قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى اتانىپ, ەسىمى ەل ەسىندە جاتتالىپ قالعان ءشامشى قالداياقوۆ اۋىلى كەشە قانداي ەدى, بۇگىن قانداي؟! ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. بۇگىنگى كۇنى بۇعان دەيىنگى ءشامشى اۋىلىنا اپاراتىن جولدىڭ ەكى جاق قاپتالىندا قاراۋسىز قالىپ ءارامشوپ باسقان القاپتاردىڭ ورنىن باپتالعان جەر مەن توپىراق الماستىرعان. جاڭبىرلاتقىش قوندىرعىلار كەڭ جازىقتىقتا بولاشاق ءونىمدى ىلعالمەن قانىقتىرۋدا. تاقتايدا تەگىس جول ءسىزدى وبلىس ورتالىعىنان ءشامشى اۋىلىنا جارتى ساعاتتىڭ و جاق, بۇ جاعىندا جەتكىزە الادى.
بۇگىندە ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن اۋىلدارىنا ينۆەستورلاردىڭ ات باسىن بۇرا بەرمەيتىنى ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. بۇل جونىندە دە حالقىمىزدىڭ اسا تالانتتى ۇلىنىڭ اتىنداعى اۋىلدىڭ ءباسى مەن باعى بيىك تۇر دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. ويتكەنى وعان اقتوبە ايماعىنداعى ەڭ ءىرى اگرو قۇرىلىمنىڭ ءبىرى «اكتەپ» جشس-نىڭ كەلۋى اۋىلدىڭ قايتا تۇلەۋىنە وڭ اسەرىن تيگىزىپتى. ايتالىق قولىندا جەتكىلىكتى قاراجاتى بار تۇرعىندار عانا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋعا بەكەم بەل بايلاي الادى. مۇندا ولاردىڭ قاتارى جۇزدەپ سانالاتىنىنا كوز جەتكىزدىك. ايتالىق جەلتاۋ اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ازامات ىرزاعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا تەك سوڭعى جىلدارى ءشامشى اۋىلىندا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن بارلىق ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەر تارتىلعان بەس جۇزگە تارتا جەر تەلىمى بولىنگەن.
ءشامشى اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ قۇبىرى مەن كوگىلدىر وتىننىڭ جانە ۇزدىكسىز جىلۋ-ەنەرگيا قۋاتتارىنىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر. سونداي-اق جوعارعى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەت جەلىسى تۇرعىنداردىڭ بۇگىنگى زامانعى اقپارات ايدىندارىن ەركىن بارلاۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزعان. ءسويتىپ ەكى مىڭنان استام تۇرعىنى بار اۋىل جىلدان جىلعا كوركەيىپ, گۇلدەنىپ كەلەدى. تاعى ءبىر جاعىمدى ءجايت – ءشامشى اۋىلىندا ماسىلدىق كوزقاراسقا تۇبىرىنەن بالتا شابىلعان دەۋگە بولادى. مۇندا تۇرعىندار تاراپىنان جۇمىس جوق, جۇمىس تابا الماي ءجۇرمىز دەگەن اڭگىمەلەردى مۇلدەم ەستىمەيسىز. ونىڭ ەسەسىنە ەڭبەك ەتۋگە دەگەن نيەت پەن قۇشتارلىق اۋانى كوبىرەك اڭعارىلادى.
وكرۋگتە تەك ءبىر عانا شارۋا قوجالىقتارىنىڭ سانى جەتپىسكە تايالىپ جۇرگەنى – ەڭبەكقورلىق پەن تاباندىلىقتىڭ باستى ءبىر بەلگىسى بولماق. ونىڭ ۇستىنە جوعارىدا ايتىلىپ وتكەندەي «اكتەپ» سەكىلدى ءىرى ينۆەستوردىڭ اۋىلدى ءوز قامقورلىعىنا الۋى جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ كوبىرەك اشىلۋىنا دا نەگىز قالاپتى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى باستى ماقساتىمىز – كىم دە كىم جۇمىس جاساعىسى كەلسە, نەمەسە ءوز كاسىبىن اشۋعا شەشىم قابىلداسا – وعان بارلىق قاجەتتى جاعدايدى تۋعىزۋ ءۇشىن حام-قارەكەت جاساۋ, سوڭعى ۋاقىتتا قالا تۇرعىندارىنىڭ اۋىلعا كەلىپ جەر الىپ ەڭبەك ەتۋگە دەگەن ۇمتىلىسى ءوسىپ كەلەدى. ءسوز جوق مۇنىڭ ءوزى جاعىمدى ءجايت, وڭ قۇبىلىس. سولاردىڭ كوپشىلىگى جاستار ەكەنى دە سۇيسىندەرەدى. قولدان كەلگەنشە ءبىز ولارعا دا جاعداي تۋعىزۋدى قاجەت دەپ سانايمىز دەيدى وكرۋگ اكىمى ا.ىراعۇلوۆ.
جۋرناليستىك ءىس-ساپار بارىسىندا تاعى ءبىر كوڭىلگە تۇيگەن ءجايت بۇل توپىراققا تەك وبلىس ورتالىعىنان عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە نۇر-سۇلتان مەن الماتى قالالارىنان قونىس اۋدارعاندار دا بار ەكەنىن بىلدىك. سولاردىڭ ءبىرى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ءتورت بولمەلى جان-جاقتى جابدىقتالعان پاتەرىن ساتىپ وكرۋگ اۋماعىنا فەرمەرلىك شارۋاشىلىقپەن اينالىسۋ ءۇشىن ارنايى كەلگەن ازامات ابات وتەگەنوۆ ەكەن. ول بۇل قادامىنا ەش وكىنبەيتىنىن, كەرىسىنشە الداعى ءومىرى مەن كاسىبى ءۇشىن قاجەتتى شەشىم العانىن ايتىپ بەردى. مەن وسى توپىراقتا دۇنيەگە كەلدىم. بالالىق -ءجاسوسپىرىم شاعىم وسىندا ءوتىپ ورتا مەكتەپتى اياقتادىم. ەلگە كەلىپ – ەڭبەك ەتۋدى ماقسات ەتىپ وسى جوسپارىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءسۇتتى باعىتتاعى ەشكى وسىرۋگە بەل بۋدىم. ءارى بۇدان الىناتىن ونىمدەردىڭ وڭدەۋ ءىسىن قولعا الىپ ارنايى تسەح اشتىم. ونىڭ قىزمەتىن عىلىمي-وندىرىستىك تۇرعىدان جولعا قويۋ ماقساتىندا اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ كومەگىنە سۇيەنىپ قوس تەحنولوگ ماماندى قىزمەتكە قابىلدادىم دەيدى ول. بۇگىنگى كۇنى ەلورداداعى قالىپتى تىرلىگىن اۋىلعا ايىرباستاعان ازامات ءازىر ونىمدەردى وبلىس ورتالىعىنداعى بازارلارعا كوتەرمە باعا بويىنشا وتكىزۋ ءتارتىبىن جولعا قويىپتى.
قازىرگى كەزدە اۋىل جاستارى قالاعا كەتىپ جاتىر دەگەن اڭگىمەلەر ءجيى ەستىلىپ قالادى. شىندىعى دا وسى ەكەنى حاق. ال جەلتاۋ اۋىلدىق وكرۋگىندە كەرىسىنشە اۋىل تۇرعىندارى جاس وتباسىلاردىڭ ەسەبىنەن تولىعىپ كەلەدى. وكرۋگ اكىمىنىڭ مالىمدەۋىنشە ءار جىل سايىن ونىڭ اۋماعىندا ەكى جۇزدەن استام نارەستە دۇنيەگە كەلەدى ەكەن. ايتالىق جاس وتباسىلار قاتارىنداعى قۇسايىنوۆتار وتباسى ءشامشى اۋىلىنا بۇدان ون ءبىر جىل بۇرىن قونىس اۋدارىپتى. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءۇش بالاسى بار.
- ءشامشى اۋىلىندا جاستاردىڭ قالادان قونىس اۋدارىپ ەڭبەك ەتۋىنە بارلىق جاعدايلار جاسالعان. مۇنداعى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى قالادان ءبىر دە ءبىر كەم ەمەس ەكەنىنە كوزىمىز الدەقاشان جەتتى. اۋىلدا ءومىر ءسۇرىپ ەڭبەك ەتۋ – جان راحاتى, جۇيكەنى تىنىشتاندىرۋ تەتىگى ەكەنىن سەزىندىك دەپ اعىنان جارىلدى. قۇسايىنوۆتار وتباسىنىڭ التىن قازىعى ەلۆيرا حانىم.
اۋىل تۇرعىندارى كورنەكتى كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ەسىمىن ماقتان تۇتىپ ءار جىد سايىن ون بەسىنشى تامىزدا, ياعني ونىڭ تۋعان كۇنىندە ەسكە الۋ شارالارىن وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرىپتى. ال بيىل ونىڭ تۋعانىنا توقسان جىل تولۋىنا وراي ءشامشىنىڭ ءومىرى مەن ونەرىنە قاتىستى جاڭا باعردارلاما ازىرلەنىپ تۇرعىندار نازارىنا ۇسىنىلماق. وسى ورايدا ءسال شەگىنىس جاسار بولساق اقتوبە وبلىستىق اكىمدىگى مەن ماسليحاتىنىڭ 2007 جىلعى 11 شىلدەدەگى شەشىمىنە سايكەس قارعالى اۋدانىنداعى الەكساندروۆسكي اۋىلى ءشامشى قالداياقوۆتىڭ اتىنا بەرىلگەن. بۇدان بولەك ەسىمى ەل اۋزىندا جاتتالىپ قالعان كورنەكتى كومپوزيتوردىڭ ەسىمىن قاستەرلەۋ جانە ماڭگى ەستە قالدىرۋ جونىندەگى ماسەلەدە مەتسەناتتىق قولداۋدىڭ قاجەتتىلىگى دە باسى اشىق ماسەلە.
بۇل تۇرعىندا تۇرعىندار ءشامشىنىڭ ەسىمىن يەلەنگەن اۋىلدا ونىڭ ەسكەرتكىش-ءمۇسىنىن تۇرعىزۋعا جانە اۋىل اۋماعىن اباتتاندىرۋعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتكەن ازامات قايىرعالي ارىستانعاليەۆتىڭ تىڭدىرعان ىسىنە ءدان ريزا ەكەنىن ايتۋعا ءتيىسپىز. ويتكەنى «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەمەي مە حالقىمىز.
ءتۇيىپ ايتقاندا ءشامشى اۋىلى ۇلت ونەرىنىڭ تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلىپ قالعان ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ەسىمىن دارىپتەپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ورنىقتىرا بىلگەن وركەندى دە ونەگەلى اۋىلدىڭ ءبىرى. ءومىر ءسۇرۋدىڭ باستى ءمانى – ەڭبەكتە, ەل مەن جەردىڭ ودان ءارى ءوسىپ وركەندەۋى ءۇشىن لايىقتى ەڭبەك ەتە بىلۋدە دەسەك – بۇل جونىندە دە ءشامشى اۋىلىنىڭ مارتەبەسى بيىك تۇرعانى كۇمانسىز. ونىڭ كەيبىر مىسالدارى جوعارىدا جازىلدى دا, ىلكىمدى ءىس پەن رۋحاني كەمەلدىككە كۋا بولامىن دەسەڭىز ءشامشى اۋىلىنا كەلىڭىز اعايىن!
اقتوبە وبلىسى
قارعالى اۋدانى
ءشامشى اۋىلى
