ونىڭ يگى ءىسىن كەيىن قۇتىلىق حاننىڭ ۇلدارى بىلگە مەن كۇلتەگىن جالعاستىردى. 731 جىلى كۇلتەگىن باقيلىق بولعاندا اعاسى بىلگە باسىنا كوك تاس ورناتادى. قازىرگى موڭعوليانىڭ كوشە سايدىمىنداعى «كۇلتەگىن جازبا ەسكەرتكىشى» دەپ جۇرگەنىمىز – وسى. ارادا ءۇش جىل وتكەندە بىلگە دە دۇنيەدەن وتەدى. بۇقاراسى ونىڭ دا باسىنا ماڭگى كوك تاس قويادى. وسى ەسكەرتكىش قازىر موڭعوليانىڭ ارى-قانعاي ايماعىنىڭ قاشاتى سۇمىنىندا تۇر.
تاريحتا تۇركى جازبا ەسكەرتكىشتەرى دەگەن اتاۋمەن بەلگىلى اتالمىش نىساندارعا 1890 جىلدان باستاپ فين عالىمى ا.گەيكەل جانە ورىس وقىمىستىلارى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ كەلدى. وسىنىڭ جالعاسى ىسپەتتەس 1997-2017 جىلدارى بىرلەسكەن موڭعول-تۇرىك ەكسپەديتسياسى بىلگە قاعان كەشەنىنە ۇزاق مەرزىمدى قازبا جۇمىسىن جۇرگىزدى. بۇرىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن كوپتەگەن دۇنيەلەر تاپتى.
سونىڭ ىشىندە اسا قۇندى جادىگەر – التىن ءتاج تابىلدى. ونىڭ بيىكتىگى – 9.3 سم, ۇزىندىعى – 23 سم, سالماعى – 80 گرامم. تازا التىننان جاسالعان. پوشىمى جارتى شەڭبەر ءتارىزدى. قاس ماڭدايىنا گاۋھار تاس ورناتىلىپتى. قوس قاپتالى گۇلدى جاپىراق بەينەلى. ءتاجدىڭ ەتەك جاعى كولدەنەڭ قۇرساۋلانىپ, قىمبات تاستار ورناتىلۋى ءتيىس تەسىكتەر ۇڭىرەيىپ انىق كورىنەدى.
«بۇل جادىگەردىڭ باستى ەرەكشەلىگى – كۇلتەگىن ەسكەرتكىشىنىڭ ۇشار باسىنا ويىپ جاسالعان ءتاجى تارىزدەس سيمۆولدان اۋمايدى, ءتىپتى ويۋ-ورنەگىنە دەيىن بىردەي, وسىعان قاراپ بۇل ءتاج بىلگە قاعاننىڭ جەكە بۇيىمى دەگەن قورىتىندى جاسالدى. ياعني «بىلگە قاعان ءتاجى» دەگەن اتاۋ بەرىلدى. بۇنداي قۇندى جادىگەر موڭعوليا جەرىنەن العاش تابىلىپ وتىرعاندىقتان ۇكىمەت قاۋلى قابىلداپ «تەڭدەسى جوق جادىگەر» دەگەن مارتەبە بەرىلدى», دەيدى وسى ەلدەگى ورتالىق مۋزەيدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى گ.گانزوريگ مىرزا.
