ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ بايانداماسىندا اتاپ وتكەندەي, كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا قاتىستى جاريالانعان شەكتەۋ شارالارىنا قاراي ەڭبەك نارىعىنداعى جاعداي اعىمداعى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا كۇردەلى بولدى. ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىندا جۇمىسسىز, تابىسسىز قالعان ازاماتتار سانى 4 ملن-نان استى. الايدا 20 ساۋىردەن باستاپ شەكتەۋلەردى جەڭىلدەتۋگە بايلانىستى كاسىپكەرلىك نىساندار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇمىسقا كىرىسە باستادى دا, بۇل كورسەتكىش مامىر ايىندا 1 ملن ادامعا تومەندەدى. «ۇكىمەت تاراپىنان ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ, ونىڭ ىشىندە جۇمىسپەن قامتۋعا باسا نازار اۋدارۋ شىلدە ايىنان باستاپ ەڭبەك نارىعىنداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سانايمىز» دەدى وسىعان وراي ب.نۇرىمبەتوۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جىل اياعىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 6,1% بولۋى ىقتيمال. سەبەبى اعىمداعى جىلى 1 ملن 220 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جوسپار بىرنەشە مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا جۇزەگە اسپاق. سونىڭ ىشىندە جاڭا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول قارتاسى» اياسىندا 255 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلماق. بۇگىندە جول كارتاسىنا كىرگەن 6,5 مىڭ جوبانىڭ 5,3 مىڭى باستالىپ, 103 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. ونىڭ 35%-ى جاستار. جۇمىستار ماۋسىم ايىنان باستاپ قارقىن الادى.
جوبالارعا قاتىساتىن 255 مىڭ ادام 210 ملرد تەڭگە جالاقى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر الادى. بۇل ءوز كەزەگىندە 1 ملن-عا جۋىق ادامنىڭ تابىسىنا اسەر ەتەدى. مۇنىڭ سىرتىندا جول كارتاسى اياسىندا وتاندىق كاسىپورىندارعا 700 ملرد تەڭگە كولەمىندە قولداۋ كورسەتىلەدى, 23 مىڭنان استام ورتا جانە شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى تاپسىرىس الىپ, كەمىندە مىڭداعان جۇمىس ورنىن ساقتاپ قالادى.
سونىمەن قاتار بولاشاقتا حالىقتىڭ يگىلىگىنە تيەتىن, الەۋمەتتىك اكتيۆ بولىپ قالاتىن 615 جاڭا نىسان سالىنىپ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا قاتىستى كوپتەگەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر وڭ شەشىلە باستايدى. ناتيجەسىندە «جول كارتاسىنىڭ» جوبالارى الداعى ۋاقىتتا مەجەلەس سالالاردا 100 مىڭنان استام تۇراقتى جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا نەگىز قالايدى.
مۇنىڭ سىرتىندا «نۇرلى جەر», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», «اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ», «تسيفرلى قازاقستان» سەكىلدى باسقا دا مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا بۇگىندە قوسىمشا 93,4 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ونىڭ باسىم بولىگى قۇرىلىس, ساۋدا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا تيەسىلى. جىل اياعىنا دەيىن اتالعان باعدارلامالار بويىنشا بارلىعى 364 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
ەڭبەك ءمينيسترى «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىردى. بۇل باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا 2020 جىلى 176 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعانىن ايتتى.
«جىل باسىنان بەرى 225 مىڭ ادام باعدارلاماعا قاتىستى جەرگىلىكتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى ارقىلى 184 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, ونىڭ 99 مىڭى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى» دەدى ب.نۇرىمبەتوۆ.
ال 6 مىڭنان استام ادامعا بيزنەسىن دامىتۋعا شاعىن نەسيەلەر مەن گرانتتار بەرىلدى. ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى ارقىلى
97 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستى, ونىڭ ىشىندە 46 مىڭى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى. اعىمداعى جىلى باعدارلامانىڭ بارلىق قۇرالدارى ارقىلى 600 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا تارتۋ جوسپارلانۋدا. 13 مىڭنان استام جوباعا جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيە بەرۋ كوزدەلگەن.
جۇمىسسىز ازاماتتارعا, ءبىرىنشى كەزەكتە جاستارعا ەڭبەك نارىعىندا ءوز ورنىن تابۋعا قولداۋ رەتىندە باعدارلامادا كاسىپتىك وقىتۋدىڭ بىرقاتار تۇرلەرى قاراستىرىلعان. جىل اياعىنا دەيىن جاڭا كاسىپتەردى, داعدىلاردى يگەرەمىن دەگەن 100 مىڭنان استام جۇمىسسىز ازاماتتارعا وسىنداي مۇمكىندىك بەرىلەدى.
جۇمىسسىزدىققا قاتىستى الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارىنىڭ ءبىرى – مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارى. الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى, جاستار پراكتيكاسى, قوعامدىق جۇمىستار ءبىر جىلعا دەيىن جۇمىسپەن قامتۋعا, جاس تۇلەكتەرگە العاشقى كاسىبي تاجىريبە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«وڭىرلەر بويىنشا باعدارلامانى ورىنداۋ قارقىنى جامان ەمەس. جوسپارلانعان 211 مىڭ جۇمىس ورنىنان 40%-ى قۇرىلىپ, 84 مىڭ ادام ەڭبەكپەن قامتىلدى» دەدى مينيستر.
كەڭەيتىلگەن وتىرىستا قارالادى
ماسەلەنى پرەمەر-مينيستر اسقار مامين قورىتىندىلادى. بارلىق مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا بيىل جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىمەن 1 ملن 220 مىڭ ادامدى قامتۋ جوسپارلانعان, ونىڭ ىشىندە 600 مىڭ ادامدى – «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا 255 مىڭ ادامدى – «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسى بويىنشا, 364 مىڭ ادامدى – «نۇرلى جول», «تسيفرلى قازاقستان», «نۇرلى جەر», بجك – 2020 جانە تاعى باسقا مەملەكەتتىك باعدارلامالار بويىنشا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كوزدەلگەن.
«ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ستارتاپ جوبالاردى شاعىن نەسيەلەۋ, بيزنەستى كەڭەيتۋ, قوسىمشا ماماندىقتاردى وقىتۋ, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, ەڭبەك كۇشى مول ايماقتاردان جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە كوشىرۋ جانە باسقا شارالاردى قامتيدى. اتالعان ماقساتتارعا 176 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. جىل باسىنان بەرى باعدارلاماعا قاتىسۋعا 260 مىڭنان استام ادام ءوتىنىش ءبىلدىردى, ولاردىڭ 184 مىڭى جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان.
پرەمەر-مينيستر جۇمىسپەن قامتۋ, اسىرەسە قازىرگى ەكونوميكا مەن بيزنەستى قالپىنا كەلتىرۋ جاعدايىندا باستى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ء«بىز كۇردەلى جاعدايدى باستان وتكەردىك. ەكى اي بويى توتەنشە جاعداي مەن كارانتين رەجىمى ساقتالدى. كاسىپورىندار مەن بيزنەس جۇمىس ىستەمەدى. قازىرگى تاڭدا ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتىر. اتالعان جۇمىس اياسىندا داعدارىسقا قارسى شارالار توپتاماسى جانە ەكونوميكانى جانداندىرۋعا, جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ مەن اشۋعا باعىتتالعان كەشەندى جوسپار قابىلداندى. ءبىز ازاماتتاردى جۇمىسپەن, تۇراقتى تابىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە, وسىلايشا ولاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا ءتيىسپىز. سوندىقتان جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى» دەدى ا.مامين.
ۇكىمەت باسشىسى شىعىس قازاقستان, قوستاناي, جامبىل, پاۆلودار وبلىستارىندا جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ قارقىنى جاقسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اقتوبە, باتىس قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا بۇل باعىتتا جۇمىستىڭ باسەڭ جۇرگىزىلىپ جاتقانى ايتىلدى.
«بۇل – اكىمدىكتەردىڭ جەتكىلىكسىز جۇمىس ىستەپ جاتقانىنىڭ كورىنىسى, وسى باعىتتار بويىنشا شۇعىل شارالار قابىلداۋ قاجەت. جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋدىڭ بارلىق قۇرالدارى بار, ولاردى بەلسەندى قولدانۋ قاجەت. وسى ماسەلە بويىنشا ءبىز تۇراقتى ءارى جۇيەلى باقىلاۋ جۇرگىزەتىن بولامىز. جارتى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن وتەتىن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا قارالادى» دەدى ا.مامين.
پرەمەر-مينيستر بارلىق مەملەكەتتىك باعدارلامالار بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋدى جانداندىرۋدىڭ ناقتى شارالارىن قابىلداۋدى تاپسىردى.
ۇبت-نىڭ جاڭالىعى بار
ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى جاڭا جاعدايدا وتكىزۋگە دايىندىق ماسەلەسى قارالدى. وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدە ۇبت بيىل 17-ءشى رەت وتكىزىلەدى. وسى كەزەڭ ارالىعىندا تەستىلەۋگە جيىنى 2 ملن-عا جۋىق تۇلەك قاتىستى.
ا.ايماعامبەتوۆ 2019 جىلدان باستاپ ۇبت جىلىنا 4 رەت وتكىزىلەتىنىن ايتتى (قاڭتار, ناۋرىز, ماۋسىم, تامىز ايلارىندا). ونىڭ فورماتى وزگەرگەن جوق, 5 ءپان بويىنشا قاعاز تۇرىندە: 3 مىندەتتى جانە 2 بەيىندىك ءپان بويىنشا وتكىزىلەدى. بارلىق تەست تاپسىرمالارىنىڭ سانى – 120, ماكسيمال بالل – 140.
2020 جىلعى 15 ساۋىردەن 13 مامىرعا دەيىن ۇبت-عا قاتىسۋ ءۇشىن وتىنىشتەر قابىلداندى. وسى جىلى وتىنىشتەر ونلاين فورماتتا, سونداي-اق وتىنىشتەردى قابىلداۋ پۋنكتتەرىندە قابىلداۋ جولىمەن قابىلداندى.
«ۇبت بەكىتىلگەن مەرزىمدە 20 ماۋسىمنان 5 شىلدەگە دەيىن سانيتارلىق-ەپيدەميالىق تالاپتاردى قاتاڭ تۇردە ساقتاۋ ارقىلى 161 ۇبت وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ بازاسىندا وتكىزىلەدى» دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
بيىل ۇبت تاپسىرۋ ەرەجەسىنە مىنا جاڭاشىلدىقتار ەنگىزىلدى: ۇبت-عا قاتىسۋ ءۇشىن قۇجاتتاردى ونلاين تاپسىرۋ جانە كىرۋ كەزىندە بەت-الپەتىن تانۋ كومەگىمەن (Face ID) تۇلعانى سايكەستەندىرۋ; ۇبت ەلەكتروندى سەرتيفيكاتىن جانە ءبىلىم بەرۋ گرانتىن تاعايىنداۋ تۋرالى ەلەكتروندى كۋالىكتى ەنگىزۋ; SAT, ACت جانە IB حالىقارالىق ستاندارتتالعان تەستتەردىڭ بالىن ۇبت بالىنا اۋدارۋ شكالاسىن ەنگىزۋ. كورسەتىلگەن سەرتيفيكاتتارعا يە تۇلعالار ۇبت تاپسىرۋدان بوساتىلادى جانە ءبىلىم بەرۋ گرانتىن تاعايىنداۋ كونكۋرسىنا قاتىسا الادى. سونداي-اق اكادەميالىق كەزەڭ اياقتالعانعا دەيىن قابىلدانعان, ۇبت شەكتىك بالىن جيناماعان تۇلەكتەر ءبىر جىل ىشىندە ۇبت تاپسىرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. ەندى پەداگوگيكالىق دايارلاۋ باعىتىنا تۇسۋشىلەر ءۇشىن ۇبت شەكتىك بالى 70 بالعا كوتەرىلەدى; ۇبت-نى وتكىزۋ بەينەجازباسى ساراپتامادان وتەدى. وندا وقۋعا تۇسۋشىلەردىڭ تىيىم سالىنعان زاتتاردى قولدانعانى انىقتالعان جاعدايدا ۇبت ناتيجەسى, سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ گرانتى جويىلادى; تۇلەكتەرگە تەست تاپسىرۋ ورىندارىندا كالكۋلياتورلار بەرىلەدى جانە تەستىلەۋ ۋاقىتى 3 ساعات 50 مينۋتتان 4 ساعاتقا ۇزارادى. بۇعان قوسا اتا-انالارعا جانە باسقا الىپ ءجۇرۋشى تۇلعالارعا بالالاردى ۇبت وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە كۇتۋگە تىيىم سالىنادى.
«اتا-انالارعا ۇبت وتكىزۋ بارىسىن قاراۋ ءۇشىن ونلاين تاراتىلىم جاسالادى. ۇبت وتكىزۋ پۋنكتتەرى بارريكادالىق لەنتالارمەن قورشالادى. ۇبت وتكىزۋ پۋنكتتەرىنە كىرۋ ءتارتىبى تەستىلەنۋشىلەردىڭ اراسىندا 2 مەتر قاشىقتىق ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل قاشىقتىق تەست تاپسىرۋ كەزىندە دە ساقتالادى. عيماراتقا كىرۋ ەسىكتەرى جانە ۇبت وتكىزۋ پروتسەسى بەينەباقىلاۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى» دەدى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.
161 تەست وتكىزۋ پۋنكتىندە 50%-عا تولىق 1200-دەن اسا اۋديتوريا ىسكە قوسىلادى. كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋ قاۋىپىن ازايتۋعا ارنالعان زالالسىزداندىرۋدىڭ 5 شاراسى قولدانىلادى: ولار – تەست تاپسىرۋشىلاردى زارارسىزداندىرۋ توننەلدەرىنەن وتكىزۋ; اياق-كيىمدەردى ارنايى زارارسىزداندىرۋ كىلەمشەلەرىمەن وڭدەۋ; قولدى سانيتايزەرمەن تازالاۋ; دەنە قىزۋىن ولشەۋ; ءبىر رەتتىك ماسكا بەرۋ.
تەست تاپسىرۋشىعا ۇيالى بايلانىس قۇرالدارىن جانە باسقا دا راديوەلەكتروندى بايلانىس قۇرالدارىن پايدالانۋعا تىيىم سالىنادى.
«تەستىلەۋ ماتەريالدارى 100% باسىپ شىعارىلدى, بارلىق اۋديتوريالار بەينەباقىلاۋمەن جانە ۇيالى بايلانىستى 100% باساتىن قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالدى. ۇبت وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە بەينەكورسەتىلىمى بار مونيتورلار ورناتىلدى. مەملەكەتتىك جانە اپەللياتسيالىق كوميسسيانىڭ قۇرامى بەكىتىلدى» دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
وڭىرلەردىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرلەرىمەن كەلىسىلگەن قاتال سانيتارلىق-ەپيدەميالىق تالاپتاردى ساقتاۋ جانە ۇبت-عا كىرۋ كەزى مەن وتكىزۋ بارىسىندا تەستىلەنۋشىلەردىڭ اراسىندا 2 مەتر قاشىقتىقتى ساقتاي وتىرىپ ۇبت تاپسىرۋ جوسپارى ازىرلەندى.
ماسەلەنى ۇكىمەت باسشىسى ا.مامين قورىتىندىلادى. «بارلىعى تىنىش ءوتۋى كەرەك, تۇلەكتەر نازارىن تەك تەستكە اۋدارۋعا ءتيىس. ءداستۇرلى تۇردە اتا-انالار ءۇشىن تەستىلەۋدىڭ ونلاين تاراتىلىمىن ۇيىمداستىرۋ كەرەك, وسىلايشا ۇبت ۇدەرىسىنىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعى قامتاماسىز ەتىلەدى» دەدى ا.مامين.
ۇكىمەت باسشىسى ءبىلىم جانە عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنە جانە وڭىرلەر اكىمدىكتەرىنە ۇبت-نى ساپالى وتكىزۋدى جانە سانيتارلىق تالاپتاردىڭ مۇلتىكسىز ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنە ۇبت-نى قازىرگى جاعدايدا وتكىزۋ بويىنشا كەڭ اۋقىمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جۇكتەلدى. وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىنە تەست تاپسىرۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, تاسىمالداۋ نورمالارىن ساقتاي وتىرىپ, تۇلەكتەردى تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋ, ۇبت وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ الدىندا ادامداردىڭ جاپپاي جينالۋىنىڭ الدىن الۋ مىندەتتەلدى.
