قوعامىمىزداعى ءتۇرلى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ىشىندەگى كوشى-قون سالاسىنا قاتىستى تۇيتكىلدەرگە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان بايىپپەن قاراۋ قاجەتتىگىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. الايدا اتالعان سالاداعى كەلەڭسىزدىكتەرگە كوز جۇما قاراپ, بەيقامدىق تانىتىپ جۇرگەندەيمىز. بۇل مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, ەلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىنە سونشالىقتى الاڭداي قويمايتىنىمىزدى كورسەتە مە, الدە شاراسىزدىعىمىزدى, السىزدىگىمىزدى, ءىستىڭ كوزىن تابا الماي داعدارعانىمىزدى مەڭزەي مە؟..
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ كوشى-قون سالاسىنداعى كوڭىلسىز كورسەتكىشتەر كوپتەن بەرى ءجيى تالقىلانىپ, ازاماتتىق قوعامنىڭ وزەكتى تاقىرىبىنا اينالدى. قولعا تۇسكەن دەرەكتەردى سويلەتسەك, 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدەن شامامەن 200 مىڭنان استام ادام شەتەلدەرگە تۇراقتى تۇرۋ ماقساتىندا قونىس اۋدارعان كورىنەدى. بۇل تسيفردى وسى جىلدارعا ءبولىپ قاراستىرساق, ەلدەن كەتۋشىلەردىڭ سانى جىل سايىن ءوسىپ وتىرعانىنا كۋا بولامىز. ولاردىڭ باسىم بولىگى وزگە ەتنوس وكىلدەرى بولسا, تاريحي وتانىن نەمەسە باسقا مەملەكەتكە بۇرىن كەتكەن اعايىن-تۋىسىن ساعالاپ, ءجونىن تاپقان شىعار دەپ قويار ەدىك. بىراق ماسەلە «ەسىڭ باردا ەلىڭدى تاپ» دەيتىن قازاقتىڭ «ەسىڭ باردا ءجونىڭدى تاپ نەمەسە ەسىڭ باردا ەلدەن كەت» دەپ, شەكارا اسىپ جاتقاندارىنىڭ كوبەيىپ وتىرعانىندا بولىپ تۇر عوي. سونىمەن قاتار ەلدەن ىرگەسىن اجىراتىپ, اۋلاققا كەتكەن بۇل ازاماتتاردىڭ 70 پايىزى ەڭبەككە جارامدى ءارى وزىمىزدە ءزارۋ ماماندىق يەلەرى ەكەنى تاعى بار. قاراپ وتىرىپ جانىڭ كۇيەدى, ءىشىڭ اشيدى. ەلىڭنىڭ دەموگرافياسىنا, ادامي كاپيتالىنىڭ دامۋىنا وسىلايشا سوققى جاسالعانىنا قىنجىلاسىڭ. دەسەك تە, ولاردىڭ دا سەنى وزدەرىنىڭ ىسىنە تۇسىنىستىكپەن قاراۋىڭا ءماجبۇر ەتەتىن ءۋاجى كوپ. سودان كەلىپ, شەكارا اسقانداردىڭ ۋاجىنە اتقارۋشى بيلىك جاۋاپ بەرسە دەگەن تىلەك قىلاڭ بەرەدى.
وسىدان بىرەر اي بۇرىن سەناتور باقىتجان جۇماعۇلوۆ ۇكىمەت باسشىسىنا اتالعان ماسەلە جونىندە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان بولاتىن. ول ءوز ساۋالىندا «قازاقستاندا بۇگىنگى كوشى-قون كونتسەپتسياسىنىڭ باسىم باعىتتارى قانداي, ەتنوستىق قازاقتاردى تاريحي وتانىنا قايتارۋ ماسەلەسى بويىنشا الداعى ۋاقىتتا قانداي جاڭا, جۇيەلى شارالاردى ازىرلەۋ قاراستىرىلۋدا, قازاقستان ازاماتتىعىنان شىققان, ۇلتى قازاق ازاماتتاردىڭ سانىنىڭ ءوسۋ سەبەبى نەدە؟» دەگەن مازمۇنداعى سۇراقتاردى العا تارتقان ەدى. كوپتىڭ كوكەيىن تەسكەن بۇل سۇراقتارعا ۇكىمەت تاراپىنان ورنىقتى جاۋاپ بەرىلۋىمەن قاتار وسى باعىتتا ناقتى جۇمىستار قولعا الىنادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
ارينە بىزگە دە كوشىپ كەلۋشىلەر از ەمەس. ءبىز جوعارىدا ءسوز ەتكەن 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزگە 112 مىڭنان استام ادام قونىس اۋدارىپتى. بۇل, از دا بولسا كوڭىلگە مەدەت. بىراق كەلۋشىلەردەن كەتۋشىلەردىڭ سانى 90-100 مىڭ ادامعا كوپ بولۋى جاقسى ەمەس. مۇنى تابيعي كوشى-قون ۇدەرىسى دەپ ساناي المايمىز. ويتكەنى كەڭ-بايتاق جەرىندە 19 ميلليونعا تارتا تۇرعىنى بار ەلگە كەلۋشىلەردەن كەتۋشىلەردىڭ اناعۇرلىم ارتىق بولۋىن كادىمگى تابيعي كوشى-قون ۇدەرىسىنە تەڭەۋ قيىن. بۇل ارادا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تىركەۋىنەن تىس, ءتۇرلى جولمەن وزگە ەلدەردە ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ىستەۋگە كەتكەندەر مەن ولاردىڭ ىشىندە امالىن تاۋىپ سوندا تۇراقتى قالۋعا شەشىم قابىلداعانداردىڭ دا ءبىر قاۋىم ەكەنىن ءىشىمىز سەزەدى. ەگەر ولار تۋرالى ناقتى ستاتيستيكا ۇسىنىلسا, كەتۋشىلەر سانى ءبىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىمىزدان الدەقايدا كوپ بولۋى ابدەن مۇمكىن. بۇعان قوسىمشا, جاستارىمىزدىڭ شەتەلدەرگە وقۋعا اعىلۋى, ولاردىڭ ءبىر بولىگى بارعان جەرىندە قالىپ قويۋدى ءجون سانايتىنى دا وڭاي تۇيتكىل بولماي تۇر...
وكىنىشكە قاراي قوعامدى الاڭداتقان وسى كوشى-قون ىسىندەگى ولقىلىقتاردى ورتايتىپ, سوعان قاتىستى قاندايدا ءبىر اۋقىمدى جۇمىستى قولعا الۋ, ءتيىمدى جۇمىس جۇرگىزۋ ەشكىمنىڭ ويىنا كىرىپ-شىقپايتىن سەكىلدى. ءبارىن ءبىلىپ, كورىپ وتىرعان جاۋاپتى ورگاندار «جاۋىردى جابا توقىپ» كۇنىمدى وتكىزسەم, مەنەن كەيىن «كۇل بولماسا, ءبۇل بولسىن» دەگەن بۇكىر پيعىلعا شىرمالىپ قالعانداي. بالكىم, ولار قالىپتاسقان جاعدايدىڭ شەشىمىن تابۋعا قاۋقارسىز شىعار... ايتپەسە, بۇرىننان قوعام تاراپىنان كوتەرىلىپ كەلە جاتقان داقپىرتتى ماسەلەگە بايلانىستى ۇكىمەت جاقتان قانداي دا ءبىر اۋقىمدى قادام, قام-قارەكەت جاسالار ەدى عوي. ءتىپتى وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە رەسمي دەرەكتەر جاريالانىپ, ماسەلەنىڭ اق-قاراسىن اشىق كورسەتىپ, جاعداي شىن مانىندە قيىن بولسا, ونى مويىنداپ, ال قوعام ءسوز ەتىپ وتىرعان جاعىمسىز كورسەتكىشتەر شىندىققا جاناسپايتىن بولسا, ونىسىن ايتىپ ارنايى ۇندەۋلەر, مالىمدەمەلەر جاريالانسا دا ارتىقتىق ەتپەس ەدى. اقىن ساعي جيەنباەۆشا ايتقاندا, «جايلى جەر ىزدەپ كەتتى دەپ, جازعىرا كورمە قارتتارىم» دەگەندى ۇكىمەتكە قاراتا ايتۋعا تۋرا كەلەدى...
