پرەزيدەنت • 25 ماۋسىم، 2020

مەملەكەت باسشىسى قازاق ءتىلىنىڭ ءورىسى كەڭ ەكەنىن اتاپ ءوتتى

443 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ "انا ءتىلى" باسىلىمىنا بەرگەن سۇقباتىندا ەلىمىزدە تۋىنداعان تىلدىك پروبلەمالاردى اتاپ ءوتتى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

"انا ءتىلى" گازەتى – قازاق ءتىلىنىڭ قوعامداعى ءمان-ماڭىزىن ارتتىرۋ، ونىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىن ۇدايى قوزعاپ ءجۇر. بۇل باسىلىم ءاردايىم ۇلتتىق مۇددەگە بەرىك بولىپ، تىلىمىزگە جاناشىرلىق تانىتىپ كەلەدى. وسىنداي ەلەۋلى ەڭبەكتەرىڭىز ءۇشىن باسىلىمدا جۇمىس ىستەيتىن جۋرناليستەرگە، ۇنەمى وي-تالقىعا اتسالىسىپ جۇرگەن جازۋشىلار مەن عالىمدارعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. وسى وتىز جىل ىشىندە قازاق ءتىلىن دامىتۋعا قاتىستى ەشتەڭە ىستەلگەن جوق دەۋگە بولمايدى. تۋعان ءتىلىمىزدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس اتقارىلدى. وعان داۋ جوق. مۇنى سىرت كوز سىنشىلار دا ايتىپ ءجۇر. بىراق ولاردىڭ كەيبىرى مۇنداي ۇردىسكە اسا قۋانا قويمايدى. ويتكەنى ەندى قازاق ءتىلىنىڭ دامۋىن تەجەپ، ەل ىشىندە كەڭ ءورىس الۋىن توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن سەزەدى"، دەيدى مەملەكەت باسشىسى.

وسىنداي قىم-قۋىتتى شىرعالاڭ كەزەڭنەن وتكەنىمىزدىڭ ءبىر كەپىلى − ەلباسىمىزدىڭ ساليقالى ساياساتى مەن زەردەلى ويىنىڭ قاينارىندا ەكەنىن مەملەكەت باسشىسى تىلگە تيەك ەتتى.

"قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايى تۋرالى ايتقاندا، مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزىن قالاعان، تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ايىرىقشا ەڭبەگىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. ول ەلىمىزدە مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتتىڭ سانى ەداۋىر از بولعانىنا قاراماستان قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. سونداي اۋمالى-توكپەلى كەزەڭنىڭ وزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تىكەلەي ىقپال ەتۋىمەن پارلامەنت قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جاريالادى"، دەپ ايتتى ەل پرەزيدەنتى.

سونداي-اق پرەزيدەنت تىلدىك پروبلەمانىڭ ۇلكەن ساياسي ءمانى مەن ماڭىزى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ء"تىل ماسەلەسىنە بەيجاي قاراپ، نەم­قۇرايدىلىق تانىتاتىن بول­ساق، مەملەكەتتىگىمىز بەن ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىگىمىزگە قاتەر ءتوندىرىپ الۋىمىز مۇمكىن. بۇعان ۋكراينانى مىسالعا كەلتىرسەك تە جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىن. مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ ىسىندە قىزبالىققا سالىنىپ، ونىڭ قولدانۋ اياسىن كۇشپەن كەڭەيتۋگە ۇمتىلۋدىڭ كەرى اسەرى بولارى انىق. ويتكەنى ونىڭ سوڭى ۇلتارالىق ارازدىققا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار بۇل تۇرعىدا گەوساياسي جاعدايدى دا نازاردان تىس قالدىرماۋىمىز كەرەك. اسىرەسە رەسەيمەن اراداعى شەكارامىزدىڭ الەم­دەگى ەڭ ۇزىن شەكارا ەكەنىن دە استە ەستەن شىعارماعان ءجون. گەوگرافيا – گەوساياساتتىڭ ماڭىزدى فاكتورىنىڭ ءبىرى"، دەيدى مەملەكەت باسشىسى.

بۇل تۇستا مەملەكەت باسشىسى "الىستان اربالاعانشا، جاقىننان دوربالا" دەگەن ءتامسىلدى ۇستاناتىن سەكىلدى.

"مەملەكەتتىك تىلگە قا­تىستى جۇمىستاردى توقتاتىپ قويۋ كەرەك دەگەندى بىلدىرمەيدى. قايتا ونى ىڭ-شىڭسىز، ايعايلاماي، قىزبالىققا سالىنباي، بىراق تاباندى تۇردە جالعاستىرا بەرۋ قاجەت. بۇل ورايدا وزبەكستاننىڭ تاجىريبەسىن مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. ولار وزدەرىنە ءتان جايلى مىنەزىنە سالىپ، ۇرانداتىپ-شۋلاتپاي-اق، قاجەت كەزىندە ورىس تىلىنە دە جۇگىنە وتىرىپ، ءتىل ماسەلەسىن تولىق شەشىپ الدى. مەنىڭ تاڭعالاتىنىم، وزبەكستاننىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىندا ءالى كۇنگە دەيىن ورىس ءتىلى قولدانىلادى. ءتىپتى ولاردىڭ تۇتاس تاريحىندا دا وسىلاي بولعان. وزبەكتەر قوعامدىق قاتىناستاردى ساياسيلاندىرماي، ەڭبەك پەن ساۋداعا باسىمدىق بەرىپ، حح عاسىردىڭ باس كەزىندەگى از عانا حالىقتان قازىر ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇلكەن ۇلتقا اينالدى. سوندىقتان ۇلى ابايدىڭ وزبەك حالقىنا قاتىستى ايتقان پاراساتتى وي-پىكىرى قازىرگى تەحنولوگيا عاسىرىندا دا ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن جوعالتپاعانىن بايقايمىز. وزبەكتەر ساياساتقا قۇمار ەمەس، ولار ەڭبەك ەتكەندى قۇپتايدى. بۇل ەل كوشەدە ۇرانداتىپ شەرۋگە شىعىپ جۇرگەن جوق. قايتا جاسامپازدىققا جەتەلەيتىن ەڭبەكپەن اينالىسىپ جاتىر"، دەيدى ەل پرەزيدەنتى.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، تاريحتان ساباق الا وتىرىپ، ءبىز تەحنولوگيا مەن روبوتتار باستى ءرول اتقاراتىن جاڭا داۋىردەگى قازاق حالقىنىڭ يگىلىكتى ءومىرى جايىندا ويلانۋىمىز كەرەك. الەم تۇپكىلىكتى وزگەرىستەردىڭ الدىندا تۇر. سول سەبەپتى ەستە جوق ەسكى زاماندى اڭساماي، لينگۆيستيكالىق مادەنيەتتىڭ اينالاسىن شيىرلاي بەرمەي، تاريحىمىزدى دا دارىپتەپ، سالت-ءداستۇرىمىزدى ساقتاي وتىرىپ، العا ۇمتىلۋىمىز قاجەت. ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ جاع­دايىن قايتا-قايتا كوتەرىپ، ونىڭ مۇشكىل ءحالى تۋرالى ايتا بەرگەنىمىزگە وزگە ەلدەر، اسىرەسە ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتەر تۇ­سىنبەي، تاڭدانىسپەن قارايدى. قازىر – ناعىز از سويلەپ، كوپ ءىس تىندىراتىن شاق. ولاي بولماعان جاعدايدا ءبىز ءوزىمىزدى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ الدىندا كەمشىن ۇلت رەتىندە كورسەتەتىنىمىزدى اتاپ ءوتىپ، الداعى تاڭدا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن ورتاعا سالدى.

"بىرىنشىدەن، قازاق تىلىندە سويلەۋ ماقتانىش بولۋى ءۇشىن قوعامدا وعان دەگەن قاجەتتىلىكتى ارتتىرعان ءجون. مەملەكەتتىك قىزمەتكە، ونىڭ ىشىندە، حالىقپەن تىعىز جۇمىس ىستەيتىن لاۋازىمعا تاعايىنداۋ كەزىندە كاسىبي بىلىكتىلىگىنە قوسا، قازاق ءتىلىن جاقسى بىلەتىن ازاماتتارعا باسىمدىق بەرۋ كەرەك. پارلامەنتتە نەمەسە ءباسپاسوز ءماسليحاتتارىندا مەملەكەتتىك تىلدە سويلەپ، پىكىر الماسا المايتىن مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ۇعىمى، ەڭ الدىمەن، قازاق ازاماتتارىنىڭ اراسىندا – اناحرونيزمگە اينالۋعا ءتيىس.

ەكىنشىدەن، ءبىز قازاق ءتىلىن جاقسى بىلەتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىن قولداۋىمىز كەرەك. ولاردى پارلامەنتكە، وكىلەتتى ورگاندارعا سايلاپ، مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىندەگى جوعارى لاۋازىمدارعا تاعايىنداپ، مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتاپ وتىرعانىمىز دۇرىس. مۇنداي ازاماتتار قازاق ءتىلىنىڭ دەڭگەيىن ۇلتارالىق قولدانىس دارەجەسىنە كوتەرۋگە كومەكتەسەدى.

ۇشىنشىدەن، قازاق ءتىلىن قولدانۋ بارىسىندا فونەتيكالىق جانە ورفوگرافيالىق قاتەلەر جىبەرىپ الاتىن وتانداستارىمىزعا تۇسىنىستىكپەن قاراپ، تولەرانتتىلىق تانىتۋىمىز كەرەك. مۇنداي ازاماتتار جاستارىمىزدىڭ اراسىندا دا از ەمەس. ولاردىڭ تالپىنىسىن مازاق ەتپەي، قايتا قولداي تۇسكەنىمىز ءجون.

تورتىنشىدەن، تەلەۆيزيالىق جانە راديو حابارلارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇل اقپارات ونىمدەرى رەسەي باعدارلامالارىنىڭ كوشىرمەسىنە ەمەس، قايتا قوعامدىق ويدىڭ قاينار كوزىنە اينالۋعا ءتيىس. ارزان ويىن-كۇلكىدەن گورى، ۇلتتىق يدەياعا قىزمەت ەتەتىن توپىراعىمىزدان تامىر العان ءتول باعدارلامالاردى مولايتۋ قاجەت"، دەيدى مەملەكەت باسشىسى.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇرلانعان 28 كولىك تابىلدى

وقيعا • بۇگىن، 15:11

اتىراۋدا 23 ادامدى شايان شاققان

ايماقتار • بۇگىن، 13:35

ۇقساس جاڭالىقتار