ءبىلىم • 21 مامىر، 2020

ۋاقىت جاڭاشا كوزقاراستى تالاپ ەتۋدە

60 رەت كورسەتىلدى

ادامزاتقا قاۋىپ توندىرگەن پاندەميا الەم تىنىسىنا ۇلكەن وزگەرىس الىپ كەلدى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ كۇرت تومەندەۋى، الەمدىك ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ەداۋىر ءتۇسۋى، شيكىزات باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى الەمدىك رەتسەسسيانى تۋىنداتىپ، جاعدايدى كۇردەلەندىرۋدە. داعدارىس كەزىندە ەلىمىزدە كەشەندى، جۇيەلى شارالار جۇرگىزىلۋدە.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋىردا توتەنشە جاعداي رەجىمىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قورىتىندى وتىرىسىندا قاشىقتان وقىتۋ جۇيەسىنە تولىقتاي كوشۋ تۋرالى ايتا كەلىپ، «...ءبىلىمدى بارىنشا يكەمدى جاساپ، بالالار مەن ستۋدەنتتەردى قاشىقتان وقىتۋ رەجىمىنىڭ حاتتامالارى مەن ادىستەمەلەرىن ازىرلەۋ، ەلىمىزدىڭ بارلىق وقۋ ورىندارىن شىنايى تسيفرلاندىرۋدى اياقتاۋ قاجەت. زاماناۋي قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگيالارىن قارقىندى ەنگىزۋ قاجەت. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىن قايتا قاراپ شىعىپ، ولاردى قولجەتىمدى جانە ينتەراكتيۆتى جاساۋ كەرەك. پەداگوگتەردىڭ ءوزىن دايىنداۋ جاڭا تالاپتار ەسكەرىلە وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس»، دەگەن تالاپتار قويدى.

ۋاقىت بىزدەن ومىردە بولىپ جاتقان وزگەرىستەرگە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋ­دى تالاپ ەتۋدە. بۇگىنگى تاڭدا سالا مينيسترلىگى ورتا، ارنايى، جوعارى، جوعا­رى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم سالاسىنىڭ بار­لىعىندا ەنگىزىلگەن قاشىقتان وقى­تۋدى، ونىڭ جۇزەگە اسۋ جولدارىن قادا­عالاپ، مونيتو­رينگ جاساپ وتىر. ەكى ايدان بەرى ەلىمىزدەگى بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارى ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە الماسىپ، قاشىقتان وقۋدى ءبىرشاما يگەردى دەسەك بولادى. قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگياسى وقىتۋشى مەن ستۋدەنتكە اناعۇرلىم كوپ ەركىندىك بەردى. ءبىلىم الۋشىلار وزدەرىنە ىڭعايلى ۋاقىتتا تاپسىرمالاردى ورىنداپ، وزدىگىنەن ىزدەنە باستادى. وقىتۋشى ماتەريال مازمۇنىن جەدەل تۇردە وزگەرتە وتىرىپ، قاشىقتان وقىتۋعا ساي دايىندالعان تۇردە ستۋدەنتكە ۇسىنۋدا. مۇنىڭ بارلىعى قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگياسىنىڭ دامۋى، ال بۇل پروتسەسس ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بولاشاعىنا اينالۋى دا مۇمكىن. سەبەبى تاريحى ءحىح عاسىردان باستالاتىن قاشىق­تان وقىتۋ توتەنشە جاعداي كەزىندە الەمدە كەڭ اۋقىمدا دامي باستادى.

وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى دە ەلىمىزدىڭ بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارى سياقتى قاشىقتان ءبىلىم بەرۋدە. ءبىز كوپ نارسە ۇيرەندىك، ءوز مۇمكىندىكتەرىمىز بەن كۇش-قۋاتىمىزدى، دايىندىق دەڭگەيىمىزدى تانىپ، كەمشىلىكتەرمەن جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك تۋدى. ارينە، ۇيرەنەرىمىز قانشالىقتى كوپ بولسا، ۇيرەتەرىمىز دە جەتەرلىك. ءار كۇن، ءار ءسات جاڭا ءبىلىم كوكجيەگىن سىيلاۋدا. قاشىقتان وقىتۋعا كوشۋدەگى جۇمىستىڭ قارقىندى بولعانى سونشالىق بىزگە كۇن سايىن عانا ەمەس، ساعات سايىن ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداۋعا تۋرا كەلدى. سەبەبى، ءار شەشىمنىڭ استارىندا ادام تاعدىرى تۇردى. كۇندەلىكتى جۇمىسقا كەلىپ، ساباعىن بەرىپ، ستۋدەنتتەرمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ جۇرگەن پەداگوگتەر ومىرىنە ونلاين، وفلاين، پروك­تورينگ سياقتى ۇعىمدار مەن تەرميندەر ەندى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بۇيرىق شىعارعان ساتتەن باستاپ ءبىز دە تيىسىنشە قاشىقتان وقىتۋعا كوشۋگە دايىندىقتى شۇعىل تۇردە ۇيىمداستىرا باستادىق. كارانتينگە قاراماستان ۋنيۆەرسيتەت شتاتتىق رەجىمدە ۇزدىكسىز جۇ­مىس ىستەۋى كەرەك ەدى، ال ول ءۇشىن بارلىق ىشكى پروتسەستەردى قايتا قاراۋ كەرەك بولدى. توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەن العاشقى كۇندەرى ساناۋلى ساعاتتاردا ساندىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارى ورتالىعىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگيا­سىن قولدانۋ بويىنشا نۇسقاۋلىقتار جاساپ، وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ءۇشىن ارنايى سەمينارلار وتكىزدى. بۇعان دەيىن دە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا تسيفرلى تەحنولوگيالار وقۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى ەنگەن بولسا، كارانتين كەزىندە بۇل پروتسەسس قارقىندى دامىدى.

قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگياسى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە توتەنشە جاعدايعا دەيىن دە قولدانىلىپ كەلگەن. سوندىقتان پەداگوگتەر ءۇشىن قيىندىق تۋدىرعان جوق. تەك قازىرگى جاعدايداعى ەرەكشەلىك – وقى­تۋشىلار ارنايى جابدىقتالعان ۋنيۆەرسيتەت ءدارىسحانالارىنان ەمەس، ءوز شا­ڭىراعىندا وتىرىپ ساباق جۇرگىزۋدە. ال ءبىلىم الۋشىلار ءۇشىن بۇل، ارينە، جاڭا، ادەتتەن تىس ءىس بولدى. بۇگىنگە دەيىن ءتورت مىڭعا جۋىق ستۋدەنتتى ءبىر مەزەتتە قاشىقتان وقىتۋ – تاجىريبەمىزدە بولماعانى راس. وقىتۋشىلار مەن ءبىلىم الۋشىلارعا جاڭاشا كوزقاراسپەن قايتا ماشىقتانىپ، داعدىلانۋعا تۋرا كەلدى. كۇن سايىن پەداگوگتەرمەن ونلاين كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى – جوو باسشىلارى – وقىتۋشىلار مەن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ۇزدىكسىز تىزبەگى قۇرىلىپ، جۇمىس ۇدەي ءتۇستى. ۋنيۆەرسيتەتتە ۇزدىكسىز جۇمىستى قام­تاماسىز ەتۋ، كوممۋنيكاتسيا جانە كەرى باي­لانىستى قولداۋ ءۇشىن Call-ورتالىق ىسكە قوسىلدى.

پەداگوگتەردىڭ نەگىزگى جۇمىسى وقى­تۋ، وقۋ ناتيجەلەرىن الۋ جانە قيىن جاع­دايدا ءبىلىمدى باعالاۋ، ال ستۋدەنتتەر ءۇشىن ونلاين ساباقتارعا قاتىسىپ، ۋاقتىلى تاپسىرمالاردى ورىنداۋ باستى نازاردا بولدى. وقىتۋ بويىنشا ونلاين ساباقتاردى كەستە بويىنشا وتكىزىپ، ۆيدەولەكتسيالاردى جازىپ، تاپسىرمالاردى ارنايى پورتالعا سالۋدا ازدى-كوپتى تاجىريبەمىز بولعانىمەن، ءبىلىم الۋشىلاردى باعالاۋ بويىنشا جەتىلدىرەتىن تۇستارىمىزدىڭ ءالى دە بار ەكەنىنە العاشقى كۇندەرى كوز جەتكىزدىك. قازىر وقىتۋشى-پروفەسسورلار اراسىندا بەلسەندى تۇردە تاجىريبە الماسۋ ءجۇرىپ جاتىر. ۆەبينارلار، ونلاين-سەمينارلار ءوز ىشىمىزدە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ارىپتەستەرمەن دە وتكىزىلۋدە. بۇل جونىندە بىزگە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى باعا جەتپەس كومەك كورسەتىپ كەلەدى. قازىر وقىتۋدى باسقارۋدىڭ نەگىزگى جۇيەسى «UNIVER 2.0» اقپاراتتىق-ءبىلىم بەرۋ پورتالى مەن قوسىمشا جۇيەلەر – ZOOM، WEBEX، Whats APP، Youtube پلاتفورمالارى بولىپ وتىر. بۇدان باسقا ەلەكتروندىق پوشتا جۇيەلەرى دە قول­دا­نىلۋدا – mail.ru، gmail.com، google.com.قۇجاتتاردىڭ بۇلتتى قويمالارى، Google بۇلتتى كەڭسەلىك سەرۆيستەرى. Zoom مەن WEBEX – ساباقتاردىڭ بارلىق تۇرلەرىن تىكەلەي ترانسلياتسيالاۋ جانە تاقىرىپ بويىنشا وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى.

ءار جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ءوز كونس­تيتۋتسياسى – اكادەميالىق ساياساتى بار. وندا جوو-عا تۇسۋدەن باستاپ ديپلوم الۋعا دەيىنگى بارلىق ەرەجەلەر جازىلعان. سوندىقتان توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى بۇرىن بەكىتىلگەن ەرەجەلەرگە شۇعىل وزگەرىستەر ەنگىزۋ جانە قاشىقتان وقىتۋعا كوشۋگە وراي جاڭا ەرەجەلەر جاساپ، بەكىتۋ قاجەتتىلىگى تۋىن­دادى. وسى ماقساتتا ءبىز عىلىمي كەڭەس ءماجىلىسىن ونلاين رەجىمىندە وتكىزدىك جانە «بارلىق وقۋ نىساندارى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم الۋشىلارعا قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگياسى بويىنشا وقۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋ ەرەجەسىن» بەكىتتىك. سول كەزدە «قاشىقتان وقىتۋ كەزىندە وقىتۋشىنىڭ كاسىبي قىزمەتىندەگى پەداگوگيكالىق ادەپ ەرەجەلەرى» دە قابىلداندى جانە مۇنىڭ بارلىعى اشىق تالقىلانا وتىرىپ، جۇزەگە اسىرىلدى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن نەگىزگە الا وتىرىپ، ءبىلىم الۋشىلارمەن بايلانىس جاساۋ ءۇشىن پرورەكتورلار، فاكۋلتەت دەكاندارى ينستاگرام، فەيسبۋك سىندى الەۋمەتتىك جەلىلەردە بەينەكونفەرەنتسيالار مەن تىكەلەي ەفيرلەر وتكىزۋدى ۇردىسكە اينالدىردىق. وندا جاۋاپتى باسشىلار وزدەرىنە قاتىستى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەدى جانە وزىنە ءتيىستى قىزمەتتىك قۇزىرىنداعى ماسەلەلەردى شەشەدى.

پرەزيدەنتتىڭ «از قامتىلعان جانە كوپبالالى وتباسىلارعا ارنال­عان الەۋ­مەت­تىك كومەكتىڭ جاڭا تۇرلەرى ەن­گىزىلدى. مى­سالى، كوپبالالى وتباسى­لارعا تابىسىنا قاراماي جاردەماقى بەرىلە باستادى. جارتى ميلليوننان استام ازاماتتىڭ 300 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى كەپىلسىز نەسيەسى وتەلد­ى» دەگەن باستاماسىن قولداي وتىرىپ، كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان ستۋدەنتتەرگە، جەتىم بالالارعا، اقىلى نەگىزدە وقيتىن جوو وقىتۋشىلارىنىڭ بالالارىنا جەڭىلدىكتەر بەرۋ تۋرالى «ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى مەن ماگيسترانتتارىنا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ تولەماقىسى بويىنشا بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەر تۋرالى ەرەجە» قابىلدانىپ، ول 1 ساۋىردەن باستاپ كۇشىنە ەندى. بۇ­گىنگى تاڭدا 3 تۇل جەتىم ستۋدەنتكە وقۋ جىلىنىڭ ەكىنشى جارتى جىلدىعىنا 100 پايىز، ال كوپبالالى وتباسىنان شىققان 3 ستۋدەنتكە جانە ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىزدە وقيتىن 3 ستۋدەنت بالاسىنا 30 پايىز جەڭىلدىك بەرىلدى. سونىمەن بىرگە تۇركىستان وبلىسىنداعى ماقتاارال، تولەبي، قازىعۇرت اۋداندارىن سۋ باسۋىنا بايلانىستى تۋىنداعان توتەنشە جاعدايعا وراي ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ءبىر كۇندىك جالاقىسىن سول ايماقتاردا تۇراتىن ستۋدەنتتەردىڭ وتباسىنا الەۋمەتتىك كومەك رەتىندە اۋداردى. جانە قاشىقتان وقىتۋ وقىتۋشىلار مەن ءبىلىم الۋشىلاردى كومپيۋتەرلەرمەن، نوۋتبۋكتەرمەن، پلانشەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتتى. ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان بارلىق مۇقتاجدارعا مونوبلوكتار مەن پلانشەتتەر، كوپبالالى قىزمەتكەرلەرگە، جاسوسپىرىمدەر ۇيىندە تۇراتىن ءبىلىم الۋشىلارعا كومپيۋتەرلەر بەرىلدى. سونىمەن قاتار، ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزىلىپ، قاشىقتان وقىتۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرىنە تالداۋ جۇرگىزىلدى. بيىلعى وقۋ جىلىندا بىزدە 1300 شەتەلدىك ستۋدەنت ءبىلىم الىپ، ولاردىڭ كوپشىلىگى وتانىنا ورالدى. تۇرىكمەنستان مەن وزبەكستاننان كەلگەن 14 ستۋدەنت عانا وسىندا قالدى. ءبىز ولاردى ۋنيۆەرسيتەت اۋماعىنداعى ەڭ جاقسى جاتاقحاناعا ورنالاستىردىق، كومپيۋتەرمەن قامتاماسىز ەتتىك، قارجىلاي دا كومەك كورسەتىلدى.

ارينە، كوپتەگەن تۇيتكىلدى ماسەلە بار. بۇل، ەڭ الدىمەن، ينتەرنەتتىڭ بارلىق جەردە قولجەتىمدى بولماۋى. ءبىزدىڭ ءبىلىم الۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى تۇركىستان وبلىسى مەن وزبەكستاننىڭ قالالارى مەن اۋىلدارىندا تۇرادى. پسيحولوگيالىق تۇرعىدان وقشاۋلاۋ جاعدايىندا پەدا­گوگ­تەردىڭ قولداۋىنسىز ءوزىن ءوزى وقى­تۋ العاشقىدا ستۋدەنتتەر ءۇشىن وتە قيىن­عا سوققانى راس. وسى تۇرعىدا ءبىلىم الۋ­شىلارعا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەتتە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ ورتالىعى قۇرىلدى.

قازىر قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ بولا­شاعى تۋرالى الۋان پىكىر ايتىلۋدا. عالام­توردا مەكتەبى مەن مۇعالىمىن، دوس­تارىن ساعىنىپ جىلاعان بالالاردىڭ بەينە­روليكتەرى مەن قازىرگى توتەنشە جاعدايعا باي­لانىس­تى ءتۇرلى پىكىرلەر كوبەي­دى. با­لا­سىن وقىتۋدان العاشقى كۇنى-اق شارشاپ، شىنىن ايتقان اتا-انالاردىڭ شى­نايى تىلەگى ۇستازدىڭ قادىرىن ارتتىردى. ءبىز دە ستۋدەنتتەرىمىزدى، قوڭىراۋ ءۇنىن ساعىن­دىق. ستۋ­دەنتتەردىڭ ەلدەن جولداعان بەينەجازبا­لارى مەن سالەم­دەرىن تىڭداعاندا ەرىك­سىز تول­قي­سىڭ. ولار­دىڭ ءوز ءبىلىم ورداسىنا دەگەن سۇيىس­­پەنشىلىكتەرىن سەزىنگەندە كەۋدەڭدى ماق­تانىش سەزىمى كەرنەيدى. ءدال قازىرگى جاع­دايدا قاشىقتان وقىتۋ ءبىلىم بەرۋدە بىر­دەن-ءبىر شەشىم بولعانى انىق، ايتسە دە بولاشاق مۇعالىمدەر دايارلاۋدا پەدا­گوگپەن كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناستى ال­ماس­­تىرا المايتىنى دا بەلگىلى. بۇل – ءبىز دايارلايتىن ماماندىقتىڭ ەرەك­شەلىگى.

وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەدا­­­­گوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى وڭىردەگى تاريحى تەرەڭ پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورنى رەتىندە وزىنە ارتىلعان مىندەتتى ورىنداۋدا جانە جوعارى بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋدا بارلىق كۇش-جىگەرىن جۇمساۋدا. پەداگوگتىڭ ەڭبەگىنە دەگەن قۇرمەت بىزگە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ءبىلىم كوكجيەگىنىڭ بۇل بەلەسىن ەلمەن بىرگە باعىندىرارىمىز ءسوزسىز.

 

گۇلجان سۇگىرباەۆا،

وقمپۋ رەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت

 

شىمكەنت

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تۇركىستانعا 3000 جىل

رۋحانيات • بۇگىن، 12:10

2002 ادام كوروناۆيرۋستان ەمدەلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:32

سارىالا قازدىڭ قاڭقىلى ەستىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:51

قور نارىعى قىمباتتادى

الەم • بۇگىن، 08:33

بابا اماناتىنا ادالدىق

رۋحانيات • بۇگىن، 08:07

بالۋاننىڭ العاشقى التىنى

كۇرەس • بۇگىن، 08:02

پسج ەسە قايتاردى

فۋتبول • بۇگىن، 07:59

جارىستى جەڭىسپەن باستادى

بوكس • بۇگىن، 07:56

جاقاەۆتىڭ تاقياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:47

شىلىكتى اۋىلىن سۋ باستى

ايماقتار • بۇگىن، 07:44

Ever Given مىسىردا قالدى

الەم • بۇگىن، 07:28

جەر تۋرالى زاڭ سەناتقا جولداندى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:22

ۇقساس جاڭالىقتار