كينو • 22 مامىر، 2020

كوروناۆيرۋستىڭ كينويندۋسترياعا كەسىرى تيە مە؟

57 رەت كورسەتىلدى

كوروناۆيرۋس ىندەتى 1918 جىلى جاھاندى جالماپ، جۇقتىرعاندار مەن ادام ءولىمىنىڭ كوپتىگىمەن تاريحتا قالعان «يسپان تۇماۋى» سەكىلدى قازاق كينويندۋسترياسىنا دا ايتارلىقتاي اسەر ەتۋى عاجاپ ەمەس.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «ەQ»

ماسەلەن، «يسپان تۇماۋى» پان­دە­مياسى كەزەڭى جانە ودان كە­يىنگى جىلدار (1918-1926) گول­لي­ۆۋدتىڭ دامۋىنا ايتارلىق­تاي اسەر ەتتى، ويتكەنى سول ارا­لىقتا «امەريكالىق كينو ءون­دى­رى­­سىنىڭ بارلىق جۇيەلەرى ىسكە قو­سىلىپ» بولاشاعى انىق­تال­دى. بۇل – فيلمدەردىڭ ءوندىرىسى مەن ولاردىڭ ديستريبۋتسيا­سى­نا قاتىستى بولاتىن. «يسپان تۇ­ماۋىنىڭ» كەسىرىنەن امەريكالىق كينوتەاترلاردىڭ 90%-ى جابىلدى. لوس-اندجەلەستە كينو­تەاتر­لاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە تىيىم تىم ەرتە سالىندى، ال كينوستۋديا­لار بار-جوعى 1،5 ايعا – 1918 جىل­­دىڭ قازان ايىنىڭ ورتاسىنان قارا­شانىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق جۇمىسىن توقتاتتى. وسىنىڭ ءبارى اقش-تىڭ قالىپتاسقان كينو­يندۋسترياسىنىڭ جويىلۋى­نا الىپ كەلدى. 1918 جىلعى پان­دە­ميا­عا دەيىن بۇل مەملەكەتتە كينو ون­دىرۋشىلەر جانە پروكات جۇ­يەسى ەكى بولەك سالا بولدى.

پاندەميا كەسىرىنەن شارىق­تاعان شىعىنداردىڭ ارقاسىندا كينووندىرۋشىلەردىڭ كەيبىرەۋلەرى بانكروتقا ۇشىراعان كينوتەاتر­لار مەن كينو جۇيەسىن ساتىپ الدى. بۇل جاعداي بۇگىنگى كۇنى بۇكىل الەمگە تانىمال اقش كينو­يندۋسترياسىنىڭ وركەن­دەۋى­نە وڭ اسەر ەتتى. وسى جايتتەردى سارا­لاي وتىرىپ، بۇگىنگى جاع­داي­عا قاتىستى قورىتىندى جا­ساۋ­عا بولادى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە ءدال قازىر كەلىس­سوزدەر جۇرگىزە وتىرىپ بانك­روت شەگىندە تۇرعان ءىرى كينو جۇيە­لەرىن جەكەمەنشىك يەلەرىنەن ساتىپ الۋعا نەگىز بار. بىرىنشىدەن، بۇل بيزنەس قاۋىمداستىعى ءۇشىن جاق­سى قولداۋ بولسا، ەكىنشىدەن، ءوز كينو­پروكات جۇيەسى بار وتان­دىق كينو ءوندىرىسىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز.

بۇگىنگى جاعدايعا كەلەر بول­ساق، جاھان جۇرتىن ابىگەرگە سال­عان Covid-19 پاندەمياسى بۇ­كىل الەم­نىڭ شەكارالارىن جاۋىپ، قوز­عا­لىستى شەكتەۋگە ماج­بۇ­ر­لە­دى. بار­لىعى دا ءوز ۇيلەرىندە، تا­ماق­­تارىن ازىرلەپ، تەلەارنانىڭ ال­­دىن­دا وتىر. كينو ءوندىرىسى بۇ­­­ر­ىن­­عى قالپىندا جۇمىس ىستەپ جا­تىر دەگەن جالعان تۇسىنىك پايدا بولدى.

الايدا، بۇگىنگى ەلىمىزدەگى جاع­داي بارىمىزگە دە ايان: كينوتەاتر­لار جابىلىپ، فيلمدەر ءتۇسىرىلىمى توقتاتىلدى. كينو ءوندىرىسى ادەتتە كينوتەاترلارداعى پروكات ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. قازىر ءتىپتى دا­يىن فيلمدەر دە پروكاتقا شىعا الماي وتىر. ونلاين پلاتفورمالار – بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى ەمەس. ويتكەنى بۇل – ەكىنشى نارىقتاعى تابىسقا جاتادى، ۇلكەن ەكراندار ءۇشىن دايىندالعان ساپالى كينونى ستريممينگ جۇيەسى ارقىلى كور­سەتۋ دۇرىس قۇبىلىس ەمەس. عالام­تورداعى كورسەتىلىمدەر، بۇ­گىن­گى ۇلكەن سۇرانىسقا قارا­ماستان، كينوپروكات جۇيەسى سە­كىلدى تابىس الىپ كەلمەيدى. بۇگىن­گى كۇنى فيلمدەر تەك قازاق­ستان­دا عانا ەمەس، سونداي-اق بۇكىل الەم­­دە، ءتىپتى گولليۆۋدتا دا (رەس­­مي ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك لوس-اندجەلەستىڭ وزىندە 120 مىڭ كي­نو­­گەر جۇمىسسىز قالعان، سوڭ­عى اي­دا 80% كينوتەاترلاردىڭ ەسىك­­تەرى جا­بىل­دى) تۇسىرىلمەيتىنى بەلگىلى.

تاعى دا ءبىر توقتالا كەتەتىن جايت، ءتۇسىرىلىم كەزەڭى ناقتى اۋا-رايى­نىڭ قولايلىلىعىنا تاۋەلدى ەكەنى بارشاعا ءمالىم. بىراق بۇل، مى­سالى گولليۆۋد ءۇشىن، ۇلكەن قيىن­دىق ەمەس. الايدا ءبىزدىڭ ەلى­مىزدە ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى تەك جاز نەمەسە كۇز ايلارىنىڭ با­سىندا، ياعني كۇننىڭ ۇزاقتىعىنا باي­لان­ىستى مەزگىلدە تۇسىرىلەدى. دەمەك، شىلدە ايىنىڭ باسىنان كەشىك­پەي ءتۇسىرۋ جۇمىستارىن باس­تاۋى­مىز كەرەك، ال ول ءۇشىن ءساۋىر ايىنان باستاپ دايىندىقتى ۇيىم­داستىرۋ قاجەت.

كەرىسىنشە، ەلىمىزدە توتەنشە جاع­دايدىڭ ۇزارتىلۋىنا بايلا­نىستى ءبىز بۇل كەستە بويىنشا جۇ­مىس ىستەي المايتىنىمىز انىق. سوندىقتان دا ەلىمىزدىڭ كينو ءون­دىرىسى پاندەميادان قان­شا­­لىق­تى زارداپ شەككەنىن بۇگىنگى كۇنى بولجاپ ايتۋ قيىن. كارانتين اياق­­تال­عاننان كەيىن دە فيلمدەر ءتۇسىرىلۋى ەكىتالاي، كينو ءوندىرىسى تەز ارادا بۇرىنعى قالپىنا كەلە المايتىنى دا بارشامىزعا ايان. سەبەبى بۇل جاعدايدىڭ قانشاعا سو­زى­لاتىنىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتا المايدى، بۇگىندە قانداي دا ءبىر بولجام جاساۋ مۇمكىن ەمەس. بىزدە ءوندىرىس تە، كينوپروكات تا توقتاپ تۇر. كينوتەاترلار جا­بىق – بارلىق قىزمەتكەرلەر تارا­تىل­دى. قازىر ولار بانكروتقا ۇشى­راپ جاتىر جانە ءبىز مۇنىڭ ءبارى اياق­تالعان كەزدە قانداي الەمگە تاپ بولاتىنىمىزدى دا بىلمەيمىز.

بولجام بويىنشا، ءبىزدىڭ نارىق 2021 جىلدىڭ باسىندا عانا جاق­سارىپ، ەتەك-جەڭىن جيناي باستايدى. ەستەن شىعارۋعا بول­ماي­تىن تاعى ءبىر ماسەلە – كاران­تين كەزىندە كينوكونتەنتتى پايدا­لانۋ­دىڭ ارتۋى. قازىرگى ۋاقىتتا دۇنيەجۇزى بويىنشا ادامدار ۇيىندە جانە فيلمدەر مەن تەلەحيكايالار كورىپ ۋاقىتىن وتكىزىپ وتىر. ياعني كارانتين اياق­تالعاننان كەيىن ادامدار فيلم­دەر مەن سەريالدارعا «تويىپ» شىعادى دا، باسقا قىزىق ىز­دەي باستايدى. كورەرمەندەر كينو­عا بارعىسى كەلمەيدى، كينوتەاتر­لار جۇرتتى زالدارعا قاي­تارا ال­مايدى، بۇل جالپى كينوين­دۋس­ترياعا اسەر ەتەدى. ەسەسىنە، ءۇي كورسەتىلىمدەرىنىڭ سانى ءبىرشاما كوبەيدى، وسىعان بايلانىستى تەلەارنالار مەن ونلاين-كينو­تەاترلاردا جۇمىس ىستەيتىن ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز پايدا تابا باس­تادى، ءدال قازىر بۇل سالا اقشا اكەل­مەسە دە، كورەرمەندەردى ءوز فور­ماتىنا ۇيرەتۋدە. سونىمەن قاتار بارلىق ونلاين-پلاتفورمالار كينوتەاتر­لارمەن قاتار جاڭا كونتەنت ىزدەۋدە، ال يندۋست­ريانى تاياۋ ارادا قالپىنا كەل­تىرۋ جوسپاردا جوق، YouTube-تە كورەرمەننىڭ ەتى ۇيرەنىپ، تال­عامىن تومەندەتەتىن، بولمەدە تۇ­سى­رىلگەن ساپاسى جوق ۆيدەولارمەن قالىپ قويۋ قاۋپى بار.

ءوز كەزەگىندە «ش.ايمانوۆ اتىن­­داعى «قازاقفيلم» اق جا­ريا­­لانعان كارانتينگە بايلا­نىس­تى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە 2019 جىلى قابىلدانعان «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭىنا بايلانىستى كينويندۋسترياداعى داع­دارىسقا قارسى شارالاردى قول­عا الا باستادى. ويتكەنى زاڭ ايا­سىندا ۇلتتىق كينووندىرىسىمەن ەن­دى تەك «قازاقفيلم» عانا ەمەس، سون­د­اي-اق جەكە كينوستۋديالار دا اين­الىسادى. ال جەكەمەنشىك كي­نو­ستۋديالارعا بۇل جاعدايدا ال­دە­­قايدا جەڭىل، ويتكەنى ولار جىل­­دار بويى جاساقتالعان ۇجىم­دى، فيلمدەر قورىن جانە كوم­مۋ­­نال­دىق تولەمدەردى وتەپ، ۇلت­تىق كينو­ستۋديانىڭ عيمارات­تارى مەن قۇرىلىستارىن ساقتاۋ ءۇشىن شى­عىن­داردى كوتەر­مەي­دى. سونى­مەن قاتار «كينەماتو­گرا­فيا تۋرالى» زاڭدا قازاق كينو ونە­رىنىڭ قاراشاڭىراعى – «قازاق­فيلم» كينوستۋديا­سى تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز جوق. ەلى­مىز­­دەگى تو­­لىق ءوندىرىس تسيكلى بار جال­عىز سا­لالىق كاسىپورىن قازىر­گى ۋا­­­قىت­­تا قارجىسىز قالدى. بۇل رەت­­­تە ولار العاشقى بولىپ تەلە­ار­­­نا­­­لار مەن بارلىق پلاتفورما­لار­­­دى كونتەنتپەن اقىسىز نەگىز­دە تول­تىر­دىق. وعان قوسا، وسى «زاڭ­نىڭ» كوز­دەگەن ماقساتى – قازاق­ستان رەس­پۋ­بليكاسىنا شەتەل­دىك كينو­گەر­لەردى تارتۋ بولىپ تا­­بى­­لا­تىن­دىعىن جانە ءبىزدىڭ ۇكى­­مەت ولاردىڭ كينو تۇسىرۋگە جۇم­­ساي­­تىن قاراجاتىنىڭ 30%-ىن قاي­­تارۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.

امەريكالىق كينو­ين­دۋست­ريا­نى دامىتۋداعى الەمدىك تاجى­ريبە مەن پاندەميا جاريا­لان­عاننان كەيىن كورشىلەس ەلدەردىڭ (اتاپ ايتقاندا رەسەيدە، رف ما­دە­نيەت مينيسترلىگىندە فيلم­دەردىڭ بارلىق ءوندىرىسى توقتاپ، «رف كينو قورىندا» پيتچينگتەر شەكتەلدى) كينو ءوندىرىسى سالا­سىنداعى قازىرگى جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ، ءبىز ەڭ الدىمەن «قازاق­فيلم» حالىقارالىق برەندىن قولداۋعا، ونىڭ ونىمدىلىگىنە جانە ۇلتتىق فيلمدەر وندىرىسىندە ءوز الەۋەتىن پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن ءوز مودەلىمىزدى جاساۋىمىز كەرەك. بۇل ءۇشىن ۇلتتىق كينونى قول­داۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى جۇر­گىز­گەن بارلىق پيتچينگتەردىڭ كۇ­شىن جويىپ، «قازاقفيلم» اق اۋما­عىندا فيلمدەر شىعارۋ مۇم­كىن­دىگىنە قاتىستى بارلىق ۇسىن­ىل­عان ستسەناريلەردى قايتا قاراۋ كەرەك دەپ ويلايمىن (سەبەبى بار­لىعى ستسەناريگە بايلانىستى، ءبىر جەردە، ءبىر عانا دەكوراتسيامەن تۇ­سىرىلگەن كوپتەگەن فيلم­دەر، ءتىپ­تى شەدەۆر تۋىندىلار دا بار). ول ءۇشىن كينوستۋديامىزدا ءتۇ­سى­رى­لىم پاۆيلوندارى مەن تابيعي لاندشافتى ورنالاسقان 17 گەكتار اۋماق، سونداي-اق پوست­پرو­داكشن­عا قاجەتتى بارلىق تەحني­كالىق جابدىقتار بار. بۇل ما­دەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى كينو­ون­دىرىسكە بولەتىن بيۋدجەت قارا­جا­تىن ۇنەمدەۋگە (ويتكەنى بار­لىق تۇسىرىلىمدەر مەن جۇمىس­تار­­دىڭ بارلىق تۇر­لەرى ءبىر جەردە جۇر­گى­زىلەتىن بولا­دى)، سونداي-اق ۇلتتىق يگىلى­گىمىز – ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاق­فيلم» كينو­ستۋدياسىن ساق­تاپ قالۋعا (ستۋ­ديا­نى دامىتۋ­دىڭ، شە­بەر­حانا­لاردىڭ، پاۆيلون­دار­دىڭ، مامان­داردىڭ جۇكتەمەسى، دامۋ­عا جانە ءومىر سۇرۋگە قاراجات جيناۋعا ناقتى مۇمكىندىك پايدا بولادى)، جانە ەڭ باستىسى، ۇلت­تىق كينووندىرىستى تاياۋداعى 2-3 جىلدا سۇرىندىرمەي الىپ شىعۋ­دىڭ جالعىز مۇمكىندىگى، ويتكەنى تاريحقا كوز جۇگىرتىپ قارايتىن بولساق، پاندەميا سالدارىن جويۋعا ءدال وسىنداي ۋاقىت قاجەت.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار