جىل ون ەكى اي جۇمىسى قاۋىرت بۇل قۇرىلىم بۇرىن «سۋدان قۇتقارۋ قىزمەتى» دەپ اتالاتىن, 2015 جىلى «وڭتۇستىك وڭىرلىك اەروۇتقىر جەدەل قۇتقارۋ جاساعى» مەكەمەسىنە قوسىلدى. وسى كەزەڭنەن باستاپ قۇتقارۋ قىزمەتىنىڭ اۋقىمى كەڭەيە ءتۇستى. قۇتقارۋشىلار سۋ ايدىندارىندا عانا ەمەس, ۇيدە, جول ۇستىندە, باسقا دا جاعدايلاردا قيىندىققا تاپ بولعاندارعا كومەككە باراتىن بولدى. بىلتىردان باستاپ جەدەل قۇتقارۋ جاساعى ءورت ءسوندىرۋ جانە اۆاريالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارى قىزمەتىنىڭ قۇرامىندا.
– جالپى, بىزدە داريانىڭ ارناسى تومەن بولسا, قاۋىپتى ۇمىتىپ كەتەتىن ادەت بار. سۋى تارتىلىپ, قايىرى كورىنىپ جاتقان تۇس وزەننىڭ ساياز جەرى, ال سۋ جينالىپ تۇرعان جەرلەر ويپاڭ تۇستار. ناعىز قاۋىپتى ارا سول. مىسالى, جاقىندا ءبىر جاس جىگىت دوستارىمەن باستەسىپ, داريانى ءجۇزىپ وتپەك بولعان. قالا جاقتاعى جاعالاۋعا جەتىپ, كەرى قايىرىلعاندا ءال-دارمەنى قۇرىعان ونى ءبىزدىڭ جىگىتتەر بايقاپ قالىپ, قۇتقارىپ الدى. وت پەن سۋعا ەرلىك جۇرمەيتىنىن تۇسىنبەيتىندەر كوپ ءالى, – دەيدى جەدەل قۇتقارۋ جاساعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مەيرامبەك دوسپەنبەتوۆ.
قۇتقارۋشى قولدان كەلگەنىن ايانىپ قالمايدى. بىراق ساقتىق شارالارىن بۇلجىتپاي ورىنداۋ ءار ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى. مىسالى, 2017 جىلى وبلىستا سۋعا كەتكەندەر سانى 26 ادام بولسا, 2018 جىلى 22 ادام وسىنداي جاعدايدا قازا بولعان. بىلتىر – 26, بيىل – 10. وسى جىلدار ارالىعىندا جالپى سانى 35 ادام قۇتقارىلعان. قارالى ءتىزىمدى تولتىرىپ تۇرعاندار اراسىندا بالالاردىڭ ۇلەسى كوپ. «ۇلكەندەر ەسكەرەتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى وسى. جاقىندا عانا تاسبوگەت كەنتىندەگى كانالعا شومىلعان 10 جاسار بالا, ارتىنشا جالاعاشتا ءبىر جاسار قىز ارىقتاعى سۋعا باتىپ كەتتى. وسىنىڭ ءبارى ەرەسەكتەردىڭ ەرەنسىزدىگىنەن», دەيدى قۇتقارۋشىلار. قىس پەن كوكتەمدە بالىققا شىققاندار دا قاۋىپسىزدىكتى كوپ ويلاي بەرمەيدى. بىلتىر ارال تەڭىزىنە ىعىپ كەتكەن ەكى بالىقشىنىڭ ءبىرىنىڭ دەنەسى تابىلدى, ەكىنشىسى ءالى ىزدەستىرىلۋدە.
قالا اۋماعىندا اراي شاعىن اۋدانى مەن بەلكول كەنتىنىڭ تۇسىندا عانا ارنايى سۋعا تۇسۋگە ارنالعان ورىندار بار. بىراق اپتاپ ىستىقتا سالقىنداعىسى كەلگەندەر كەز كەلگەن جەردەن دارياعا سۇڭگىپ جاتادى. اسىرەسە, جۇرت كوپ شومىلاتىن جاڭاكوپىر, مەرەي شاعىن اۋداندارى, 3-ىرىلەندىرىلگەن كۆارتال اۋماقتارىندا كەزەكشىلىك ۇيىمداستىرىلادى. كۇندەلىكتى كەزەكشىلىكتەن بولەك سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى مەن ءورت ءسوندىرۋ جانە اۆاريالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارى قىزمەتى تاراپىنان ۇگىت جۇمىستارى ۇدايى جۇرگىزىلەدى. قۇتقارۋشىلار مەكتەپتەر مەن وقۋ ورىندارىندا كەزدەسۋلەر وتكىزىپ تۇرادى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى بەكىتكەن كەستەگە سايكەس مەكتەپ وقۋشىلارىنا «توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ, سۋ ايدىندارىنداعى قاۋىپسىزدىك, العاشقى كومەك كورسەتۋ تاسىلدەرى» تاقىرىبىندا 23 ساباق وتكىزىپ, 2202 جادىناما تاراتىپتى. توتەنشە جاعداي رەجىمى ەنگىزىلگەلى بەرى ونلاين تۇردە وبلىس مەكتەپتەرىنە «سۋداعى (مۇزداعى) قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرى», «سۋدا (مۇزدا) زارداپ شەگۋشىلەردى قۇتقارۋ, العاشقى دارىگەرگە دەيىنگى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ تاسىلدەرى» تاقىرىبىندا 4 ينتەراكتيۆتى ساباق ۇيىمداستىرىلعان.
– قالا اۋماعىندا, اۋداندارعا جاعاجايلار, بالالار ءۇشىن باعاسى ارزان باسسەيندەر اشۋ تۋرالى ۇسىنىس بەرىپ كەلەمىز. بىراق كوپ رەتتە سول اياقسىز قالىپ جاتادى. وسى ماسەلە ەسكەرىلۋى كەرەك. بۇل سۋ قۇرباندارىنىڭ سانىن ازايتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى, – دەيدى جاساق باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.
قۇتقارۋشىلاردىڭ ەسەبىنشە, قالا اۋماعىندا 29 قاۋىپتى ايماق بار. ونىڭ ءبارىن ءبىر مەزەتتە باقىلاۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق ماماندار مۇمكىندىگىنە قاراي ءبارىن قامتۋعا تىرىسادى. مىسالى, شاھاردىڭ ىرگەسىندەگى كوكسۋ كولى شومىلۋعا ەمەس, كاتاماران, قايىقپەن قىدىرىستاۋعا ارنالعان. سونى ەسكەرمەي سۋعا سۇڭگىگەن تالايلاردىڭ جاعاعا جانسىز دەنەسى شىعارىلعان كەزى از ەمەس.
قازىر قۇرىلىمنىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋى جاقساردى. وسى كۇنى جاساقتا 18 تەحنيكا مەن 29 ءجۇزۋ قۇرالى, قايىققا ىلەتىن 16 موتور بار. 54 سۇڭگۋىر مامان دايارلىقتان وتكەن. بىلتىر وسىنداعى ماماندار كومەگىمەن 16 قوعامدىق قۇتقارۋشى دايارلىقتان ءوتتى. ءبىر ماسەلە – قۇتقارۋشىلاردىڭ زەينەت جاسى. نەگىزى قۇتقارۋشى ءۇشىن 63 جاسقا دەيىن قىزمەت ەتۋ وتە قيىن. مىسالى, سۇڭگۋىرلەردىڭ سۋعا تۇسەردە قان قىسىمدارى ولشەنەدى. ول تالاپقا ساي بولۋى ءتيىس. شىققاندا تاعى ءبىر مارتە تەكسەرىلەدى. سۋ استىنداعى قىسىمنان مىندەتتى تۇردە ايىرماشىلىق بولادى. قازىر ءتىپتى 40 جاستان اسقاندار اراسىندا دەنساۋلىعى مىقتى ادامدى تابۋ قيىن. ادەتتە ولار 3 ادام بولىپ شىعادى. ونىڭ بىرەۋى سۋعا تۇسسە, ەكىنشىسى ونى باعىتتاۋشى بولادى. ءۇشىنشى قۇتقارۋشى كەز كەلگەن جاعدايعا دايىن تۇرادى. سۋ استىنداعى ىزدەۋ كەزىندە ارقان ارقىلى جيىرمادان استام بەلگى بەرىلەدى ەكەن. لايلى سۋدىڭ استىندا بىردەڭە كورۋ مۇمكىن ەمەستىگى تاعى بار, تەك جاعالاۋداعى سەرىگىڭنىڭ بەلگىسىمەن عانا جۇرەسىڭ. داريا استىنداعى اعىس كەز كەلگەن ساتتە ەكى بۇكتەپ ءبىر قۋىسقا تىعا سالۋى مۇمكىن. مۇنداي قيىندىققا جاس جىگىتتەردىڭ ءوزى شىداس بەرە بەرمەيدى. سوندىقتان بۇل سالاداعىلاردىڭ زەينەت جاسىن قايتا قاراعان دۇرىس. وقىس جاعدايعا ۇشىراعاندارعا العاشقى بولىپ جەتەتىن قۇتقارۋشى ەڭبەگى قانداي قۇرمەتكە دە لايىق بولۋى ءتيىس.
قىزىلوردا وبلىسى
