ەكونوميكا • 05 ماۋسىم، 2020

وتاندىق ءونىم: «كۇبىلەي» زاۋىتى تۋرالى نە بىلەمىز؟

4497 رەت كورسەتىلدى

كەيدە جۇمىس بابىمەن، ءدام تارتىپ كورشىلەس رەسەيدىڭ ورىنبور، استراحان قالالارىندا، باشقۇرتستان استاناسى ۋفا شاھارىندا بولىپ ءجۇرمىز. سوندا «كۇبىلەي» زاۋىتىنىڭ قالبىرلارى ءاردايىم الدىمىزدان شىعادى، دۇكەن سورەلەرىندە كوزگە وتتاي باسىلادى.

– «قازاقستاندا جاسالعان» تاۋار! – دەيمىز ماقتانىشپەن.

– ءبىزدىڭ ورالدىڭ ءونىمى! – دەيمىز ودان سايىن ماساتتانىپ.

...استراحاندا تۇراتىن راحمەت دوسىم دا ءوزى اشقان ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىنىڭ ەڭ كورنەكتى جەرىنە قازاقستاننان اكەلگەن تا­­ۋارلاردى قويىپ، قانداستار اراسىندا ۇنەمى ناسيحاتتاپ جۇرەدى. شىنىن ايتا­يىق، الىس شەتەلدى بىلاي قويعاندا، ىرگە­دە­گى ورمانداي ورىس نارىعىنىڭ ورتاسىنان ويىپ ورىن الاتىن، باسەكەگە قابىلەتتى ءونى­مىمىز كوپ ەمەس قوي. «قازاقستاندا جا­سالعان» دەگەن تاڭباسى بار تاۋاردىڭ قارا­پايىم تاۋار عانا ەمەس، تۇلا بويىنا تۇتاس ءبىر يدەولوگيانى سىيدىرعان ەرەكشە قا­سيەتى بولاتىنىن شەكارانىڭ سىرتىندا وسىلاي سەزىندىك...

 

تابىس تاريحى

«كۇبىلەي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەستىگىنىڭ «تۋعان» كۇنى – 1992 جىل­دىڭ 2 قاراشاسى. وداق كەزىندە اتاعى الىسقا كەتكەن ورال ەت كومبيناتىنىڭ ونىم­دەرىن كورىپ قالعان حالىقتىڭ ىقىلاس-پەيىلىنە يە بولۋ وڭايعا تۇسكەن جوق، ارينە. ءۇش جىلعى تىنىمسىز ەڭبەكتەن كەيىن 1995 جىلى كونسەرۆى-قالبىر ءوندى­رى­سى يگەرىلدى. ەتتەن، بالىقتان جانە ەت پەن وسىمدىك ونىمدەرىنەن قالبىردىڭ سان-الۋان ءتۇرىن شىعاراتىن «كۇبىلەي» بۇ­گىن­دە «يسپات كارمەت»، «Agrimat export» «Roja»، «Sokolow-export»، «ۆوحا اگرو سەرۆيس» سىندى الپاۋىت كومپانيالارمەن سەرىكتەس بولىپ، ولاردىڭ قوسالقى بول­شەكتەرى مەن شيكىزاتىنان تاماشا تۋىن­دى­لاردى تۇتىنۋشىعا تارتۋ ەتىپ وتىر.

قا­زاق تىلىندە «توقسان ءتۇرلى» دەگەن انىق­­­تاۋىش «وتە كوپ» دەگەن ماعىنا بەرە­­دى. ال «كۇبىلەيدىڭ» كونۆەيەرىنەن شى­عا­تىن ءونىم سانى ودان دا كوپ. بۇگىندە «كۇبىلەي» ساۋدا ماركاسىمەن 100-دەن استام كونسەرۆى حالىققا جول تارتا­دى. ەلى­­مىزدىڭ بۇكىل ايماعىن ايتپا­عان­دا، قىر­­عىزستان، تۇرىكمەنستان، وزبەك­ستان، تاجىكستان جانە رەسەي جۇرتى «كۇبى­لەي­دىڭ» بۇقتىرىلعان ەتى مەن بالى­عىنىڭ ءدامىن تاتىپ، باعاسىن باس بارماعىمەن بەرىپ قويعان. سوڭعى كەزدە دايىن ءونىمدى شى­­عارۋ ايىنا 2 ملن بانكاعا دەيىن ۇل­عاي­عان ەكەن.

– «كۇبىلەي» كونسەرۆىلەرىنىڭ ساپاسى جو­عارى. ورالدىق ونىمدەر تالاي مارتە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ قۇر­مەت ديپلومىن يەلەندى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ءوندىرۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ مارتەبەلى ماراپاتىن، مەدالدارى مەن جۇلدەلەرىن دە قانشا رەت جەڭىپ الدى. «كۇبىلەي» – ۋاقىت سىنىنان وتكەن، تاجىريبەسى تو­لىق­­­قان، ءداستۇرى مىعىم كومپانيا، – دەي­دى وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ين­دۋس­­تريال­­ىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باس­قار­ما­­سى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاننا بەكقاليەۆا.

ارينە كاسىپورىننىڭ ءتورت اياعىن تەڭ باسىپ كەتۋىنە مەملەكەت تە بارىنشا كو­مەك­تەستى. ەلدەگى يندۋستريالاندىرۋ باع­دار­­­­ل­ا­­­ماسى اياسىندا وڭىردەگى بىرنەشە كا­سىپ­ورىن ەڭسەسىن تىكتەپ الدى. «كۇبىلەي» 2015 جىلى اۋىسىمىنا 400 باس ءىرى قارا مەن 700 باس قوي-ەشكى سوياتىن تسەحى بار ەت وڭ­دەۋ كەشەنىن ىسكە قوستى. 2018 جىلى مال قال­­دىقتارىن قايتا وڭدەۋ تسەحى جۇمىسىن باس­­تادى. تەرى وڭدەۋ تسەحىنىڭ ىرگەتاسى قا­لان­­دى. بۇكىل وبلىس حالقى ۇمىتپەن كۇتىپ وتىر­عان تەرى وڭدەۋ جوباسى بيىل ىسكە اسى­­رىلماق.

 1

 

سۇيەكتەن – ۇن، تەرىدەن – قۇرىم

– ءبىزدىڭ كومپانيا قۇرامىندا 500-دەن اسا جۇمىسشى ىستەيتىن ەكى زاۋىت بار. 1992 جىلدان بۇگىنگە دەيىن ساتىلاپ دامىپ، قازىرگى دارەجەگە ۇلكەن ەڭبەكپەن جەت­تىك. 2015 جىلى ىسكە قوسىلعان ەت زا­ۋى­تىنىڭ ەرەكشەلىگى – مۇزداتىلعان، جاڭا مۇزداتىلعان جانە جارتىلاي فابريكات ونىمدەر دايىنداۋعا قول جەتكىزدىك. بىل­تىر ىشكى نارىققا 12 مىڭ توننا ءونىم ۇسىندىق. ال يران، قىتاي، قىر­عىز­­ستان، رەسەي، تۇرىكمەنستان سەكىلدى ەل­­دەرگە 1،5 مىڭ تونناعا جۋىق ءونىم سا­تىل­­دى. كومپانيامىزدىڭ سوڭعى وندى­رىس­تىك جەتىستىگىنىڭ بىردەن-ءبىر كورىنىسى – ۆا­كۋمدىق گەرمەتيكالىق قاپتاماداعى سيىر ەتى، قازى جانە سۋبونىمدەر. قا­زىر­گى تاڭدا ورال، اقتاۋ، اتىراۋ قالا­لا­رىن­دا­عى ءىرى سۋپەرماركەتتەر مەن دۇكەن­دەر­­دە سا­تىلىمدا، – دەيدى كومپانيا باسشى­سى تالعات بەرەكەشوۆ.

ارينە الەمدىك نارىقتا ساپالى تاۋار ۇسىنۋ ءۇشىن زاماناۋي تەحنولوگيا، كۇردەلى قۇرال-جابدىق كەرەك. «كۇبىلەي» كومپانياسىنا قاراستى ەكى زاۋىتتىڭ ءونىمىن جوعارى ساپالىق دەڭگەيگە جەتكىزگەن دە وسى ەۋروپالىق جاڭا قۇرال-جابدىقتار. «حالىقارالىق ساۋدادا باسەكەگە قابىلەتتى جانە ءتيىمدى بولىپ قالۋ ءۇشىن ءبىز قازىر قال­دىقسىز ءونىم شىعارۋعا كۇش-جىگەر سا­لىپ جاتىرمىز» دەيدى كومپانيا باسشى­سى.

قالدىقسىز ءونىم دەمەكشى، 2018 جىلى مۇندا جانۋارلار ونىمدەرىنىڭ تاعامدىق ەمەس قالدىقتارىن وڭدەيتىن جانە ەت-سۇيەك ۇنىن وندىرەتىن جاڭا تسەح ىسكە قو­­­سىلدى. بۇل ەت-سۇيەك ۇنى دەگەنىڭىز – بروي­­لەر تاۋىقتاردى تەز وسىرەتىن، ال مە­­كيەن­دەر­دىڭ جۇمىرتقالاعىش قاسيەتىن ارت­­تى­را­تىن، جۇمىرتقا قابىعىنىڭ ساپاسىن جو­عا­­رىلاتاتىن ناعىز مينەرالدى اقۋىز ەكەن! سودان دا بولار، بۇل جەمدى قۇس فاب­­ريكالارى تالاسا-تارماسا الىپ كە­تە­دى. ال باياعىدا اجەلەرىمىز قۇر سۇيەكتى قاي­­ناتىپ، مايىن ءسۇزىپ الاتىنى، قارا سا­بىن­عا قوساتىنى تۋرالى ەستىپ پە ەدىڭىز؟ زا­­ماناۋي سابىن وندىرىسىندە دە قول­دا­نى­لا­­تىن جانۋار مايىن الۋ جۇيەسى دە سولاي رەت­تەلدى.

– بۇيىرسا، بيىل حرومدالعان بىلعارى – «WET-BLUE» جارتىلاي ءونىمىن وڭ­دەي­تىن تەرى تسەحىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل جوبانى جولعا قويۋعا يتا­ليالىق ماماندار كومەكتەسپەك. قازىر ولار­دىڭ ورالعا كەلۋ ماسەلەسىن قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن پىسىقتاپ جا­تىر­مىز. بۇل تسەح ىسكە قوسىلعاندا قو­سىم­شا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. COVID-19 ىندەتى الەمدى جايلاپ، جەر-جەردە قىسقارتۋ بولىپ جاتقان كە­زەڭ­دە بۇل وتە ماڭىزدى ماسەلە ەمەس پە؟ سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى حالىقتان تەرى قابىلداي باستايمىز. يتاليالىق قۇرال-جا­­ب­دىقتىڭ قۋاتى ءبىر اۋىسىمدا 600 تە­رى­نى وڭدەۋگە جەتەدى. ال جارتىلاي فاب­ري­­كاتتى جەرگىلىكتى نارىقتا دا، رەسەي، قىتاي، ەۋروپا ەلدەرىنە دە ەكسپورتتايتىن بولامىز، – دەيدى وسى ءىستىڭ باسى-قا­سىن­دا جۇرگەن زاۋرە تالعاتقىزى.

 

وتاندىق ءوندىرىستى قولدايدى

ءيا، ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ بو­يىن­شا قولعا الىنعان مەملەكەتتىك باع­دار­لامانىڭ شاراپاتى «كۇبىلەي» كومپا­نيا­سىنا دا ءتيدى. «Qazindustry» اق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعىنىڭ ما­لى­مەتىنە قاراعاندا، ورالدىق «كۇبىلەي» جشس-نىڭ «تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەرىن جە­تىلدىرۋ شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىن مەم­لەكەت كوتەرىپ العان. بۇل دەگەنىڭىز – 6 539 940 تەڭگە. از قارجى ەمەس، ارينە.

– مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن جار­دەم ارقىلى قالدىقتاردى قايتا وڭ­دەۋ تسە­حىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جوباسىن مونتاجداۋ بويىنشا شىعىنداردىڭ ءبىر بولىگى وتەلدى. بۇل ەلىمىزدىڭ يندۋستريا­­لان­دىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن جوبا. جالپى، توتەنشە جاعداي كەزىندە تاماق ونەركاسىبى كا­سىپورىندارى جۇمىسىن توقتاتقان جوق. شاما-شارقىمىزشا ەلدى تاعام ونىم­دەرىمەن قامتاماسىز ەتتىك. ارينە جۇ­مىس بارىسىندا لوگيستيكا جانە قۇ­رام­داس ونىمدەرگە بايلانىستى بىرقاتار كە­دەرگى بولعانى راس. الايدا وكىلەتتى مەم­لە­كەت­تىك ورگاندار مەن «اتامەكەن» ۇلت­تىق كا­سىپ­كەر­لەر پالاتاسى ارقىلى بار­لىق ما­سە­لە ءوز شەشىمىن تاپتى، – دەيدى تالعات بەرەكەشوۆ.

قازاقستانداعى يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ءىى بەس­جىل­دىعىندا (2015-2019) باتىس قا­زاق­ستان وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلىگىن قولداۋ كار­­تاسى اياسىندا جالپى سوماسى 93،9 ملرد تەڭگە بولاتىن 36 جوبا پايدالانۋعا بەرىلگەن ەكەن.

– بيىل ءۇشىنشى بەسجىلدىق باستالدى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ III بەسجىلدىعى اياسىندا وبلىس بويىنشا 10 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇعان مەملەكەت تاراپىنان 170،8 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. اتالعان جوبالار جۇزەگە اسقاندا وڭىردە جاڭادان 659 جۇمىس ورنى اشىلادى، – دەيدى وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ين­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باس­قار­ما­سى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاننا بەكقاليەۆا.

بۇل ون جوبانىڭ بەسەۋى بۇيىرسا، بيىل ىسكە قوسىلماق. ولار – ورال ترانسفور­ما­تور زاۋىتىنىڭ قۋاتى 35-500 كۆ ترانس­فور­­ماتورعا ارنالعان پانەلدى رادياتور ءون­دى­رىسى، «134» جشس-نىڭ كىرپىش زاۋىتىن سالۋ، «كۆانت» كومپانياسىنىڭ جيھاز فاب­ريكاسى، ورال قۇس فابريكاسىنداعى كە­ڭەيتۋ جۇمىستارى جانە «Intelligent Protective System» فيرماسىنىڭ دەربەس گاز­­تالداعىشتار ءوندىرىسى. بۇل جوبالاردىڭ جال­­پى قۇنى – 7،5 ملرد تەڭگە. ءبارى جوس­پار­­داعىداي بولسا، 300-دەي جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.

 

باتىس قازاقستان وبلىسى

 

P.S.: جاننا بەكقاليەۆانىڭ ايتۋىنشا، الداعى جىلداردىڭ دا جوسپارى اي­قىن. ما­سەلەن، 2021-2022 جىلدارى با­تىس قازاقستان وبلىسىندا جالپى قۇنى 163،3 ملرد تەڭ­­گەگە باعالانعان تاعى 5 جوبا ىسكە اسىرىلادى. ول جەردە 361 ادام جۇمىس تاپپاق. تاريح­تىڭ تارازىسى ءۇشىن ول جوبالاردى دا وسى جەرگە تاڭبالاي كەتەيىك: «Ringo-Milk» جشس-ءنىڭ تاۋارلى ءسۇت فەرماسى، «ابس مۇناي» كومپانياسىنىڭ مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتى، «BATYSTRAILER» فيرماسىنىڭ جارتىلاي تىركەمە تەحنيكاسىن ون­دى­­رەتىن زاۋىت قۇرىلىسى، «گيدروپريبور» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ شاعىن كا­تەر­­لەر­دىڭ كەمە جاساۋ ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ ءھام جاڭارتۋ جوباسى جانە «بيسەناليەۆ ت.ا.» جەكە كاسىپكەرلىگىنىڭ كەراميكالىق بۇيىمدارىن شىعاراتىن زاۋىتى تۋرالى ءبىر-ەكى جىلدان كەيىن ءسۇيىنشى سۇراپ جازۋ بۇيىرسىن دەيمىز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار