ەكونوميكا • 22 شىلدە، 2020

ەكونوميكانىڭ قالىپقا كەلۋ مەرزىمى تالداندى

13 رەت كورسەتىلدى

PwC قازاقستان جاڭا جوبانى - توقسان سايىنعى ماكروەكونوميكالىق شولۋدى باستادى. وسى زەرتتەۋدىڭ نەگىزى - قازاقستان ءۇشىن نەگىزگى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا ساراپتامالىق بولجامدار، - دەپ حابارلايدى Egemen.kz

PwC Kazakhstan وكىلدەرىنىڭ پىكىرىنشە، ساۋالناما ناتيجەلەرى ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا شەشىم قابىلداۋعا نەگىز بولا الادى.

ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ نەگىزگى ستسەناريى
رەسپوندەنتتەردىڭ 83% -ى قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋى U-تراەكتورياسىن قولدانادى دەپ بولجايدى جانە داعدارىستى ەڭسەرۋ پروتسەسى ۇزاققا سوزىلۋى مۇمكىن. مۇنداي بولجامنىڭ نەگىزگى نەگىزدەمەسى - پاندەميا جانە ودان تۋىندايتىن ەكونوميكالىق داعدارىس ىسكەرلىك بەلسەندىلىككە ايتارلىقتاي اسەر ەتتى، ال بيزنەس، اسىرەسە شوب، قالپىنا كەلتىرۋ جانە جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەلۋ جانە جاڭا مۇمكىندىكتەردى ىزدەۋ ءۇشىن ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى.

سونداي-اق، سۇحباتتاسقان كوپتەگەن ساراپشىلار ۆاكتسينا ويلاپ تاپقانعا دەيىن جانە الەمدە ءدارى-دارمەكتەردىڭ پايدا بولۋىنا دەيىن الەۋمەتتىك الىستاۋ تەندەنتسياسى مەن سەلەكتيۆتى كارانتيندىك شارالاردى ەنگىزۋ تەندەنتسياسى جالعاسادى. سوڭعىسى جاعدايدىڭ ناشارلاۋى جانە اۋرۋدىڭ ءوسۋى كەزىندە ۇنەمى كۇشەيە تۇسەدى، ال بۇل ءوز كەزەگىندە ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە اسەر ەتەدى. 
مۇناي باعاسى

رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءوز بولجامدارىندا Brent ماركالى مۇنايدىڭ بولجانعان مينيمالدى جانە ماكسيمالدى بولجامدى ماندەرىنىڭ ءبىر جىلعا (ورتاشا دەلتا - 17،9 دوللار)، ءۇش جىلعا (ورتاشا دەلتا - 17،5 دوللار) جانە بەس جىلعا (ورتاشا دەلتاعا) دەيىنگى كەڭ اۋقىمىن كورسەتتى. 19،4 دوللارعا تەڭ). وسى تەندەنتسياعا تۇسىنىك بەرە وتىرىپ، سۇحبات بەرگەن كەيبىر ساراپشىلار COVID-19 پاندەمياسىن جوعارى بەلگىسىزدىك كوزى، اسىرەسە كەلەسى ەكى جىل ىشىندە، ياعني ۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا جاساۋ مەن شىعارۋدىڭ الدىندا دەپ اتادى.

ساۋالناماعا قاتىسۋشىلار ىندەتتىڭ الەمدىك ەكونوميكاعا اسەرىن تاۋارلاردىڭ تۇتىنىلۋى مەن سۇرانىسىنىڭ تومەندەۋى تۇرىندە كورسەتتى، بۇل ءسوزسىز مۇناي باعاسىنا اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار، بولجامدار الەمدىك ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋىنە جانە ناتيجەسىندە ەنەرگيا رەسۋرستارىنا سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن ينفەكتسيالاردىڭ كەلەسى تولقىندارىن دا ەسكەردى.

جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى ارتتىرۋ تاقىرىبى ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا مۇناي باعاسىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن فاكتور رەتىندە دە اتاپ ءوتىلدى. ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا PwC ساۋالناماسىنا قاتىسۋشىلار مۇناي باعاسى باررەلىنە 50-55 دوللار دەڭگەيىنە جەتەدى دەپ كۇتەدى، بۇل ءوندىرۋشى جانە تۇتىنۋشى ەلدەرگە دە سايكەس كەلەدى.

ءبىر دوللار قانشا تۇرادى؟

رەسپوندەنتتەردىڭ كوپشىلىگى تەڭگەنىڭ دوللارعا قاتىستى السىرەۋ تەندەنتسياسىنا باسىمدىق بەرەدى. باسقاشا ايتقاندا تەڭگە ارزانداپ، دوللار قىمباتتايتىنىن ايتادى.

ساۋالناماعا قاتىسۋشىلار بىرنەشە نەگىزگى سەبەپتەردى انىقتادى، سونىڭ ىشىندە قازاقستانداعى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ تومەندەۋى، ينفلياتسيا دەڭگەيىنە قاتىستى بەلگىسىزدىك جانە ۇلتتىق ۆاليۋتانى مەملەكەت قولداۋ شارالارىن توقتاتۋ. بەس جىل ىشىندە (جىلدىڭ اياعىندا) تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى ماكسيمالدى السىرەۋى شامامەن 29،4% دەڭگەيىندە كۇتىلۋدە، سول ۋاقىتتا تەڭگەنىڭ مينيمالدى السىرەۋى 4،4% شەگىندە بولجانادى.
ماكسيمالدى بولجامدى ماندەردىڭ ىشكى سپرەدى ءبىر دوللار ءۇشىن 400-دەن 700 تەڭگەگە دەيىن (ستاندارتتى اۋىتقۋ 64-كە تەڭ)، بۇل ءبىر دوللار ءۇشىن 390-دان 410،5 تەڭگەگە دەيىن وزگەرگەن ماكسيمالدى بولجام ماندەرىندەگى ىشكى سپرەدتەن ەداۋىر جوعارى.

ينفلياتسيالىق پروتسەسس 

ساۋالناما ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي، ءبىر جىلدىڭ ىشىندە رەسپوندەنتتەردىڭ 60% -دان استامى ينفلياتسيا دەڭگەيىنىڭ ءوسۋىن كۇتەدى. بۇل بولجام قازاقستاندا جانە ساۋدا سەرىكتەس ەلدەردە قابىلدانعان كارانتيندىك شارالاردىڭ اسەرىنە نەگىزدەلگەن، ناتيجەسىندە يمپورتتىڭ قىمباتتاۋى جانە جاقىن جانە الىس شەتەلدەردەن تاۋارلار جەتكىزۋمەن جانە ساتۋمەن اينالىساتىن كومپانيالاردىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىگىنىڭ باسەڭدەۋى ورىن الدى.
ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعانىڭ ءوسۋى ينفلياتسيالىق پروتسەستەر ديناميكاسىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋدى جالعاستىرۋدا، ول مامىردا جىلدىق كورسەتۋدە 10،7% -عا ءوستى، دەپ حابارلايدى قر ۇلتتىق بانكى (قرۇب).

ساراپشىلاردىڭ ينفلياتسيا دەڭگەيىنە قاتىستى ۇزاق مەرزىمدى بولجامدارىندا ونىڭ تومەندەۋىنە دەگەن جوعارى سەنىم بار. ءۇش جىلدىق كوكجيەكتە ساراپشىلاردىڭ 90% -ى ينفلياتسيانىڭ ورتاشا ەسەپپەن 1،7% -عا تومەندەۋىن بولجايدى. كەلەسى بەس جىل ىشىندە ساراپشىلاردىڭ 70% -دان استامى ينفلياتسيا بىرتىندەپ تومەندەيدى دەپ كۇتەدى.

ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بىرتىندەپ قۇلدىراي وتىرىپ، ءبىر جىلدىق كوكجيەكتە ينفلياتسيا باعاسىنىڭ ءوسۋ سەبەپتەرى، ەڭ الدىمەن، قرۇب-ءنىڭ قولدانىستاعى اقشا-كرەديت ساياساتىمەن بايلانىستى. ەكىنشىدەن، ساراپشىلار قىسقا مەرزىمدى ينفلياتسيالىق تاۋەكەلدەردى سالىقتىق جاپپاي ىنتالاندىرۋلارمەن جانە وتكەن كەزەڭدەردە جيناقتالعان جاسىرىن ينفلياتسيامەن بايلانىستىرادى، ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بۇل قاۋىپتەر از بايقالادى دەپ اتاپ ءوتتى.

ستاۆكاعا نەگىز 2020 جىلعى ناۋرىزدا قرۇب ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى تۇراقتاندىرۋ جانە قارجى رىنوگىنا سىرتقى كۇيزەلىس اسەرىنىڭ تارالۋىن شەكتەۋ ماقساتىندا بازالىق مولشەرلەمەنى 12% -عا دەيىن كوتەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ءساۋىر ايىندا قرۇب بازالىق مولشەرلەمەنى جىلدىق 9،5% دەيىن تومەندەتۋ جانە پايىزدىق مولشەرلەمەنى ± 2 پايىزدىق تارماققا دەيىن ۇلعايتۋ تۋرالى توتەنشە شەشىم قابىلدادى. بۇل شارا قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە، ەكونوميكاعا قاۋىپتەردى ازايتۋعا جانە ونىڭ COVID-19 پاندەمياسىمەن بايلانىستى سىرتقى جانە ىشكى ورتا جاعدايلارىنا بەيىمدەلۋىنە باعىتتالعان.

PwC ساۋالناماسىنا قاتىسقان رەسپوندەنتتەردىڭ كوپشىلىگى كەلەسى ءبىر جىل ىشىندە نەگىزگى جىلدامدىقتىڭ 0،5 پ.ت. تومەندەۋىن بولجايدى. ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ ءوسۋىن تەجەيدى. ءۇش جىلدىق كوكجيەكتە ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ تومەندەۋىن ەسكەرە وتىرىپ، ساراپشىلار بازالىق مولشەرلەمەنى ± 1 پ.پ. پايىزدىق جولاقپەن 8% -عا دەيىن تومەندەتەدى دەپ بولجايدى.

ساۋالنامانى بارلىق قاتىسۋشىلار 2020 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىندا تولتىردى. كوپتەگەن جاۋاپتار قۇپيا تۇردە بەرىلدى. رەسپوندەنتتەردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارعا بەرگەن جاۋاپتارىن تالداۋ بارىسىندا ساراپشىلار ءارتۇرلى سالالاردى (ەكونوميستەر، ترەيدەرلەر، عالىمدار، بانكيرلەر) ۇسىناتىن جانە سايكەسىنشە ءارتۇرلى اقپارات كوزدەرىنە قول جەتكىزە الاتىن زەرتتەۋلەردە كۇتىلەتىن ايتارلىقتاي ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتار انىقتالدى.
قارجى نارىعىنىڭ كوپتەگەن كاسىبي قاتىسۋشىلارىن، سونداي-اق عىلىمي ساراپشىلار مەن قازاقستاننىڭ جەتەكشى ەكونوميستەرىن قامتيتىن پىكىرلەردىڭ شوعىرلانۋى قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ بىرنەشە ستسەناريلەرىن بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ماقساتتا PwC قازاقستان رەسپوندەنتتەردەن وزدەرىنە قاجەت بولعان سۇراقتارعا (مۇناي باعاسى، ۆاليۋتا باعامدارى، ينفلياتسيا) مينيمالدى جانە ماكسيمالدى دياپازونىندا پىكىر ءبىلدىرۋدى سۇرادى جانە ناتيجەلەردى تالداۋدا بىرنەشە تاسىلدەردى قولداندى. بارلىق جاۋاپتاردىڭ ستاندارتتى ورتاشا كورسەتكىشتەرىنەن باسقا، PwC قازاقستان زەرتتەۋشىلەرى ەڭ وڭتايلى جانە ەڭ پەسسيميستىك ستسەناريلەردى انىقتاۋ ءۇشىن ماكسيمالدى جاۋاپتارداعى ەڭ جاقسى 30% جانە ەڭ تومەنگى جاۋاپتاردىڭ 30% -ىن الدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

قارا جولداعى قاتەر

بۇگىن، 22:56

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • بۇگىن، 22:15

جىراۋلىق ونەردىڭ جاناشىرلارى

رۋحانيات • بۇگىن، 21:56

Big Tech كومپانيالارىنىڭ قارجىلىق ماسەلەسى

باعدارلامالار • بۇگىن، 21:30

ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستامى جاقسى

رۋحانيات • بۇگىن، 18:30

بالقاشتا قار جاۋىپ جاتىر

اۋا رايى • بۇگىن، 15:48

ۇقساس جاڭالىقتار