كەيبىر مەملەكەتتەردە ونداعان مىڭ ادامدار شەيىت كەتتى. وركەنيەتتىڭ ورىندە, تابىسكەرلىكتىڭ تورىندە سانالاتىن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ءوزى شاتقاياقتاي شايقالىپ كەتكەنىن كورىپ-ءبىلىپ وتىرسىزدار. ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, يتاليا مەن يسپانيا قاتتى قينالىستا. لاتىن امەريكاسىنىڭ احۋالى اناۋ. ءۇندىستان ۇرەيدە. قىتاي قاپىلىستا.
وكىنىشكە قاراي, قايران قازاقستاندا دا قاراۋلى ىندەتتىڭ قارماعىنا قارمالعاندار 63 مىڭنان, قايتىس بولعاندار 380-نەن استى. 1916, 1932, 1937-38 جىلدارعى قولدان جاسالعان قىرعىنداردا 4,5 ميلليونىنان ايىرىلىپ, قاسقا جولدان قايىرىلىپ قالماعاندا 40 ميلليونعا جەتەر ەدىك-اۋ دەپ كۇرسىنەسىز. ءبىر قازاق تۋسا بار قازاق قۋاناتىنداي, ءبىر قازاق قازا تاپسا بار قازاق قايعىراتىنداي كۇيدەمىز عوي, اينالايىندار. مىنا پاندەميا جالماعان جانداردىڭ جاقىندارىنا قالامگەرلەردىڭ اتىنان قايعىرىپ كوڭىل ايتامىز. شەيىت كەتكەندەردىڭ و دۇنيەلەرىن بەرسىن جاراتقان.
مامىر ايىنىڭ ورتاسىنا تامان ەلىمىزدەگى توتەنشە جاعداي رەجىمى اياقتالعاندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاھاندىق جاعداياتتاردى تارازىلادى. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى الەمدىك رەتسەسسيانىڭ باستالۋىنا سەبەپ بولدى. ءتىپتى ۇزاققا سوزىلاتىن ەكونوميكالىق داعدارىسقا دا الىپ كەلۋى ابدەن مۇمكىن. تۇتاس سالالار توقىراۋعا ۇشىراپ جاتىر. ءتورت ءجۇز ميلليوننان استام كاسىپورىن بانكروت بولۋدىڭ الدىندا تۇر. دۇنيە جۇزىندەگى ەڭبەككە جارامدى حالىقتىڭ جارتىسىنا جۋىعىنىڭ تابىسى توقىرادى. ساراپشىلار جاھان ەكونوميكاسى سوڭعى ءجۇز جىل ىشىندە بولماعان دەڭگەيگە تومەن تۇسەتىنىن بولجاپ وتىر... مىنە, شىم-شىتىرىق, شىتىرمان سوعىس – مىلتىقسىز مايدان ەمەي, نەمەنە.
سول جيىندا پرەزيدەنتىمىز ەل الدىنداعى مىندەتتەردى ەرەكشەلەدى. تالدادى. «قارجى رەزەرۆى جەتكىلىكتى جانە مەملەكەت قارىزىنىڭ كولەمى مۇمكىندىگىمىزگە ورايلاس. ەڭ باستىسى, ءبىز جاڭا احۋال جاعدايىندا جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن رەسۋرستاردى قايدا, قالاي جۇمساۋ كەرەكتىگىن بىلەمىز», دەدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى. حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ, بيزنەستى قولداۋ, ءبىلىم مەن عىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جولدارىن سارالادى. داعدارىس كەزىندەگى جانە ودان كەيىنگى دامۋدىڭ باسىمدىقتارىن دارالادى.
ودان كەيىن دە پرەزيدەنتىمىز بىرنەشە مارتە مانىسكە تولى مالىمدەمەلەرىن جاريالادى. حالىققا قولداۋ كورسەتۋدىڭ جولدارىن جۇيەلەدى. ءسوز بەن ءىستىڭ بىرلىگىنە جەتۋدىڭ تاپسىرمالارىن ناقتىلادى. تىكەلەي ءوزى باقىلاۋعا الدى. جالپى, ازاماتتار مەن بيزنەستى قولداۋ ءۇشىن 6 تريلليون تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولىندى. 4,5 ميلليوننان استام ادامعا 42500 تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي كومەك كورسەتىلدى. 1 ميلليوننان اسا ازاماتقا ازىق-ت ۇلىك پەن تۇرمىستىق زاتتار ۇلەستىرىلدى.
«حالىقسىز ەكونوميكا بولمايدى, ەشكىم دە مەملەكەتتىڭ نازارىنان تىس قالمايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالالارىن, مەملەكەتتىك باسقارۋدى تۇبەگەيلى وزگەرتەمىز», دەدى پرەزيدەنت. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى قادامدار اسا قۇپتارلىق. بەيبىت جينالىستار تۋرالى زاڭ قابىلداۋدى دا ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا توقاەۆتىڭ تىكەلەي ءوزى ۇسىندى عوي.
ايتىپ تا ايتپاي نە كەرەك-اي, 2019 جىلعى ءاز ناۋرىزدىڭ ەرتەسىنە پرەزيدەنت رەتىندە تۇركىستانعا العاش كەلگەن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ساباقتاستىق, ادىلەتتىلىك, ىلگەرىلەۋ تۋرالى ىزگىلىك ۇستانىمدارىن تۇڭعىش مارتە مالىمدەگەن ەدى. سول ءسوزىن ىسپەن دالەلدەپ كەلەدى, اعايىندار. بۇگىندە تۇركى ەل – تۇركىلەر ءتورى تۇركىستان شاھارى ءبىر كەزدەگى استانا, قازىرگى نۇر-سۇلتان سياقتى اي سايىن اجارلانا تۇسۋدە. ءسال كورمەسەڭىز, تانىماي قالاسىز. اللاعا شۇكىر, تاۋەلسىزدىككە تاۋبە, ارىس اپاتىنىڭ الاپاتتارى جىلعا جەتپەي جونگە كەلدى. بيىلعى ماقتاارالداعى تاسقىن زارداپتارى جويىلىپ, جاڭا اۋىلدار مەن جايناعان كەنتتەر كوشە تۇزەپ, بوي كوتەرە باستادى. «نۇر-سۇلتان – ەلدىڭ جۇرەگى, تۇركىلەر ءتورى تۇركىستان – تىرەگى, شۇعىلالى شىمكەنت – رەڭى» - دەسەتىندەر كوپ قازىر.
وكىنىشكە قاراي, سوعىستىڭ اتى سوعىس. كوروناۆيرۋس سوعىسى شىعىندارعا ۇشىراتىپ جاتىر. ءلايىم, جاراتقان يە جار بولعاي. كۇنى كەشە ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قازىرگى احۋالعا, اتقارىلار مىندەتتەرگە تەرەڭ دە ەرەن تالداۋلار جاسادى. كەمشىلىكتەردى جاسىرمادى. اششى دا بولسا اشىپ كورسەتتى. تاپسىرمالاردى تۇگەندەپ, تاپتىشتەي ءتۇسىندىردى. تالاپشىلدىق پەن ءتارتىپتى, جاۋاپكەرشىلىكتى قاتايتاتىنىن قايتالاي قاعيدالادى. ايتىلماعان نارسە قالمادى. ۇلت بولىپ ۇيىسا بىلسەك, بارلىق ماقساتتارعا قول جەتەتىنى دە ايقىن ايرىقشالاندى. قۇداي قالاسا, مىنا مىلتىقسىز مايدانداعى جەڭىس تە جاقىنداي تۇسەر.
وسىناۋ تازا تىلەك پەن كوركەم نيەت بارشامىزدىڭ جان-جۇرەگىمىزدەن جارىپ شىقسا دەيمىز. وسىنداي سىن-قاتەرلى شاقتاردا, كەزەنەيلى كەزەڭدەردە ءبىز جاھاندىق ەكىنشى ۇستاز ءابۋ-ناسىر ءال-فارابيگە, ىزگىلىك ىلىمدەرىنىڭ ءىزاشارى, شاندوز شايىر احمەت ياساۋيگە, ادامزاتتىڭ ابايىنا جۇگىنگەنىمىز ءجون. ءابۋ ناسىر بابامىز قايىرىمدىلىقتى بارىنەن بيىك قويعان. ءاربىر ادامنىڭ, ءاربىر اۋلەتتىڭ, ءاربىر كوشەنىڭ, ءاربىر اۋىل مەن ءاربىر قالانىڭ قايىرىمدىلىعى مەن كوركەمنيەتى بۇكىل ادامزاتتىڭ اماندىعىنا اپارادى دەگەن. ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەتتەردىڭ بار-بارشاسىن قايىرىمدىلىققا جاتقىزعان. ال احمەت اتامىز: «ىشتەرىندە قۋلىق تولعانداردىڭ, كەۋدەلەرىندە ار-ۇيات سولعانداردىڭ جۇرەكتەرى تەبىرەنبەيدى», دەگەن. قۇنانباي ۇلى: «تىنىشتىق ىزدەپ تابا الماي جۇرگەن جۇرت تىنىشتىق كورسە, ساتكە تۇرماي تىنىشتىقتان جالىعا قالاتۇعىنى قالاي؟!» دەگەن.
اينالايىندار, الەۋمەتتىك جەلىنىڭ الەۋەتى كۇشتى, ادىلەتتىلىككە, شىندىققا جەتپەككە جەتەلەيدى. الايدا الەۋمەتتىك جەلىڭىزدىڭ الەۋمەتتى اۋلەكىلەندىرىپ, اسىرەڭكىلەندىرىپ اكەتەتىن كەسەلدەرى دە كوروناۆيرۋستان كەم سوقپايتىن سەكىلدەنىپ بارادى-اۋ. وسى ورايدا تاعى دا ابايعا جۇگىنگەن ءجون-اق.
«قازاقتىڭ شىن سوزگە نانباي, قۇلاق تا قويماي, تىڭداۋعا قولى دا تيمەي, پالەلى سوزگە, وتىرىككە سۇتتەي ۇيىپ, بار شارۋاسى سۋداي اقسا دا, سونى ابدەن ەستىپ ۇقپاي تىنبايتۇعىنى قالاي؟!»
«وزدەرىنىڭ ىرباڭى بار ما, پىش-پىشى بار ما, گۋىلدەگى بار ما, دۇرىلدەگى بار ما – سونىسىنان ەشبىر قىزىقتى نارسە بار دەپ ويلامايدى, ويلاسا دا بۇرىلا المايدى, ەگەر ءسوز ايتساڭ, تۇگەل تىڭداپ تۇرا المايدى, نە كوڭىلى نە كوزى الاڭداپ وتىرادى. ەندى نە قىلدىق, نە بولدىق؟!».
اي, اينالايىن اباي-اي! الەۋمەتتىك جەلىنىڭ اۋلەكىلىك جاعىنا جانىن سالاتىنداردى دالمە-ءدال دىتتەگەن دانىشپانىمىز-اي! دەمەسكە لاجىڭىز قالماس.
شارۋاعا پىسىق, كاسىپ پەن ناسىپكە پىسىق بولماقتىڭ, ونەردىڭ ورىنە ورلەمەكتىڭ ورنىنا, اقىلعا بىرلىك, بىلىمگە بىرلىك, عىلىمعا بىرلىك جاساماقتىڭ ورنىنا پالە شىعارۋعا پىسىق, ونەرلىلەردى كۇندەۋگە پىسىق, وسەك-وتىرىكتى جيىپ-تەرىپ, ەلگە جايماققا, بۇلدىرمەككە پىسىقتاردى شەبەر شەنەيدى-اۋ, اينالايىن اباي. «ەل بۇزىلسا, قۇرادى شايتان ورمەك; پەرىشتە تومەنشىكتەپ, قايعى جەمەك», دەپ تۇيىندەيدى.
اباي ايتقان كەسەل-كەساپاتتار بۇگىن دە ءبۇلدىرۋى بەك بالكىم. قازاق بىت-شىت بولسا, قازاقستان بىت-شىت بولسا, بۇتارلانىپ, ءبولىنىپ, ءب ۇلىنىپ كەتسە دەپ كوكسەيتىندەر كوپ. ىشىمىزدە دە, سىرتىمىزدا دا. ونداي كەسەل-كەساپاتتاردى جوعارى جاۋاپكەرشىلىك جەڭەدى. ۇلت الدىنداعى, ەل الدىنداعى تاۋەلسىزدىك الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشىلىك.
مارحابات بايعۇت,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
حالىقارالىق «الاش» جانە «تۇركى الەمىنە قىزمەت» سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى
تۇركىستان وبلىسى
