وبلىستا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى 29219 ادام بار. قيلى-قيلى تاعدىر. تاسباۋىر تاعدىردىڭ بەسباتپان سوققىسى. ءبارىنىڭ سەبەپ-سالدارىن جىپكە تىزگەندەي ەتىپ جىلىكتەپ شىعۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. ءبىز قاۋزاعالى وتىرعان تاقىرىپ اياسىنا ءبىرتابان جاقىن دەرەكتى ايتاتۇعىن بولساق, 30 مىڭعا جۋىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامنىڭ 33 پايىزى ارباعا تاڭىلعاندار. ايتارعا وڭاي, ايتپەسە قارعا ادىم جەر مۇڭ بولعان, قانشاما قيىندىقپەن كۇن سايىن بەتپە-بەت كەلىپ, جۇيكەسى جۇندەي ءتۇتىلىپ ءجۇر. وزگەلەر كىرگەن ەسىككە كىرە الماسا, وزگەلەر شىققان بيىككە تابان ىلىكتىرە الماسا, ولاردىڭ جانى جۇدەمەگەندە, كۇيزەلمەگەندە قايتپەك.
– وتكەن جىلدىڭ اقپان ايىندا وبلىس اكىمى ە.مارجىقپاەۆ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا كەدەرگىسىز ورتا جاساۋ تۋرالى جول كارتاسىن بەكىتكەن بولاتىن. وسىعان وراي, 1672 الەۋمەتتىك نىساندى قوسىمشا جابدىقتاۋ ارقىلى مۇمكىندىك تۋعىزۋ تاپسىرىلدى. بيىل ونىڭ 384-ءى جاساقتالماق, – دەيدى وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى اناتولي كيسەلەۆ.
تاپسىرىلعان شارۋا ءىشىنارا ىسكە اسىرىلعانىمەن, وڭىنان وڭعارىلماي تۇرعان تۇسى ءالى دە جەتەرلىك. مىسالى, 2016-2020 جىلدارى 190 رەت تەكسەرىس جۇرگىزىلگەن. ورىن الىپ وتىرعان ولقىلىقتاردى جويۋ باعىتىندا 170 ۇيعارىم جاسالىپتى. قۇلاق اسپاعاندارعا شارا دا قولدانىلعان. مىسالى, 30 لاۋازىمدىق تۇلعا مەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىنە 4 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. كەي رەتتە قوعام قاسىرەتىنە قۇلاق اسا قويمايدى دەپ جەكەمەنشىك يەلەرىن كىنالاپ جاتاتىنىمىز دا راس. ال ولقىلىقتىڭ ورنى مەملەكەتتىك ورگانداردا ورىن الىپ وتىرعانىن وكىنىشپەن ايتۋعا تۋرا كەلەدى. تالاپ تا كۇشتى. بىراق تالپىنىس از, جاناشىرلىق كەم. ايتپەسە مۇگەدەك جانداردىڭ قوزعالىسىنا قولايلى جاعداي جاساماعان لاۋازىمدى تۇلعالارعا – 50, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارعا – 120, ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – 200, ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرگە 400 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى.
بۇل ورايدا ەڭ باستىسى, جۇرەك قالاۋى بولسا كەرەك. قول ۇشىمدى بەرەمىن, كومەگىمدى تيگىزەمىن دەيتىن اق ادال نيەتكە, جان دۇنيەدەگى مەيىرىم شۋاعىنا, كادىمگى كىسىلىك شاراپاتقا ەشتەڭە جەتپەيدى. ماسەلەن, كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى, دارىگەر گاۋحار كامەلينوۆا بۇگىندە وڭالتۋ ورتالىعىن اشىپ وتىر. ورتالىق مۇگەدەك بولىپ قالعان ادامداردىڭ الدىنان ءۇمىت ساۋلەسىن جاعۋعا ۇمتىلۋدا. كەلەر كۇندەردىڭ كوكجيەگىندەگى شاپاعاتى مول شۋاقتى شاققا جەتكەنشە بۇگىنگى بەينەتتەن ارىلتۋعا دا قولعابىسىن تيگىزبەك. گاۋحار تەمىرعاليقىزى الدىمەن بۇلدىرشىندەردى قامقورلىعىنا الدى. مۇنداي قادامعا بارۋ سەبەبى, ءوزىنىڭ باۋىر ەتى بالاسىنىڭ تاعدىر تالكەگىنە ۇشىراۋى. ءدال وسىنداي جاقسىلىق جاساۋ ءۇشىن جۇرەك قالاۋىمەن تاڭداعان جۇمىسىن دا تاستاعان. ەندىگىسى تال بويىنداعى قايتپاس قايسارلىق پەن انا جۇرەگىندەگى مەيىرىمدى قوسا ءورىپ, ءوز پەرزەنتى ءتارىزدى قالت-قۇلت باسقان قارشاداي بالالاردى قاتارعا قوسۋ.
«قولجەتىمدى قازاقستان» جوباسىنىڭ وڭىرلىك ۇيلەستىرۋشىسى گاۋحار كامەلينوۆا قالا ىشىندەگى مۇگەدەك جاندار ءۇشىن قولايسىز پاندۋستار مەن جايسىز جولدار تۋرالى بار مالىمەت «قولجەتىمدى قازاقستان» ءموبيلدى قوسىمشاسىنا ەنگىزىلسە, دەيدى.
– بۇل ارادا بار ماسەلە مۇگەدەك جاندارعا عانا قاتىستى ەمەس, ءسابيلى انالار مەن تالدان تاياق تايانعان ەگدە ادامدارعا دا ورتاق. ولاردىڭ بارلىعى قوعامدىق ورىنداردا قوزعالىس مۇمكىندىگىنەن شەكتەلەدى, – دەيدى گاۋحار تەمىرعاليقىزى, – ءبىز مۇنداي تاسباۋىرلىققا جول بەرمەۋىمىز كەرەك.
ال ونداي دەرەك از ەمەس. ماسەلەن, ەسىل اۋدانىنداعى اقساي اۋىلىندا ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەك م.ميحايلەنكو دەگەن ازامات تۇرادى. ول مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ جۇمىس ىستەيدى. جۇمىسىنا بارىپ-كەلۋدىڭ ءوزى سيپاتتاپ ايتۋعا ءتىل جەتپەيتىن مۇڭ. مەكتەپ عيماراتىندا پاندۋس جوق. قولارباعا تاڭىلعان مۇعالىم اۋزى-مۇرنى جوق وتاۋداي ءبىلىم وشاعىنا قالاي كىرىپ-شىقپاق. وسى جايدى مەكتەپ باسشىلىعى دا, باسقا ادامدار دا كۇندە كورىپ ءجۇر ەمەس پە؟ اقىرى وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ ارالاسۋىمەن وڭ شەشىمىن تاپقان. جانىندا جۇرگەن ادامعا جاناشىرلىق جاساي المايتىن ءبىلىم وشاعىندا جاس تولقىندى ادامگەرشىلىككە تاربيەلەۋ دەڭگەيىنە ءشۇبا كەلتىرەتىن تۇس تا وسى.
ءبىرجان سال اۋدانىنداعى ۇلگى اۋىلىندا تۇراتىن جالعىزباستى زەينەتكەر ارنايى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلمەيدى دەپ شاعىم جاساعان. باسقارما تاراپىنان تەكسەرىس جۇرگىزىلگەن كەزدە ولقىلىقتىڭ ورىن الىپ وتىرعانى انىقتالدى. تەكسەرىستەن سوڭ جالعىزدىقتان جانى كۇيزەلگەن زەينەتكەر ەسەپكە قويىلىپ, الەۋمەتتىك قىزمەتكەر بەكىتىلگەن. مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرە بەرۋگە بولادى.
«شانس» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ۆاسيلي شيمانسكي كولىك پروكۋراتۋراسىمەن بىرلەسىپ مونيتورينگ جۇرگىزگەن كەزدە تەمىر جول, اۆتوبەكەتتەردە مۇگەدەكتەرگە قولايلى جاعداي تۋدىرىلماعانى انىقتالدى. مۇنداي تەكسەرىس بۋراباي, ماكينكا, اقكول, كوكشەتاۋ, ششۋچە اۆتوبەكەتتەرىندە دە جۇرگىزىلگەن. كەمشىلىك ورىن العانى انىقتالعان ءۇش نىساننىڭ باسشىلارى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, 553 150 تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى.
بيىل «قولجەتىمدى قازاقستان» وڭىرلىك كەڭسەسىنە وبلىس ورتالىعىندا ورىن الىپ وتىرعان قولايسىزدىقتار تۋرالى جۇرتشىلىق تاراپىنان 13 ءوتىنىش تۇسكەن ەكەن. ولاردىڭ دەنى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندار. كادىمگى قارعا ادىم جەر مۇڭ بولعان عارىپتەردىڭ شارۋا جايىمەن, ءوتىنىشى مەن وكىنىشىن ايتىپ باراتىن جەرى. ماسەلەن, بىرنەشە بانك پەن «ريو» ساۋدا ءۇيى, قالالىق سالىق باسقارماسى, قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەكەمەسى. بالكىم, اياق-قولى ساۋ ادام قاپەرىنە ىلە بەرمەس, ال, بۇل تاقسىرەت باسىنا تۇسكەن ادامداردىڭ جانىن كۇيزەلتىپ جۇرگەن, قانى شىعىپ تۇرعان ماسەلە. سوندىقتان جان-جاعىمىزعا جاناشىرلىقپەن كوز سالىپ, قارعا ادىم جەر مۇڭ بولعان مۇگەدەكتەردىڭ ماسەلەسىنە دە وي كوزىمەن قاراي جۇرەيىكشى.
اقمولا وبلىسى
