رۋحانيات • 10 شىلدە، 2020

ءار زاماننىڭ بەرەرى مەن الارى بار

241 رەت كورسەتىلدى

ادامزات ءۇشىن قاي عاسىر جەڭىل بولعان؟! ءار عاسىردىڭ ءوزىنىڭ ارقالاعان اۋىر جۇگى بار. ماسەلەن، وتكەن جيىرماسىنشى عاسىردى، سول عاسىردا ءومىر سۇرگەن جانداردى الايىق.

الىسقا بارماي-اق، ءوزىمنىڭ اكەم دە وتكەن عاسىردىڭ پەرزەنتى. بالا كەزىندە اشتىق پەن جالاڭاشتىقتى كورگەن، جاستىق شاعى ۇلى وتان، جاپون سوعىستارىنا تاپ كەلگەن، وق پەن وتتىڭ ورتاسىنان امان شىعىپ، ەلگە كەلىپ اۋىل شارۋاشىلىعىن كوتەرىسىپ، ءومىرى ات ۇستىندە ءوتتى. اكەمنىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ وتىرىپ ىشتەي «بۇل كىسىلەردىڭ كورگەنىنىڭ ءبارى بەينەت، ال مەن بولسام كوممۋنيزمگە بارا جاتىرمىن...» دەپ ويلاۋشى ەدىم. ويتكەنى مەكتەپتەگى ۇستازدارىمىز بىزگە «كوممۋنيزم دەگەن قوعام كەلەدى، وندا ءبارى تەگىن جانە جەتكىلىكتى بولادى، دۇكەنگە كىرىپ، اقشا تولەمەي-اق قاجەتىڭدى الا بەرەسىڭ، ارتىق المايسىڭ، ويتكەنى ول كەزدە سەن جوعارى سانالى بولاسىڭ، ءوزىڭ ءۇشىن ەمەس، قوعام ءۇشىن ءومىر سۇرەسىڭ، مىنە، وسىنداي زاماننىڭ شەت جاعاسىن سەندەر دە كورەتىن بولاسىڭدار» دەپ ۇيرەتەتىن.

وسى جاعدايدى اكەمە ايتقان كەزىمدە، اكەم دە مۇعالىمدەردى قوستايتىن. ء«بىزدىڭ كورگەنىمىزدى سەندەردىڭ باستارىڭا بەرمەسىن. ويتكەنى سەندەر قارىن اشقان كەزدە قانداي ءشوپتىڭ تامىرىن قايناتىپ ىشۋگە بولاتىنىن، قۇستى تۇزاقپەن قالاي اۋلايتىنىن دا بىلمەيسىڭدەر. بىراق ءار ۇرپاقتىڭ ءوز كورەشەگى بولادى، كورەشەكتەرىڭ جەڭىل بولسىن» دەپ قويا سالۋشى ەدى.

سودان بەرى جارتى عاسىرداي ۋاقىت ءوتتى، بالا كەزدە مۇعالىمدەرىمىز قىزىقتىرىپ ايتا بەرەتىن كوممۋنيزم ەلەس كۇيىندە قالدى. ۋتوپيا دەگەنىمىز وسى شىعار. ەسەسىنە ءبىز جيىرماسىنشى عاسىردان كوممۋنيزمنىڭ ورنىنا تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ شىقتىق. سونىمەن ەكى بىردەي دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى باستان وتكەرىپ، باي مەن كەدەي، كاپيتاليزم مەن سوتسياليزم بولىپ يتشە ىرىلداسىپ، ءبىر-بىرىنە قارسى تۇرۋ ءۇشىن يادرولىق قارۋدى ويلاپ تاۋىپ، تۇڭعىش رەت ۇشاققا ءمىنىپ اسپانعا سامعاعان ادامزات بالاسى جيىرماسىنشى عاسىردى ارتقا تاستادى.

1800 جىلى جەر بەتىندەگى حالىق سانى 1 ملرد بولسا، 1900 جىلى 1،65 ملرد-قا، ال 2000 جىلى 6،07 ملرد ادامعا جەتكەن. ياعني جيىرماسىنشى عاسىردا ادامزات سانى 3،6 ەسە وسكەن. مىنە، ادامزات ەسەلەپ كوبەيىپ جاتتى. بالاعىنان بالا ساۋلاعان قازاق حالقى 1917 جىلى 5 ملن-عا جۋىق بولسا، 2000 جىلى 10 ملن 986 مىڭ ادامدى قۇراعان. ياعني ەكى ەسە عانا وسە العان. سەبەبى حالىقتىڭ جارتىسىنا جۋىعى اشتان قىرىلعان. دەمەك، جيىرماسىنشى عاسىردا قازاقتىڭ تاپقانى دا از ەمەس، جوعالتقانى دا جەتەرلىك.

ەندى مىنە، جيىرما ءبىرىنشى عاسىردىڭ ەكى ونجىلدىعىن ارتقا تاستاعالى تۇرمىز. سوعان قاراماستان، بۇل عاسىردىڭ بولمىسى بىزگە ءالى بەلگىسىز كۇيىندە قالۋدا. ماسەلەن وسىدان بىرەر جىل بۇرىن جەردىڭ ءجۇزىن كوروناۆيرۋس اتالاتىن بەلگىسىز جۇقپالى دەرت جايلايدى، ول بارشا ادامزاتتى كوشەدەن ۇيىنە قۋىپ تىعادى، وسىدان ەل مەن ەلدىڭ ارالاسۋىنا ۇلكەن نۇقسان كەلىپ، الەمدىك ەكونوميكا قۇلدىرايدى دەپ كىم ويلاعان؟..

وسىعان وراي ءبىر قىزىق جايت، اتام قازاقتىڭ «اسىق ويناعان ازار، دوپ ويناعان توزار، بارىنەن دە قوي جايىپ، كوتەن جەگەن وزار» دەگەن ماقالىن ءبارىمىز بىلەمىز. ادەتتە قازاق ماقال-ماتەلدەرىنىڭ ءمۇلت كەتەتىن جەرى جوق، ولاردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن، ءومىر شىندىعىمەن قابىسىپ جاتاتىنى بەلگىلى.

قازاقتىڭ ءمۇلت كەتكەن ءبىر ماقالى بولسا، ءدال وسى ماقال شىعار دەپ ويلايتىنبىز. ويتكەنى دوپ وينايتىن فۋتبولشىلاردىڭ قىرىپ اقشا تاباتىنىن، الەمدەگى ەڭ تانىمال ادامدار سولار ەكەنىن، ال قوي جايۋ ەشكىمدى قىزىقتىرمايتىنىن، قازىرگى جاستاردىڭ مال باعۋدان قاشاتىنىن ءبارىمىز كورىپ ءجۇرمىز عوي. كوروناۆيرۋس وسىعان ەپتەپ تۇزەتۋ جاساعان سەكىلدى. سەبەبى فۋتبول وينايتىن ستاديونداردىڭ ءبارى بوس قالىپ تۇر. ال قويدىڭ قۇيرىق مايى وكپەسى اۋىراتىندار مەن سۋىق تيگەندەر ءۇشىن ەم ەكەنى قوعامدا ءجيى ايتىلا باستادى، قويدىڭ سورپاسىن ءىشۋ كەرەك دەگەن كەڭەستەر بەرىلۋدە. سوندا بۇگىنگى ومىرگە قابىسپاي قاتە ايتىلدى دەگەن وسى ماقالدىڭ ءوزى شىندىققا اينالعانى عوي.

ءيا، اكەم ايتپاقشى، ءار ۇرپاقتىڭ وزىنە ءتان كورەشەگى بولادى ەكەن عوي. اعا ۇرپاققا قاراعاندا ءومىرىمىز بىرسىدىرعى جاقسى ءوتتى دەيتىن ءبىزدىڭ ءوزىمىز دە ءبىراز قيىندىقتى باستان وتكەرىپ تاستاعان سەكىلدىمىز. تاۋەلسىزدىكپەن قاباتتاسا كەلگەن ەل ومىرىندەگى اۋىرتپالىقتى كوردىك. بىرنەشە ەكونوميكالىق داعدارىستى باستان وتكەردىك. ەندى، مىنە، كوروناۆيرۋس دەگەن بالە شىعىپ، بۇكىل ادامزات داعدارىپ تۇر. مۇنىڭ دا ەمى تابىلار. ەلىمىز امان، جۇرتىمىز تىنىش بولسا ەكەن دەيمىز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار