتىنە قوسىلعان وقۋشى بولدى. سول وقۋشى دا ۇلگەرىپ, قاتارلاستارىنا ىلەسىپ كەتتى. قازىرگى تاڭدا الگى شاكىرتىم – اقىن, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى. بالا دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرمەي ۋاقىتشا قاشىقتان وقىتا تۇرساق, قالىپتى جاعدايعا تۇسكەندە مەكتەپتە قالىپ كەتكەن دۇنيەلەردى ءارى قاراي الىپ كەتۋگە بولادى», دەيدى. وسى تەكتەس تاجىريبە كوبى­مىزگە تانىس بولار, سەبەبى تۋىستا­رىمىز نەمەسە بىرگە وقىعان سى­نىپتاستارىمىزدىڭ اراسىندا دا دەنساۋلىعى سىر بەرىپ, سا­باقتان ءبىراز ۋاقىتقا قالىپ قوي­عانىمەن, قاتارلاستارىنان قال­ماي, كەيىن ءتىپتى ءبىلىم بيىگىنەن كو­رىنگەندەر قانشاما! سول سە­بەپ­تى ۇستازدىڭ ءۋاجى قۇلاق قويۋ­عا تۇرارلىق.

دەگەنمەن ەكىنشى تاراپتىڭ تالابىن ورىنداۋ جايى تاعى بار. ءبىلىمدى باستى ورىنعا قويعان ءارى بالاسىنىڭ بولاشاعىنا الاڭ­دايتىن اتا-انالاردىڭ تالابى قانا­عاتتاندىرىلىپ, بالالارى مەك­تەپكە بارىپ وقيدى دەيىك. بى­راق ۋايىمنىڭ كوكەسى دە وسى ەمەس پە؟ سەبەبى ەرەسەكتەردىڭ وزى­نە مەديتسينالىق بەتپەردە كيۋدى, قاراپايىم اراقاشىقتىق ساقتاۋ­دى ۇيرەتە الماي وتىرعاندا ادەتتە ءبىر-ءبىرىنىڭ ءتاتتىسىن ءبولىپ جەيتىن, ءبىر-بىرىمەن الىسىپ وينايتىن, ءبىر قۇتىدان سۋ ءىشۋدى قالىپتى قا­بىل­دايتىن بالالاردىڭ سانيتاريا تالاپتارىن ساقتايتىنىنا سەنىم جوق.

قالاي بولعاندا دا تاڭداۋدى جاساپ تۇرعان اتا-انا بولعان سوڭ, جاۋاپكەرشىلىك جۇگى دە سولاردا ەكەنى انىقتالا تۇسكەندەي. ال جاۋاپكەرشىلىگى بۇرىنعىدان ەكى ەسە اۋىرلاعان مۇعالىمدەرگە ءوزىنىڭ ىشكى ولشەمىندەگى مارتەبەسىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەتىن, وزدەرى قالاعان بيىكتىكتەن بوي كورسەتەتىن, قانداي جاعدايدا دا ساپالى ءبىلىم بەرە الاتىنىن دالەلدەيتىن ۋاقىت جەتكەن سياقتى. باستىسى, ءبىلىمنىڭ باسپالداعى بىلىمسىزدىكتەن باستالماسا يگى...