مەديتسينا • 28 مامىر، 2020

جاتىر موينى وبىرىنىڭ الدىن الادى

34 رەت كورسەتىلدى

ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، قازاقستاندا 15 جىل ىشىندە جاتىر موينى وبىرىنا شالدىعۋ كورسەتكىشى 22%-عا وسكەن. بىلتىر 1830 ايەل جاتىر موينى وبىرىنا شالدىقسا، 600 ايەل وسى دەرتتەن قايتىس بولىپتى. ياعني ەلىمىزدە كۇن سايىن ەكى ايەل جاتىر موينى وبىرىنان كوز جۇمادى ەكەن. ال اتالعان دەرتكە شالدىعۋشىلاردىڭ ورتاشا جاسى – 40-45 جاس. بۇل نەگىزىنەن رەپرودۋكتيۆتى جاستاعى ايەلدەر.

وتكەن اپتادا facebook-تەگى رەسمي پاراقشا ارقىلى وقىر­مان­دار­دىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرگەن ەلىمىزدىڭ باس ونكولوگى، قازاق ونكو­لوگيا جانە راديولوگيا عى­لىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باسقارما ءتورايىمى، مەديتسينا عى­لىمىنىڭ دوكتورى ديليارا قايداروۆا وسىلاي دەپ حابارلادى. سوندىقتان ادامداعى پا­پيللوما ۆيرۋسىنا (اپۆ/ۆپچ) قارسى ۆاكتسينانى 9-12 جاستاعى قىزدارعا سالۋ وڭ نا­تي­جە بەرەدى دەگەندى ايتادى ول. ناق­تىراق ايتقاندا، پارلامەنت ءما­جىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىن­دا ماقۇلدانىپ، سەناتتىڭ قا­را­­ۋىنا ۇسىنىلعان «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستە اتالعان ەكپە وسى جاستاعى قىز بالالارعا اتا-انالارىنىڭ جازباشا كەلىسىمىمەن ەرىكتى، تەگىن سالىناتىنى جازىلعان. ء«بىز 9 جاستان 12 جاسقا دەيىن، ياعني جىنىستىق قاتىناس باستالعانعا دەيىن اپۆ-عا قارسى ۆاكتسينانى ەگۋدى ۇسىنامىز. ويتكەنى ءبىزدىڭ ساۋالداما ەلىمىزدە كەي قىز بالاسىنىڭ 13 جاستان باس­تاپ جىنىستىق ءومىردى باستايتىنىن كورسەتتى. ۆاكتسينانى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ماقۇلداعان. اۋستراليا، فينليانديا، اقش، يزرايل سياقتى الەمنىڭ 75 ەلىندە قول­دا­نىلۋدا جانە بۇل ۇلتتىق يممۋنداۋ كۇنتىزبەسىنە ەنگەن. وسى ارقىلى كەيبىر دامىعان ەلدەردە جاتىر موينى وبىرى اتىمەن جوعالعان»، دەيدى باس ونكولوگ.

جاتىر موينى قاتەرلى ىسىگىن الدىن الۋدىڭ ەكى جولى بار. ونىڭ ءبىرى وسى ۆاكتسيناتسيا بولسا، ەكىنشىسى – سكرينينگ. وسىنى ايتقان مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى: «قازاقستاندا جاتىر موينى وبىرىنا سكرينينگ 2008 جىلدان باستاپ جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ياعني 30-دان 70 جاسقا دەيىنگى بارلىق ايەلدەر تەكسەرۋدەن ءوتۋى كەرەك. ولار كەز كەل­گەن ۋاقىتتا تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەمحاناعا بارىپ تەگىن تەكسەرىلە الادى. 2018 جىلدان باستاپ دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگى سكرينينگ وتكى­زۋگە قوسىمشا قارجى ءبولدى. سون­دىقتان قىمباتتى ايەل قاۋىمى، جى­لىنا ءبىر رەت تەكسەرىلۋدى ۇمىت­­­پا­­ڭىزدار»، دەدى.

د.قايداروۆا ۆاكتسينانىڭ ساپاسىنا دا كۇمانمەن قاراۋدىڭ قا­جەتى جوقتىعىن ايتادى. «مۇن­داي ۆاكتسينانى امەريكا مەن فرانتسيا سىندى ەكى ەل عانا شى­عارادى. ۆيرۋستارى بار جانە تەك جاتىر موينى وبىرىن عانا ەمەس، ءارتۇرلى كونديلومالار، پاپيللومالار سياقتىلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن دە پايدالانىلادى. سوندىقتان قازاقستان بۇل ۆاكتسينانى تەك تۇپنۇسقادان ساتىپ الاتىنى ءسوزسىز. وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن ءبىز اۋستراليا، يزرايل، فينليانديا جانە رەسەي عالىمدارىمەن ۆەبينار وت­كىز­دىك. وندا ولار وسى ۆاكتسي­نانى ۇزاق ۋاقىتتان بەرى قول­دا­نىپ جاتقانىن، جاتىر موينى وبى­رى­نىڭ تومەندەۋىندە ەداۋىر وڭ اسەرىن بەرگەنىن ايتتى»، دەدى ول.

اپۆ-نى تاسىمالداۋشىلار نەگىزىنەن ۇل بالالار. سوندىقتان ول قىزداردا جاتىر موينى وبىرىن تۋدىرىپ قانا قويماي، ەرلەردە جىنىس مۇشەسى وبىرى، اينالشىق (انۋس) وبىرى جانە اۋىز قۋىسى وبىرى پايدا بولادى. وسىنى ايتقان باس ونكولوگ بۇل ۆاكتسينانى ۇلدارعا دا سالدىرۋدى ۇسىناتىنىن جەتكىزدى. «مىسالى، اۋستراليادا 11 جاسقا دەيىنگى قىزداردىڭ بارلىعى ەگى­لە­دى. ال قازىر ولار ۇلداردى دا ۆاك­تسيناتسيالاۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ جاتىر. ويتكەنى حپۆ-نى ۇلدار قىزدارعا جۇقتىرۋدا»، دەيدى ديليارا راديكقىزى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار