وتكەن جىلداعى سىرتقى سەكتور ستاتيستيكاسىنا سىلتەمە جاساعان ۇلتتىق بانك بۇل سوما قازاقستان رەزيدەنتتەرىنىڭ سىرتقى اكتيۆتەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىنىڭ ۇلعايۋىمەن بايلانىستى دەپ ءتۇسىندىردى.
"2019 جىلعا كاپيتالدىڭ تازا ەكسپورتى 1,6 ملرد دوللارعا جەتتى. سونىمەن قاتار, سوڭعى 15 جىل ىشىندە (2005 جىلدان 2019 جىلعا دەيىن) كاپيتالدىڭ سىرتقا جىلىستاۋى 13,4 ملرد اقش دوللارىن, جەكە سەكتوردىڭ وپەراتسيالارى ءۇشىن - 55,3 ملرد دوللارعا جەتتى" دەپ اتاپ ءوتتى ۇلتتىق بانك.
وسىعان دەيىن سەنات وتىرىسىندا دەپۋتات ولگا پەرەپەچينا سوڭعى 20 جىلدا قازاقستاننان وفشورلىق ايماققا 140 ميلليارد دوللارعا جۋىق اقشا شىعارىلعانىن ايتىپ, پرەمەر-مينيستر اسقار مامين جانە ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆقا قازاقستاننان شەتەلگە زاڭسىز شىعارىلىپ جاتقان اقشالارعا نەلىكتەن مونيتورينگ جۇرگىزىلمەيتىنىن سۇراعان بولاتىن. "قازاقستاننان كاپيتالدى زاڭسىز شىعارۋ ماسەلەسى ءاردايىم وزەكتى. سەبەبى ەلدىڭ ۇلتتىق جانە ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي قاۋىپ توندىرەدى. قازىر دۇنيەجۇزى ەكونوميكاسى, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەكونوميكاسى دا داعدارىس جاعدايىندا تۇرعاندىقتان, بۇل تۇيتكىل ماسەلەگە اينالدى. ءبىز شەتەلگە قانشا كاپيتال شىعارىلىپ جاتقانىن بىلمەيمىز. سەبەبى بىرىڭعاي مونيتورينگ جانە باعالاۋ جۇيەسى جوق, مەملەكەت ءتيىستى زەرتتەۋ جۇرگىزبەيدى. سوندىقتان ءبىز ساراپشى ۇيىمداردىڭ باعالاۋىنا جۇگىنۋگە ءماجبۇرمىز", - دەدى پەرەپەچينا.
دەپۋتات Tax Justice Network حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنىپ, سوڭعى 20 جىلدا قازاقستاننان وفشورلىق ايماققا 140 ميلليارد دوللارعا جۋىق قارجى شىعارىلعانىن ايتتى.
"شەتەلگە كەتەتىن كاپيتالدى ەكونوميكالىق زەرتتەۋ, مونيتيرونگ جۇرگىزۋ جوسپارى بار ما؟ مۇنى قانداي مەملەكەتتىك ورگان جۇزەگە اسىرادى؟ ۇلتتىق زاڭنامادا شەتەلگەن اقشانى زاڭدى تۇردە شىعارۋدىڭ بىرنەشە جولى قاراستىرىلعان. بىراق كاپيتالدى زاڭسىز شىعارۋ فاكتىسىنە بايلانىستى اقشانى قايتارۋ مىندەتى زاڭنامادا كورسەتىلمەگەن", - دەدى دەپۋتات ساۋالىن وقىپ.
شەكارا اسقان ميللياردتاردى ەلگە قايتارۋ جايىن وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ەلباسى كوتەرگەن. سول كەزدە نۇرسۇلتان نازارباەۆ قانشا قارجىنىڭ شەتەلگە كەتكەنىن دە جايىپ سالىپ, وليگارحتارعا وفشورعا كەتكەن ميللياردتاردى زاڭداستىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان ەدى.
بۇل رەتتە, ۇلتتىق بانك كلاسسيكالىق ماعىنادا كاپيتالدىڭ كەتۋى بۇل اقشانى شەتەلگە ورنالاستىرۋ ماقساتىندا ەلدەن اقشا اۋدارۋ دەپ ءتۇسىندىردى. وسىلايشا, وعان نەگىزىنەن بيزنەس جۇرگىزۋ تۇرعىسىنان زاڭدى, ستاندارتتى وپەراتسيالار كىرەدى. سونىمەن قاتار, قاداعالاۋ ورگانى تاريحي كاپيتالدىڭ تازا اعىمىن كورگەن تىكەلەي ينۆەستيتسيالار تولەم بالانسىنىڭ قارجىلىق ەسەبىنە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل قازاقستانداعى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى. "تىكەلەي ينۆەستيتسيالار ءۇشىن 2013 جىلدان باستاپ 2019 جىلعا دەيىنگى ديناميكادا كاپيتالدىڭ وففشورلىق ايماقتارعا تازا ەكسپورتى 1,1 ميلليارد دوللارعا, ال تازا يمپورتى - 4,2 ميلليارد دوللارعا جەتتى. تىكەلەي ينۆەستيتسيالار ءۇشىن وففشورلىق ايماقتاردان تازا ءتۇسىم بولدى. 2019 جىلى قىلمىستىق زاڭنامانى ىزگىلەندىرۋ شارالارى اياسىندا قاراجات شەتەلدەن قايتارىلماعان جاعدايدا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ءۇشىن 45 مىڭ اەك-كە دەيىن ۇلعايتىلدى", دەپ ءتۇسىندىردى باس بانك. سونداي-اق, ولار ۇلتتىق بانك قازىرگى ۋاقىتتا قارجى مينيسترلىگىمەن ءتيىستى ستاندارتتاردى ەنگىزۋ جانە ۆەدومستۆولار اراسىنداعى اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى تەحنيكالىق ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرىپ جاتقانىن, ونى اياقتاۋ 2021 جىلعا جوسپارلانعانىن ايتتى.
