وتكەن جىلى جازدا نەسيەسىن تولەي الماي جۇرگەندەرگە ارنالعان اۋقىمدى باعدارلاما جۇزەگە استى. سوعان سايكەس, 500 مىڭعا جۋىق ازاماتتىڭ 300 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى نەسيەسى وتەلدى. وعان قوسا, 1, 2 ميلليون ادامنىڭ ايىپپ ۇلى مەن وسىماقىسى كەشىرىلدى. مۇنداي قادام سول كەزەڭدەگى تۇتىنۋ نەسيەسى بويىنشا قالىپتاسقان احۋالدى جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. كەيىننەن كىرىسى جوق قارىزگەرلەردىڭ تۇتىنۋشىلىق نەسيەسىن شەكتەۋ جونىندە شارالار قابىلداندى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە العاش رەت حالىققا جولداۋ جاريالاعانى بەلگىلى. وندا كوپتەگەن ەكونوميكالىق باستامالارمەن بىرگە زەينەتاقى جانە تۇرعىن ءۇي سالاسىنداعى رەفورما قامتىلدى. سونىمەن قاتار 5 پايىزدىق زەينەتاقى جارناسىن 3 جىلعا كەيىنگە شەگەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇعان قوسا, ميكرو جانە شاعىن بيزنەسكە تابىس سالىعىن 3 جىلعا دەيىن تولەمەۋگە رۇقسات ەتىلدى. ميكرو جانە شاعىن بيزنەستى تەكسەرۋگە ءۇش جىلعا موراتوري جاريالاندى. وسىنداي شارالاردىڭ جالپى قۇنى شامامەن جىلىنا 600 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى.
بۇدان بولەك, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىلىم سالاسىنا بولىنەتىن قاراجات كولەمىن ارتتىردى. بىلتىرعى جەلتوقساندا «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. بۇل قۇجات پەداگوگتەردىڭ جاعدايى مەن قۇقىعىن جاقسارتا ءتۇسۋى ءتيىس.
بيىلعى قاڭتار ايىندا مەملەكەت باسشىسى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ساراپتاۋ جانە باقىلاۋ ورتالىعىن قۇرۋدى تاپسىردى. بۇل مەكەمە كەلەشەكتە ستارەگيالىق جوسپارلاۋ مەن رەفورما جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ ىرگەتاسى بولۋى ءتيىس. ۇكىمەتكە 15 مامىرعا دەيىن جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات قۇرۋ جۇكتەلگەن ەدى. ياعني مامىر ايىندا اۋقىمدى رەفورما تۋرالى ايتىلۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق اقپاندا كوروناۆيرۋستىڭ ەپيدەمياسى تارالىپ, پاندەمياعا اينالعاندىقتان, ناۋرىزدا بۇكىل ەلدە كارانتيندىك قاتاڭ شارالار جاريالاندى.
كوروناۆيرۋستىڭ پاندەمياسى ءالى دە جالعاسىپ كەلەدى. بىراق ونىڭ تارالۋ اۋقىمى باسەڭدەدى. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن مەملەكەت كارانتيندىك شارالاردى جەڭىلدەتۋدى باستاپ كەتتى. وسىعان قاراماستان, كارانتين كەزىندە كوپتەگەن ەلدىڭ, ونىڭ ىشىندە قازاقستان دا بار, ەكونوميكاسى قاتتى زارداپ شەكتى.
ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىنداعى ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋى كەيىنگى ايلاردا قالپىنا كەلەدى. بىراق جىل سوڭىندا ەكونوميكانىڭ السىرەۋى 3-5 پايىزدى قۇرايدى دەپ ويلايمىن. ەگەر مۇناي باعاسى باررەلىنە 40 دوللاردان اينالسا, ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ قاتتى بايقالماۋى ءتيىس. ويتكەنى بيىلعى بيۋدجەت مۇنايدىڭ قۇنى باررەلىنە 20 دوللار بولاتىن جاعدايعا ەسەپتەلگەن.
كارانتين كەزىندە ەكونوميكالىق شارالاردىڭ 3 پاكەتى جاريالاندى. ونىڭ جالپى قۇنى 6 تريلليون تەڭگەنى قۇراسا, 380 ميلليارد تەڭگە توتەنشە جاعداي كەزىندەگى تولەمگە جۇمسالدى. قالعانى جىل سوڭىنا دەيىن ءتيىستى شارالارعا جۇمسالادى. ولاردىڭ قاتارىندا زەينەتاقىنىڭ, ستيپەنديانىڭ, الەۋمەتتىك كومەكتىك ءوسىمى, ءساۋىر-قازان ايلارىندا بىرقاتار سالاعا سالىق سالماۋ بار. سونداي-اق «جۇمىسپەن قامتۋ – 2020» جول كارتاسىنا 1 تريلليون تەڭگە قاراستىرىلعان. نەسيەلەۋ بويىنشا دا تريلليون تەڭگە جۇمسالماق. بۇدان دا باسقا اتقارىلاتىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق شارالار جەتەرلىك.
قازىر, كارانتين اياقتالعاندا ەكونوميكالىق رەفورماعا دايىندىق جۇمىستارى باستالدى. ەندى, جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات بەيىمدەلىپ, تۇزەتىلىپ, قىركۇيەكتە جاريالانۋى كۇتىلەدى. كەلەشەكتە الەمدەگى جانە ەلدەگى احۋال تۇراقتالىپ, مەملەكەتىمىز ۋاقىتى كەلگەن رەفورماعا بەلسەندى كىرىسەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
ولجاس قۇدايبەرگەن,
ەكونوميست
