رۋحانيات • 22 مامىر، 2020

اسكەرى ءبىلىمدىنىڭ الەۋەتى زور

21 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان تۇڭعىش پرە­زيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن 2017 جىلى اسكەري ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىن­دايتىن اسكەري دوكترينا ماقۇلداندى. قارۋلى كۇش­تەر الەۋەتىن كۇشەيتۋ ار­كەز قاجەت دەسەك تە، مۇ­نىڭ باستاپقى قادامى اس­كەري عىلىمدى دامى­تۋ مەن مامانداردى جا­ڭا­­­شا ۇلگىدە وقىتۋدا جات­­­قان­دىعى ءسوزسىز.

ەلىمىزدە اسكەري ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ بۇگىنى مەن بولا­شاعىنا قاتىستى باعىتتا تەر توگىپ، وسى سالاداعى ءىستىڭ ىلگە­رى­لەۋىنە ۇلەس قوسىپ جاتقان كا­سىپورىن، مەكەمەلەر بارشىلىق. دەسەك تە، سالالىق باعىتتار بو­يىنشا وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرال­دار ازىرلەۋگە داعدىلانعان ور­تا­لىقتار ەلىمىزدە اسا كوپ تە ەمەس. اسكەري تاقىرىپتاعى ادىس­تەمەلىك وقۋ قۇرالدارى مەن باسى­لىمداردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى اسكەري قۇرىلىمداردا اي­قىن سەزىلەدى. تاۋەلسىز ەل بول­عان­دىقتان ءبىز وتانىن قور­عايتىن ازاماتتارىمىزدى مەم­لەكەتتىك تىلدەگى وقۋ قۇرال­دارىمەن تو­­لىقتاي قامتاماسىز ەتۋگە مىن­­دەتتىمىز. سونداي ماق­سات­پەن سوڭعى ءبىر جىلدىڭ ىشىن­دە بىرنەشە وقۋلىق شىق­تى. بۇل وقۋ قۇرالدارى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى – ەلباسى اتىن­داعى ۇلتتىق قورعانىس ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ اۆتورلارى ازىر­لەدى.

اسكەري كافەدرالارداعى ستۋ­دەنتتەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماق­ساتىندا «اۋماقتىق قور­عانىس نەگىزدەرى» جانە «وسنوۆى تەرريتوريالنوي وبورونى» اتتى وقۋلىقتار جارىق كوردى. وقۋ قۇرالدارىن قورعانىس مي­نيسترلىگىنىڭ اسكەري وقۋ ورىن­دارىنىڭ وقۋ پروتسەسىندە، سون­داي-اق اۋماقتىق اسكەرلەردىڭ بو­لىم­­شەلەرىمەن جيىنداردى ۇيىم­داستىرۋدا قولدانۋعا بولادى.

ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ عىلىمي كەڭەسى مەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اۋماق­تىق قورعانىس باس باسقارماسى باسىپ شىعارۋعا ۇسىنعان وقۋ قۇرا­لى ۇجىمدىق ەڭبەك بولىپ تابىلادى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، اتال­عان وقۋ قۇرالدارى ۇلتتىق قور­عانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي كەڭەسىندە قىزۋ تالقى­لانىپ، قارۋلى كۇشتەردىڭ اۋماقتىق قورعانىس باس باسقار­ماسىندا قارالدى. 2019 جىلعى 26-30 ناۋرىز ارالىعىندا اۋماقتىق ارميانى قورعاۋ روتاسىمەن بىرگە «قورعاۋ–2019» ارنايى تاكتيكالىق وقۋ-جاتتىعۋىندا سىنالدى. سونداي-اق قورعانىس مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك قۇپيالاردى قورعاۋ قىزمەتىنىڭ ساراپتاماسىنان ءوتتى.

وسى تۇرعىدا ۋنيۆەرسيتەت­تەر­دىڭ اسكەري كافەدرالارى­مەن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۇيىم­داستىرۋشىلىق جۇمىستار جۇر­گى­زىلدى. اتاپ ايتقاندا، ءتيىستى باع­دارلامالار مەن وقۋلىقتار زەرتتەلىپ، مونيتورينگ جاسالدى. ناتيجەسىندە، ەلدىڭ اسكەري وقۋ ورىندارىندا جاڭا بۋىن وقۋلىقتارىنىڭ جوقتىعى انىق­تالدى. اسكەري كافەدرانىڭ ءماجىلىسى وتكىزىلىپ، وندا ماماندار وقۋ قۇرالدارىن تالقىلادى. ارينە وقۋ قۇرالدارى بارلىق ءتيىستى پروتسەدۋرالاردان ءوتتى: ولار كىتاپ پالاتاسىندا تىركە­لىپ، ادىلەت مينيسترلىگىنەن اۆتور­لىق كۋالىكتەر الىندى، وقۋ قۇرالدارى ماقۇلدانىپ، رەسپۋبليكالىق وقۋ كەڭەسىندە باسپاعا ۇسىنىلدى. وسىنداي شارالاردان كەيىن وقۋ قۇرالدارى جىل بويىنا سىناقتان ءوتىپ، وڭ پىكىرلەرگە يە بولدى.

اسكەري كافەدرالارداعى ءبى­لىم بەرۋدى جەتىلدىرۋ ماقسا­­­ت­ىن­دا سەرجانتتار مەن زاپاس­تاعى وفيتسەرلەردى دايارلا­ۋ باع­دار­لاماسى نەگىزىندە «جو­ع­ارى كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىنداعى اسكەري دايىندىق» دەپ اتالاتىن ءۇش بولىمنەن تۇراتىن وقۋلىق دايىندالدى. بۇل وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرال جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اس­كەري كافەدرالارىندا زا­پاس­تا­عى وفيتسەرلەردى دايارلاۋ باعدار­لاماسىنا سايكەس ازىر­­لەندى. مۇندا قارۋلى كۇش­تەردىڭ جالپى قۇرىلىمى مەن ۇرىس قۇرامىنىڭ نەگىزگى تۇرلە­رىندەگى قۇرلىقتىق كۇشتەر بولىمشەلەرىنىڭ ءىس-قيمىلدارى تاكتيكاسى تۇسىندىرىلەدى. سونى­مەن قاتار كومانديرلەردىڭ بو­لىمشەلەردى باسقارۋىنداعى ءىس-ارەكەتتەرى، قارۋ-جاراق پەن اس­كەري تەحنيكانىڭ تاكتيكالىق-تەحنيكالىق سيپاتتامالارى، باي­لانىس جانە ينجەنەرلىك قام­تاماسىز ەتۋ سىندى ماسەلە­لەرى جان-جاقتى باياندالادى. وعان قوسا، جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋى­نان قورعانۋ مەن قور­عاۋ، ۆزۆود كومانديرىنىڭ ولاردى جۇرگىزۋ كەزىندە باسقارۋ جو­نىن­دەگى ءىس-ارەكەتتەرى تۋرالى جازىلعان.

ەندەشە، «جوعارى كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى اسكەري دايىندىق» اتاۋىمەن باسىلىپ شىققان 3 ءبولىمدى كىتاپتىڭ ءى ءبولىمى اسكەري كافەدرالاردا وقي­تىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارنالعان. سونداي-اق اسكەرلەر­دىڭ وقۋ پروتسەسىندە قاتارداعى جانە سەرجانتتىق قۇرامنىڭ جالپى اسكەري پاندەر بويىن­شا ءبىلىمىن، داعدىلارى مەن ىسكەرلىگىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا قولدانىلادى. ال جالپى تاك­تيكاعا نەگىزدەلگەن ءىى ءبولى­مى əسكەري كافەدرالاردا زاپاس­تاعى وفيتسەرلەردى دايارلايتىن وقۋ باعدارلاماسىنا سəيكەس əزىرلەنگەن. وسى باعىتتا ءبى­لىم الۋشى ستۋدەنتتەر مەن جو­­عا­رى əسكەري وقۋ ورىندارى­ كۋر­سانتتارىنا ءبىلىم بە­رۋ ۇردى­سىندە قولدانىلۋعا ارنال­عان. وقۋ قۇرالىندا زاماناۋي­ جالپى əسكەري ۇرىسقا دايىن­داۋ­دى ۇيىم­داستىرۋدىڭ جəنە جۇر­­گىزۋ­دىڭ نەگىزگى ماسەلە­لە­رى مازمۇن­دالادى. سون­داي-اق بولىم­شە، ۆزۆود، روتا كومان­ديرى­نىڭ ۇرىستى ۇيىم­داستىرۋ جəنە ۇرىس بارىسىندا بولىم­شەلەردى باس­قارۋ بويىنشا ءىس-əرەكەتتەرى قاراس­تىرىلادى.

جالپىاسكەري پاندەر بويىنشا ءىىى ءبولىم وقۋلىعى اسكەري كافەدرالاردا بارلىق ماماندىقتار بويىنشا زاپاستاعى وفيتسەرلەردى دايارلايتىن وقۋ باعدارلاماسىنا سايكەس ءبىلىم الاتىن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان. سونىمەن قاتار كافەدرالاردا əسكەري وقۋ ورىندارىندا كۋرسانتتارعا ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىندە قولدانىلۋعا با­عىت­تالعان. وقۋ قۇرالىندا كەڭەي­تىلگەن كولەمدە «Əسكەري قۇقىق»، «Əسكەري دايىندىق نەگىز­­دەرى «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ، باسقا دا اسكەرلەرى مەن اسكەري قۇرالىمدارىنىڭ جالپىəسكەري جارعىلارى»، «ساپتىق دايىن­دىق»، «تاكتيكالىق دايىندىق»، «Əسكەري توپوگرافيا» پəندە­رى بويىنشا ۇلگىلىك وقۋ باع­دار­­لاماسىنىڭ مəسەلەلەرى باس­قارۋدىڭ تاكتيكالىق بۋىنى وفيتسەرلەردىڭ پراكتيكالىق قىز­مەتىنە سايكەس مازمۇندالعان.

ال «وسنوۆى ۆوينسكوي سلۋجبى» جانە «اسكەري قىزمەتتىك نەگىزدەرى» اتتى وقۋ قۇرالى اسكەري دايىندىقتان وتكەن زاپاستاعى دايىندىق باعدارلاماسىنداعى ستۋدەنتتەرگە ارنالعان. ونى اس­كەري قىزمەتشىلەردى دايارلاۋ بولىمشەلەرىندەگى اسكەري دايىندىقتا قولدانۋعا بولادى. ۇسىنىلعان وقۋ قۇرالى ارنايى پاندەردى ءتيىمدى وقىپ-ۇيرەنۋگە جانە قارۋلى كۇشتەردە قىزمەت ەتۋگە قاجەتتى تەوريالىق ءبىلىم مەن پراكتيكالىق داعدىلاردى شىڭداۋدا بەرەرى مول.

جاستاردى اسكەري پاتريوتتىق تۇرعىدا تاربيەلەۋ مەن بىلىكتى ماماندارمەن قامتىلۋ دەڭگەيىنە ۇلەس قوسقان ورتالىق رەتىندە ء«بىلىم-2050» رەسپۋبليكالىق شى­عار­ماشىل مۇعالىمدەر قاۋىم­­داس­تىعى مەن «سامعاي ءبىل» جشس-ءنىڭ اۆتورلار توبىنىڭ ۇجىم­دىق ەڭبەگىنىڭ ءبىر بولىگى عانا. بۇگىندە اتالعان ۇجىم وقىتۋ­دىڭ مازمۇنىن جاڭارتۋدا جالپى جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق پاندەرى بويىنشا ادىس­تە­مە­لىك قۇرالداردى ازىرلەپ، شىعارۋدا.

 

گۇلزادا ورازوۆا،

ء«بىلىم-2050» رەسپۋبليكالىق شىعارماشىل مۇعالىمدەر قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار