ەلباسى • 02 شىلدە، 2020

ەلباسىنىڭ تاجىريبەسى كوپكە ۇلگى

54 رەت كورسەتىلدى

ەلوردادا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ جانە نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورىنىڭ ۇيىمداس­تىرۋىمەن «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كون­ستيتۋتسيالىق قۇرىلىسىنداعى ءرولى: ەلباسى تاجىريبەسى» اتتى جاڭا كىتاپ ونلاين رەجىمدە تانىستىرىلدى.

كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستىڭ قازاقستاندىق تاجىريبەسىن زەرتتەپ جۇر­گەن ساياساتكەرلەردىڭ جاڭا بۋىنىنا، تاريحشى-عالىمدار مەن زاڭ­گەرلەرگە ارنالعان بۇل كىتاپ تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ مەرەيتويى مەن قا­زاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 25 جىل­دىعىنا وراي ازىرلەنىپ وتىر. كىتاپتا ەلباسىنىڭ اتا زاڭدى دايىنداۋ مەن ىسكە اسىرۋداعى، ەلىمىز­دىڭ قازىرگى ساياسي-قۇقىقتىق جۇيەسىن قۇرۋداعى باستى ءرولى تۋرالى باياندالادى.

سونداي-اق بۇل ەڭبەكتە ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن ەل كونستيتۋتسياسىن جازۋ، ەلىمىزدە كونستيتۋتسيالىق قۇن­دىلىقتاردى دامىتۋ جانە ودان ءارى بەكىتۋ پروتسەسى جان-جاقتى سيپات­تالعان. ءوز كەزەگىندە، ەلباسىنىڭ سەرىك­تەستەرى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ جە­تەك­شىلىگىمەن جاڭا قازاقستاندىق مەم­لەكەتتىلىكتى نىعايتۋ جولىنداعى تاريحي كەزەڭدەر مەن جەتىستىكتەر تۋرالى وي ءبولىسىپتى. سونىمەن قاتار كىتاپتا ەلباسىنىڭ سويلەگەن سوزدەرى، كونستيتۋتسيالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى تالقىلانعان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وتىرىستارىنان جانە وزگە دە ديسكۋسسيالىق الاڭداردان جي­ناقتالعان تاجىريبەلىك ماتەريالدار دا قامتىلعان.

تانىستىرىلىمعا پرەزيدەنت اكىم­شىلىگىنىڭ، جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ، مەم­لەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ، ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ، نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورىنىڭ باسشىلارى، كون­ستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قۇرامى، پارلامەنت دەپۋتاتتارى، Nur Otan پار­تياسىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى، ەلىمىزدىڭ بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ رەكتورلارى، تانىمال عا­لىمدار مەن شەتەلدىك ساراپشىلار قاتىستى.

كىتاپتىڭ ونلاين-تانىستىرىلىمىن اشقان كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ توراعاسى قايرات ءمامي 1995 جىلى جاڭا كونستيتۋتسيانى ازىرلەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ باتىل قادامدارىنىڭ ءبىرى بولعانىن اتاپ ءوتتى. كەيىننەن 30 تامىزدا وتكەن رەفەرەندۋمدا كونستيتۋتسيانىڭ ماقۇلدانۋى وعان جوعارى لەگيتيمدىلىك بەردى.

– الدىمىزدا ماڭىزى زور مەرەكەلەر كەلە جاتىر. بيىل استانا كۇنى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ اسەم ەلورداسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى تۇڭ­عىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ مەرەيتويىمەن سايكەس كەلىپ وتىر. سونداي-اق بيىل كون­ستيتۋتسيانىڭ 25 جىلدىعى. ەلوردا مەن اتا زاڭنىڭ دامۋى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. كونستيتۋتسيانى جازۋ، ونى جۇزەگە اسىرۋ، ەلوردانى الەمنىڭ كورىكتى قالالارىنىڭ بىرىنە اينالدىرۋ پروتسەستەرى ەلبا­سىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن جۇزەگە استى. وسى وقيعالارعا ارناپ كونستيتۋتسيالىق كەڭەس تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسىنداعى ءرولىن جان-جاقتى سيپاتتايتىن كىتاپتى دايىندادى، – دەدى ق.ءمامي.

تانىستىرىلىم بارىسىندا اۆتور­لىق ۇجىمنىڭ وكىلدەرى سانالاتىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورى اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى يگور روگوۆ، كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇ­­شەسى ۆيكتور مالينوۆسكي جانە قازاق گۋمانيتارلىق-زاڭ ۋنيۆەرسيتەتى (كازگيۋ) قۇقىقتىق ساياسات جانە كون­ستيتۋتسيالىق زاڭناما عزي ديرەكتورى سەرگەي ۋدارتسەۆ ءسوز سويلەدى.

ءوز سوزىندە ي.روگوۆ ەلىمىزدەگى كون­ستيتۋتسيالىق قۇرىلىستىڭ جاڭاشا تاريحى قازىرگى قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ ساياسي-قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن جەت­كىزدى. ونىڭ ايتۋىن­شا، شەتەلدىك تاجىريبەنى جانە وزىق قۇقىقتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ، وتاندىق زاڭگەرلەردىڭ جەتىستىكتەرىنە سۇيەنگەن ەلباسى، ءبىر جاعىنان، حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن، ال ەكىنشى جاعىنان، تاۋەلسىز، ءتيىمدى جۇمىس ىستەي­تىن ناعىز قازاقستاندىق قۇقىقتىق جۇيەنى قۇردى.

– مەنىڭ ويىمشا، بۇل كىتاپتى شىعارۋ دۇرىس ءارى ۋاقتىلى شەشىم بولدى. قازاقستاننىڭ تاريحى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا قالىپتاستى. وسى ۇردىسكە قاتىسقان، ۇلى شەشىمدەر قابىلداعان ادامداردىڭ پىكىرىنىڭ بولۋى وتە ماڭىزدى. اۆتورلاردىڭ ءبىرى رەتىندە كىتاپتىڭ مازمۇنىن تىلگە تيەك ەتكەنىم دۇرىس بولماس. ەلىمىزدىڭ زاڭنامالىق تاريحىنا قىزىققان وقىرمان ءوزى-اق وقىپ الادى دەگەن سەنىمدەمىن. ال كورشىلەس رەسەي مەملەكەتىنىڭ زاڭگەرلەرى بولسا، قازاقستاندى قۇقىقتىق قۇرىلىس سالاسىندا كوشباسشى دەپ ەسەپتەيدى.ەلىمىزدە پرەزيدەنت جانىنان قۇ­رىلعان قۇ­قىقتىق ساياسات جونىندەگى كەڭەس جۇ­مىس ىستەپ كەلەدى. ەلباسى بارلىق حا­لىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن قۇقىقتىق جۇيەنى قۇردى. سوندىقتان قازاقستانداعى قۇقىقتىق جانە كون­ستيتۋتسيالىق جۇيەنىڭ قۇرىلۋى ەلبا­سىنىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى قۇتتى بولسىن، وقىرمانى كوپ بولسىن، – دەدى ي.روگوۆ.

بۇل كىتاپ قازاقستاندا عانا ەمەس، شەت مەملەكەتتەردە دە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ماسەلەن، حالىقارالىق ساراپشى، گرۋزيانىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى، ادىلەت ءمينيسترى گەورگي پاپۋاشۆيلي كىتاپقا جوعارى باعا بەردى.

– گرۋزيانىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ توراعاسى، كەيىن ەۋروپا كە­ڭەسى ۆەنەتسيالىق كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى لاۋازىمدارىن اتقارىپ جۇر­گەن كەزىمدە قىزمەت بابىنا بايلانىستى حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار مەن كەزدەسۋلەرگە ءجيى قاتىسىپ تۇردىم. 2017 جىلى ۆەنەتسيالىق كو­ميسسياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قازاق­ستان كونستيتۋتسياسىن رەفورمالاۋ جۇمىسىنا ساراپشى رەتىندە قاتىسىپ، ۇكىمەت پەن پارلامەنت سەناتىنا جانە ماجىلىسكە اۋقىمدى قۇزىرەت بەرۋ، سوت بيلىگىن جەتىلدىرۋ، كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ءرولى ماسەلەلەرى قارالعان ەدى. سول كەزدە ۆەنەتسيالىق كوميسسيا قازاقستان كونستيتۋتسياسىن رەفورمالاۋ جۇمىسىنا وتە جوعارى باعا بەردى. سەبەبى رەفورما كەزىندە جاسالعان ءار قادام، قابىلدانعان ءار شەشىم ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ كورەگەندىگىنىڭ جەمىسى ەكەنى ايقىن اڭعارىلىپ تۇردى، – دەدى گ.پا­پۋاشۆيلي.

تانىستىرىلمدا ءوز ويىن كونستي­تۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ۆيكتور مالينوۆسكي دە ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان كونستيتۋتسيانىڭ ازىرلەنۋى مەن قولدانىسقا ەنۋىندەگى شەشۋشى ءرول ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تيەسىلى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورە­گەندىگى مەن كوشباسشىلىق قاسيە­تىنىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا كون­ستيتۋتسيالىق ءۇردىستى جۇزەگە اسىرا الاتىن جۇيەلى جۇمىس قالىپتاستى. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قا­زاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ قابىل­دانۋى ارقىلى ەلباسى حالقىمىزدى ءتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەن قورعاي الاتىن تاعدىرشەشتى شەشىم جاسادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ءوزىنىڭ شەشىمدەرى مەن باستامالارى ارقىلى قازاقستانىڭ كونستيتۋتسياسىنا دەگەن ادالدىعى مەن جاناشىرلىعىن تانىتىپ كەلەدى، دەدى ۆ.مالينوۆسكي.

تانىستىرىلىمعا قاتىسۋشىلار تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ قىزمەتى قا­زاقستاندىق كونستيتۋتسيوناليزمنىڭ بارلىق قۇرامداس ينستيتۋتتارىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە دەگەن ورتاق پىكىرگە كەلدى. ياعني ەلباسىنىڭ ۇس­تان­عان ستراتەگياسى قازاقستاندى دەمو­كراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەت رەتىندە بەكىتۋگە باعىتتالعان.

كوپشىلىك وقىرمان بۇل ەڭبەكپەن ەلىمىزدىڭ كىتاپحانالارىندا، سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق كەڭەس جانە نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورىنىڭ رەسمي سايتتارىندا تانىسا الادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىسقا قار ءتۇستى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار