كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «ەQ»
ماسەلەن, «يسپان تۇماۋى» پاندەمياسى كەزەڭى جانە ودان كەيىنگى جىلدار (1918-1926) گولليۆۋدتىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتتى, ويتكەنى سول ارالىقتا «امەريكالىق كينو ءوندىرىسىنىڭ بارلىق جۇيەلەرى ىسكە قوسىلىپ» بولاشاعى انىقتالدى. بۇل – فيلمدەردىڭ ءوندىرىسى مەن ولاردىڭ ديستريبۋتسياسىنا قاتىستى بولاتىن. «يسپان تۇماۋىنىڭ» كەسىرىنەن امەريكالىق كينوتەاترلاردىڭ 90%-ى جابىلدى. لوس-اندجەلەستە كينوتەاترلاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە تىيىم تىم ەرتە سالىندى, ال كينوستۋديالار بار-جوعى 1,5 ايعا – 1918 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ ورتاسىنان قاراشانىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق جۇمىسىن توقتاتتى. وسىنىڭ ءبارى اقش-تىڭ قالىپتاسقان كينويندۋسترياسىنىڭ جويىلۋىنا الىپ كەلدى. 1918 جىلعى پاندەمياعا دەيىن بۇل مەملەكەتتە كينو وندىرۋشىلەر جانە پروكات جۇيەسى ەكى بولەك سالا بولدى.
پاندەميا كەسىرىنەن شارىقتاعان شىعىنداردىڭ ارقاسىندا كينووندىرۋشىلەردىڭ كەيبىرەۋلەرى بانكروتقا ۇشىراعان كينوتەاترلار مەن كينو جۇيەسىن ساتىپ الدى. بۇل جاعداي بۇگىنگى كۇنى بۇكىل الەمگە تانىمال اقش كينويندۋسترياسىنىڭ وركەندەۋىنە وڭ اسەر ەتتى. وسى جايتتەردى سارالاي وتىرىپ, بۇگىنگى جاعدايعا قاتىستى قورىتىندى جاساۋعا بولادى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە ءدال قازىر كەلىسسوزدەر جۇرگىزە وتىرىپ بانكروت شەگىندە تۇرعان ءىرى كينو جۇيەلەرىن جەكەمەنشىك يەلەرىنەن ساتىپ الۋعا نەگىز بار. بىرىنشىدەن, بۇل بيزنەس قاۋىمداستىعى ءۇشىن جاقسى قولداۋ بولسا, ەكىنشىدەن, ءوز كينوپروكات جۇيەسى بار وتاندىق كينو ءوندىرىسىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز.
بۇگىنگى جاعدايعا كەلەر بولساق, جاھان جۇرتىن ابىگەرگە سالعان Covid-19 پاندەمياسى بۇكىل الەمنىڭ شەكارالارىن جاۋىپ, قوزعالىستى شەكتەۋگە ماجبۇرلەدى. بارلىعى دا ءوز ۇيلەرىندە, تاماقتارىن ازىرلەپ, تەلەارنانىڭ الدىندا وتىر. كينو ءوندىرىسى بۇرىنعى قالپىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر دەگەن جالعان تۇسىنىك پايدا بولدى.
الايدا, بۇگىنگى ەلىمىزدەگى جاعداي بارىمىزگە دە ايان: كينوتەاترلار جابىلىپ, فيلمدەر ءتۇسىرىلىمى توقتاتىلدى. كينو ءوندىرىسى ادەتتە كينوتەاترلارداعى پروكات ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. قازىر ءتىپتى دايىن فيلمدەر دە پروكاتقا شىعا الماي وتىر. ونلاين پلاتفورمالار – بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى ەمەس. ويتكەنى بۇل – ەكىنشى نارىقتاعى تابىسقا جاتادى, ۇلكەن ەكراندار ءۇشىن دايىندالعان ساپالى كينونى ستريممينگ جۇيەسى ارقىلى كورسەتۋ دۇرىس قۇبىلىس ەمەس. عالامتورداعى كورسەتىلىمدەر, بۇگىنگى ۇلكەن سۇرانىسقا قاراماستان, كينوپروكات جۇيەسى سەكىلدى تابىس الىپ كەلمەيدى. بۇگىنگى كۇنى فيلمدەر تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, سونداي-اق بۇكىل الەمدە, ءتىپتى گولليۆۋدتا دا (رەسمي ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك لوس-اندجەلەستىڭ وزىندە 120 مىڭ كينوگەر جۇمىسسىز قالعان, سوڭعى ايدا 80% كينوتەاترلاردىڭ ەسىكتەرى جابىلدى) تۇسىرىلمەيتىنى بەلگىلى.
تاعى دا ءبىر توقتالا كەتەتىن جايت, ءتۇسىرىلىم كەزەڭى ناقتى اۋا-رايىنىڭ قولايلىلىعىنا تاۋەلدى ەكەنى بارشاعا ءمالىم. بىراق بۇل, مىسالى گولليۆۋد ءۇشىن, ۇلكەن قيىندىق ەمەس. الايدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى تەك جاز نەمەسە كۇز ايلارىنىڭ باسىندا, ياعني كۇننىڭ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى مەزگىلدە تۇسىرىلەدى. دەمەك, شىلدە ايىنىڭ باسىنان كەشىكپەي ءتۇسىرۋ جۇمىستارىن باستاۋىمىز كەرەك, ال ول ءۇشىن ءساۋىر ايىنان باستاپ دايىندىقتى ۇيىمداستىرۋ قاجەت.
كەرىسىنشە, ەلىمىزدە توتەنشە جاعدايدىڭ ۇزارتىلۋىنا بايلانىستى ءبىز بۇل كەستە بويىنشا جۇمىس ىستەي المايتىنىمىز انىق. سوندىقتان دا ەلىمىزدىڭ كينو ءوندىرىسى پاندەميادان قانشالىقتى زارداپ شەككەنىن بۇگىنگى كۇنى بولجاپ ايتۋ قيىن. كارانتين اياقتالعاننان كەيىن دە فيلمدەر ءتۇسىرىلۋى ەكىتالاي, كينو ءوندىرىسى تەز ارادا بۇرىنعى قالپىنا كەلە المايتىنى دا بارشامىزعا ايان. سەبەبى بۇل جاعدايدىڭ قانشاعا سوزىلاتىنىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتا المايدى, بۇگىندە قانداي دا ءبىر بولجام جاساۋ مۇمكىن ەمەس. بىزدە ءوندىرىس تە, كينوپروكات تا توقتاپ تۇر. كينوتەاترلار جابىق – بارلىق قىزمەتكەرلەر تاراتىلدى. قازىر ولار بانكروتقا ۇشىراپ جاتىر جانە ءبىز مۇنىڭ ءبارى اياقتالعان كەزدە قانداي الەمگە تاپ بولاتىنىمىزدى دا بىلمەيمىز.
بولجام بويىنشا, ءبىزدىڭ نارىق 2021 جىلدىڭ باسىندا عانا جاقسارىپ, ەتەك-جەڭىن جيناي باستايدى. ەستەن شىعارۋعا بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە – كارانتين كەزىندە كينوكونتەنتتى پايدالانۋدىڭ ارتۋى. قازىرگى ۋاقىتتا دۇنيەجۇزى بويىنشا ادامدار ۇيىندە جانە فيلمدەر مەن تەلەحيكايالار كورىپ ۋاقىتىن وتكىزىپ وتىر. ياعني كارانتين اياقتالعاننان كەيىن ادامدار فيلمدەر مەن سەريالدارعا «تويىپ» شىعادى دا, باسقا قىزىق ىزدەي باستايدى. كورەرمەندەر كينوعا بارعىسى كەلمەيدى, كينوتەاترلار جۇرتتى زالدارعا قايتارا المايدى, بۇل جالپى كينويندۋسترياعا اسەر ەتەدى. ەسەسىنە, ءۇي كورسەتىلىمدەرىنىڭ سانى ءبىرشاما كوبەيدى, وسىعان بايلانىستى تەلەارنالار مەن ونلاين-كينوتەاترلاردا جۇمىس ىستەيتىن ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز پايدا تابا باستادى, ءدال قازىر بۇل سالا اقشا اكەلمەسە دە, كورەرمەندەردى ءوز فورماتىنا ۇيرەتۋدە. سونىمەن قاتار بارلىق ونلاين-پلاتفورمالار كينوتەاترلارمەن قاتار جاڭا كونتەنت ىزدەۋدە, ال يندۋستريانى تاياۋ ارادا قالپىنا كەلتىرۋ جوسپاردا جوق, YouTube-تە كورەرمەننىڭ ەتى ۇيرەنىپ, تالعامىن تومەندەتەتىن, بولمەدە تۇسىرىلگەن ساپاسى جوق ۆيدەولارمەن قالىپ قويۋ قاۋپى بار.
ءوز كەزەگىندە «ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق جاريالانعان كارانتينگە بايلانىستى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە 2019 جىلى قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭىنا بايلانىستى كينويندۋسترياداعى داعدارىسقا قارسى شارالاردى قولعا الا باستادى. ويتكەنى زاڭ اياسىندا ۇلتتىق كينووندىرىسىمەن ەندى تەك «قازاقفيلم» عانا ەمەس, سونداي-اق جەكە كينوستۋديالار دا اينالىسادى. ال جەكەمەنشىك كينوستۋديالارعا بۇل جاعدايدا الدەقايدا جەڭىل, ويتكەنى ولار جىلدار بويى جاساقتالعان ۇجىمدى, فيلمدەر قورىن جانە كوممۋنالدىق تولەمدەردى وتەپ, ۇلتتىق كينوستۋديانىڭ عيماراتتارى مەن قۇرىلىستارىن ساقتاۋ ءۇشىن شىعىنداردى كوتەرمەيدى. سونىمەن قاتار «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭدا قازاق كينو ونەرىنىڭ قاراشاڭىراعى – «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز جوق. ەلىمىزدەگى تولىق ءوندىرىس تسيكلى بار جالعىز سالالىق كاسىپورىن قازىرگى ۋاقىتتا قارجىسىز قالدى. بۇل رەتتە ولار العاشقى بولىپ تەلەارنالار مەن بارلىق پلاتفورمالاردى كونتەنتپەن اقىسىز نەگىزدە تولتىردىق. وعان قوسا, وسى «زاڭنىڭ» كوزدەگەن ماقساتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا شەتەلدىك كينوگەرلەردى تارتۋ بولىپ تابىلاتىندىعىن جانە ءبىزدىڭ ۇكىمەت ولاردىڭ كينو تۇسىرۋگە جۇمسايتىن قاراجاتىنىڭ 30%-ىن قايتارۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
امەريكالىق كينويندۋستريانى دامىتۋداعى الەمدىك تاجىريبە مەن پاندەميا جاريالانعاننان كەيىن كورشىلەس ەلدەردىڭ (اتاپ ايتقاندا رەسەيدە, رف مادەنيەت مينيسترلىگىندە فيلمدەردىڭ بارلىق ءوندىرىسى توقتاپ, «رف كينو قورىندا» پيتچينگتەر شەكتەلدى) كينو ءوندىرىسى سالاسىنداعى قازىرگى جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز ەڭ الدىمەن «قازاقفيلم» حالىقارالىق برەندىن قولداۋعا, ونىڭ ونىمدىلىگىنە جانە ۇلتتىق فيلمدەر وندىرىسىندە ءوز الەۋەتىن پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن ءوز مودەلىمىزدى جاساۋىمىز كەرەك. بۇل ءۇشىن ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى جۇرگىزگەن بارلىق پيتچينگتەردىڭ كۇشىن جويىپ, «قازاقفيلم» اق اۋماعىندا فيلمدەر شىعارۋ مۇمكىندىگىنە قاتىستى بارلىق ۇسىنىلعان ستسەناريلەردى قايتا قاراۋ كەرەك دەپ ويلايمىن (سەبەبى بارلىعى ستسەناريگە بايلانىستى, ءبىر جەردە, ءبىر عانا دەكوراتسيامەن تۇسىرىلگەن كوپتەگەن فيلمدەر, ءتىپتى شەدەۆر تۋىندىلار دا بار). ول ءۇشىن كينوستۋديامىزدا ءتۇسىرىلىم پاۆيلوندارى مەن تابيعي لاندشافتى ورنالاسقان 17 گەكتار اۋماق, سونداي-اق پوستپروداكشنعا قاجەتتى بارلىق تەحنيكالىق جابدىقتار بار. بۇل مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى كينووندىرىسكە بولەتىن بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە (ويتكەنى بارلىق تۇسىرىلىمدەر مەن جۇمىستاردىڭ بارلىق تۇرلەرى ءبىر جەردە جۇرگىزىلەتىن بولادى), سونداي-اق ۇلتتىق يگىلىگىمىز – ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىن ساقتاپ قالۋعا (ستۋديانى دامىتۋدىڭ, شەبەرحانالاردىڭ, پاۆيلونداردىڭ, مامانداردىڭ جۇكتەمەسى, دامۋعا جانە ءومىر سۇرۋگە قاراجات جيناۋعا ناقتى مۇمكىندىك پايدا بولادى), جانە ەڭ باستىسى, ۇلتتىق كينووندىرىستى تاياۋداعى 2-3 جىلدا سۇرىندىرمەي الىپ شىعۋدىڭ جالعىز مۇمكىندىگى, ويتكەنى تاريحقا كوز جۇگىرتىپ قارايتىن بولساق, پاندەميا سالدارىن جويۋعا ءدال وسىنداي ۋاقىت قاجەت.
الماتى
