اكىمنىڭ تانىستىرىلىمىنداعى جوبانىڭ قۇنى قاي وپتسيا تاڭدالعانىنا بايلانىستى 98,4 ملرد تەڭگەدەن 314,9 ملرد تەڭگەگە دەيىن بولاتىندىعى. جەو-نان ءبولىنىپ شىعاتىن زياندى قالدىقتاردىڭ 90-95 پايىزعا ازاياتىنى وسى جيىندا ايتىلدى.
سونىمەن قاتار, ساعىنتاەۆ مودەرنيزاتسيانىڭ قۇنى تاريفتەرگە تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن, اكىمدىك ءبىر بولىگىن وتەۋگە دايىن ەكەنىن دە جيىلعانداردىڭ قاپەرىنە سالىپ ءوتتى.
ايتا كەتەتىنى, بۇل جوبادا الماتى اكىمدىگىنىڭ تاجىريبەسى بار. مىسالى, قوعامدىق جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋ شىعىنى الماتى ءۇشىن قۇنى قىمبات شىعىن. تاراتىپ ايتساق, ءاربىر جولاۋشىنىڭ ءبىر رەتتىك جولاقىسى شامامەن 250 تەڭگە. جولاۋشى سونىڭ بار بولعانى 80 تەڭگەسىن تولەسە, وزگەسى الماتى اكىمدىگى بولگەن سۋبسيديامەن وتەلەدى.
بۇل جولى دا قالا اكىمى الماتىنىڭ جەو گازعا كوشسە, الماتىلىقتاردىڭ قالتاسىنا سالماق سالماۋ جاعىن الدىن-الا قاراستىرىپ قويعانىن ايتتى. دەمەك, جەو گازعا قوسىلسا, تاريف قىمباتتاپ كەتەدى, - دەپ الاڭداۋعا سەبەپ جوق.
وسىعان دەيىن الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ ناۋرىز ايىنداعى حالىقپەن ەسەپتى كەزدەسۋىندە وڭتۇستىك استاناداعى كوك تۇتىننەن قۇتىلۋ ءۇشىن جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتقانىن, بۇل تاقىرىپ بۇعان دەيىن دە تالاي رەت كوتەرىلگەنىن ايتقان بولاتىن.
قالا اكىمى جەو-2-گە بارىپ, قازاندىقتاردىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن كورىپ قايتىپتى. وسىعان دەيىن جەو گازداندىرۋ ماسەلەسى تۋرالى ءسوز بولعاندا, قازاندىقتاردىڭ جەردىڭ بەتىندە تۇراتىندىعى كەدەرگى كەلتىرەتىنى وسىعان دەيىن دە ايتىلعان.
اكىممەن كەزدەسۋ بارىسىندا ۇققانىمىز, جەردىڭ استىنا ونىڭ ورنىنا گاز قۇبىرلارىن جىبەرۋ ارقىلى قازاندىقتاردىڭ ورنىن الماستىرۋعا بولاتىن كورىنەدى. سول كەزدە قالا اكىمى «سامۇرىق-قازىنا» جانە «سامۇرىق-ەنەرگو» كومپانياسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزگەنىن, 2017 جىلى جەو-2-ءنى گازعا اۋىستىرۋ تۋرالى بۇيرىق دايىندالعانىن بىلدىك.
«بۇل تاقىرىپتى زەرتتەي كەلە, جۇمىستىڭ نە سەبەپتى جۇرگىزىلمەگەنىن باقىلاۋعا الدىق. قاراشا ايىندا ولار كونكۋرس وتكىزىپ, مەردىگەردى انىقتادىق. ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىندا ولار الدىن-الا مالىمەتتەردى تاپسىرادى دەپ كەلىسىمگە كەلدىك. جەو كومىردەن گازعا اۋىستىرۋ تاريفكە اسەر ەتەدى. وسى جۇمىسپەن اينالىسقان ساراپشىلار «حالىق بۇل قىزمەتتىڭ قىمباتتاۋىنا دايىن با؟» دەگەن سۇراق قويدى. ەگەر كەرەك بولسا, بيۋدجەت بۇعان دا بارادى. ەڭ الدىمەن مۇنى قالاي جۇزەگە اسىرامىز, ءبىز سونى ويلاۋىمىز كەرەك. جاڭا جەو سالىنا ما, جوق ەسكىسى گازعا اۋىسا ما وسى ماسەلەنى انىقتاپ الۋىمىز كەرەك», - دەگەن بولاتىن.
جالپى, الماتى جەو-2 تەك قالا اكىمىنىڭ ەمەس, مەملەكەتتىڭ باقىلاۋىندا ەكەنى وسىعان دەيىن تالاي رەت ايتىلعان.
2020 جىلدىڭ باسىندا ەكولوگيا مينيسترلىگى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى زۋلفۋحار جولداسوۆ الماتىعا كەلىپ, الماتىداعى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى 30-دان استام نۇكتەدەن شەشۋ ءۇشىن ەگجەي-تەگجەيلى باعدارلاما دايىندالىپ جاتقانىن, اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنى قاراستىرۋ كەرەك دەگەن شەشىمگە توقتالعانىن ايتقان بولاتىن. قازاقستاندا شاڭدى تازارتاتىن تەحنولوگيالىق قۇرالدار بار بولعانمەن, ازوت پەن كۇكىرت ديوكسيدىنىڭ سۇزگىسى جوق ەكەن.
«ەگەر ءبىز ءبىر قوندىرعىنى ورناتساق, شىعارىندىلاردى 4 مىڭ تونناعا دەيىن ازايتا الامىز. بۇل ۇلكەن جەتىستىك, سوندىقتان ءبىز جىلۋ ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ شىعارىندىلارىن 100% دەرلىك شەشەمىز », - دەيدى زۋلفۋحار جولداسوۆ.
تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە جانە شىعارىندىلاردى, سونىڭ ىشىندە گاز ەسەبىنەن ازايتۋدىڭ بىرنەشە نۇسقاسى جاسالىپ جاتقانى جۋرناليستەر قاۋىمىنا ەرتە كوكتەمدە بەلگىلى بولعان.
الماتىلىقتاردى ءۇش جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى جىلۋ جانە جارىقپەن قامتاماسىز ەتەدى. ولاردىڭ ءبىرىنشىسى - سەيفۋللينا داڭعىلىندا, ەكىنشىسى - العاباس شاعىن اۋدانىندا, ءۇشىنشىسى - وتەگەن باتىر اۋىلىندا.
ەكىباستۇز كومىرى جەو-2-دە نەگىزگى وتىن رەتىندە قولدانىلادى. ەنەرگيا قازاندىقتارى مازۋتتا جۇمىس ىستەيدى. 2010 جىلى جەو -2 پلازما-وتىن جۇيەلەرىن سىناقتان وتكىزدى. شەنەۋنىكتەردىڭ پىكىرىنشە, بۇل مازۋتتى قولدانۋدان تولىعىمەن باس تارتۋى مۇمكىن. وسىلايشا, اتموسفەراعا زياندى شىعارىندىلار ەكى ەسە ازايتىلادى. 2013 جىلدىڭ جازىندا باقىلاۋ سىناقتارى ءساتسىز بولدى. سىناق ناتيجەلەرى بويىنشا جەو-2 باسشىلىعى زاۋىت پروتسەسىندە سىناقتى پايدالانۋدان باس تارتتى. 2017 جىلعى قىسقى ۋنيۆەرسيادا الدىندا جەو-2 قايتا قۇرىلىپ, كەڭەيتىلدى. جوبا اياسىندا №8 قازاندىق اگرەگاتى ىسكە قوسىلدى, جوباعا سالىنعان جەكە ينۆەستيتسيا كولەمى 25 ملرد تەڭگە.
2017 جىلدىڭ كوكتەمىندە الماتى جەو-2-ءنى گازعا اينالدىرۋ مۇمكىن ەمەس دەپ مالىمدەدى. بۇل سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا بايلانىستى. سەبەبى, ستانتسيا 12 مەترگە دەيىنگى تەرەڭدىكتە جۇمىس ىستەيدى. گازدىڭ قىسىمى اۋادان جەڭىل. سوندىقتان, ول جەرگە گازدى جەتكىزۋ تەحنيكالىق جاعىنان قاۋىپتى. سول سەبەپتى تاۋەلسىز ساراپشىلار, وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارى سالىنعان جانە بارلىق جۇمىسى كومىر مەن مازۋتكە ولشەنىپ سالىنعان جەس-ىن گازعا كوشىرگەننەن جاڭا ستانسيا قۇرىلىس سالۋ ءتيىمدى ەكەنىن ايتادى.
29 قازاندا باقىتجان ساعىنتاەۆ قازاقستان پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋدە جەو-2-ءنى گازعا اينالدىرۋ شىعارىندىلاردى 17 ەسە ازايتاتىنىن اتاپ ءوتتى. «سامۇرىق-ەنەرگو» اق قولدانىستاعى ستانتسيانى گازعا اينالدىرۋدى قاراستىراتىن تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە ازىرلەۋدە. وسى جوبانىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, سىزدەن «سامۇرىق-قازىناعا» ءتيىستى قۇجاتتامانى ازىرلەگەننەن كەيىن بارلىق پروتسەدۋرالاردىڭ ءوتۋىن تەزدەتۋدى تاپسىرۋدى وتىنەمىن», - دەگەن قالا اكىمى .
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ءبىر عانا الماتى جەو-نان شىعاتىن كۇل, زياندى قالدىقتار جەتكىلىكتى. ونىڭ ەكولوگياعا كەرى زاردابى تۋرالى ماسەلە وسىعان دەيىن دە تالاي –تالاي زەرتتەۋلەردىڭ وزەگىنە اينالعان.
مىسالى, جەو جۇمىس ىستەپ, زەينەتكە شىققان مامان الەكساندر بەردياەۆ جەس تەن ءبولىنىپ شىققان زياندى قالدىقتار قالالىق اتموسفەراعا كەرى اسەر ەتەتىنىن ايتادى. ودان بولەك تەك الماتىدا ەكى جەو. الماتىنىڭ ورتاسىنداعى جەو-1 گازبەن جۇمىس ىستەيدى.
ال الماتىنىڭ اينالاسىنداعى شاعىن جىلۋ ەلەكترو ستانسيالارى ءالى كۇنگە دەيىن كومىر مەن مازۋتكە تاۋەلدى. ء«بىر عانا جەو گازعا كوشىرۋ الماتىنىڭ ەكولوگياسىن شەشپەيدى, سول سەبەپتى الماتىنىڭ اينالاسىنداعى شاعىن ستانسيالاردىڭ بارلىعىن گازعا كوشىرۋ كەرەك», - دەيدى الەكساندر بەردياەۆ.
سول سەبەپتى, الماتىعا جەو-2 گازعا كوشۋى تۋرالى ماسەلە ءالى تالاي رەت زەرتتەلەتىن, تالداۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەتىن سياقتى.
الماتى
