قازاقستان • 28 مامىر، 2020

قىرىلماساق، 40 ميلليون بولار ەدىك

60 رەت كورسەتىلدى

ۇلت بولىپ ۇيىسىپ، حالىق بولىپ قالىپتاسقانشا  حالقىمىز نە ءبىر ازاپ پەن اشتىقتى باسىنان كەشىردى. تاعدىر تالايىنا اتان تۇيەنىڭ بەلى قايىساتىن تاۋقىمەت جازىپتى. ءسويتىپ ءجۇرىپ، اۋزىنا تىستەپ ۇرپاعىن ءوسىردى، ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن بايتاق دالاسىن قورعادى. ەگەر دە زۇلماتقا ۇشىراپ، زارداپ شەكپەگەندە، بۇگىن ءبىز 40 ميلليون حالىق بولعان بولار ەدىك. ءتىلىمىزدىڭ مۇرتىن بالتا شاپپايتىن، جان-جاعىمىزعا قاراپ جالتاقتامايتىن كۇيگە جەتەر ەدىك.

وتكەن تاريحقا كوز جىبەرسەك: 1911 جىلعى ءبىر قۇجاتتا قازاقستاندا 5 ملن 408 مىڭ حالىق بولدى دەپ جازادى. ونىڭ 3 ملن. 639 مىڭى قازاقتار ەكەن. وسى تۇستا قىتاي مەن موڭعوليادا 100 مىڭ قازاق ءومىر سۇرگەن.

تاعى سول سياقتى 1916 جىلعى ساناق بويىنشا قازىرگى قازاقستان جانە قىرعىزستاننىڭ ايماقتارىندا 3 994 500 قازاق، ورتا ازيادا (سامارقاند، كاسپي سىرتى، فەرعانا وبلىستارىندا) 235 500 قازاق، استراحان گۋبەرنياسىندا 353 700 قازاق، ورىنبور، سامارا، تومسك، توبىل، ەنيسەيدە 95 100 قازاق، رەسەي يمپەرياسىنىڭ جەرىندە بارلىعى 4 678 800 قازاق ءومىر سۇرگەن ەكەن. (مارات مۇقانوۆ، «قازاق جەرىنىڭ تاريحى» 1994 جىل، اتامۇرا-قازاقستان باسپاسى. 74 -بەت).

سول كەزدە كورشىلەس وزبەك اعايىندارىمىز دا بىزبەن شامالاس، اۋەلى بىزدەن ءبىر تابان كەم دە بولدى. بۇگىن قاراڭىز، 20 ميلليوننىڭ ۇستىندە – ءتىلى دە ساۋ، ءدىنى دە ساۋ كەلە جاتىر.

حوش، سونىمەن قايتىپ تاعى دا تاريحقا ورالايىق. قالا ىرگەسىندە ورنالاسقان قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان «الجير» مۇراجاي كەشەنىندەگى مالىمەتتەرگە كوز جىبەرسەك: 1723-28 جىلدارى بولعان اتاقتى «اقتابان شۇبىرىندى» زامانىندا 1،1 ملن قازاق قىرىلعان. 1830-40 جىلدارداعى كەنەسارى قاسىموۆ، يساتاي-ماحامبەت باستاعان پاتشا ۇكىمەتىنە قارسى كوتەرىلىس كەزىندە قانشاما ادام قازا بولدى. (بۇل تۋرالى مالىمەت جوق). 1916 جىلعى ۇلت ازاتتىق كوتەرىلىس كەزىندە 275 مىڭ قازاق جازىقسىز وققا ۇشقان. 1931-32 جىلعى اشتىقتا  2،3 ملن قازاق اشتان ولگەن. ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان 350 مىڭ قانداسىمىز وتباسىنا ورالعان جوق. سوعىس  جىلدارى تىلداعى  اۋىر جاعدايدان 150 مىڭ ادام كوز جۇمعان. 1944-48 جىلدارى «سوعىس تۇتقىنى» رەتىندە 50 مىڭ قازاقستاندىق قۋعىنعا ۇشىراعان. قازاق وڭىرىندەگى پوليگوننىڭ سالدارىنان 23 مىڭ ادام زارداپ شەگىپتى. 1945-1991 جىلدارى ارالىعىندا سوۆەت ارمياسىنىڭ ساپىندا جۇرگەن 25 مىڭ قازاق ازاماتى شاڭىراعىنا ورالعان جوق. 1978-1988 جىلدارى اۋعانستاندا اسكەري مىندەتىن اتقارىپ جۇرگەن 1،5 مىڭ قازاق ازاماتى  تاعى دا وتباسىنا ورالماپتى... دەرەكتەر وسىلاي، دەيدى.  

وسى زۇلماتتاردىڭ كەسىرىنەن ءبىز وسپەي قالدىق. دەموگراف-عالىم ماقاش ءتاتىموۆ مارقۇم ەگەر جوعارىداعى قىرعىندى كورمەگەندە بۇگىن 40-50 ميلليون قازاق بولار ەدىك دەگەن بولجام جاساپتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

NASA مارسكا قامداندى

تەحنولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار