ساراپشىلار وسىعان دەيىن يمپورتقا تاۋەلدىلىك نەمەسە ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ۋاقىتتى كەرەك ەتەتىنىن ايتىپ كەلگەن. بىراق مۇناي باعاسى داعدارىسىمەن قوسا قاباتتاسىپ كەلگەن پاندەميا ەكى وكپەدەن قىسقان جەكەلەشەگەن ەلدەر كەز كەلگەن مۇمكىندىكتىڭ جالىنا جارماسا باستاعانىن كورىپ ءجۇرمىز.
ء«بىز الداعى ۋاقىتا مۇنايعا باسىمدىق بەرگەن ەكونوميكانى تاڭدايمىز با, الدە كەز كەلگەن مۇمكىندىكتىڭ جالىنا جارماسامىز با؟» دەگەن سۇراق بار قوعامدا. ۇكىمەتتىڭ ۇستانىمى بەلگىلى. ءبىز ساراپشىلارمەن سويلەسىپ, ولاردىڭ دا پىكىرىن بىلدىك.
ەكونوميست, Parlink Consulting باسقارۋشى سەرىكتەسى بەرلين يريشەۆ مۇناي ءوندىرۋ قۇنى الەمدىك نارىقتارداعى باعاسىنان گورى قىمبات بولعان كەزدە, مۇناي بولاشاعىنا سەنىممەن قاراۋ دۇرىس ەمەس ەكەنىن ايتادى. مۇناي ينەسى دەگەن تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋعا ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك.
«ەندى مۇناي باعاسى قىمباتتايدى دەگەن ۇمىتپەن ءومىر سۇرۋگە بولمايتىن باياعىدان بەرى ايتىپ كەلەمىز. ەندى باعا ارزانداماسا, قىمباتتامايدى.
بەس جىل بۇرىن مەن وسى تاقىرىپتا وي قوزعاپ, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا شاقىردىم. مۇنايدان كەيىنگى ءومىردى ويلاۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتىم», دەيدى بەرلين يريشەۆ.
ەكونوميست قازاقستان قانداي جولى تاڭدايدى دەگەن سۇراققا ءبىر جاقتى جاۋاپ بەرۋ قيىن ەكەنەن جاسىرمادى. ەگەر, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا دەسەك, بۇل سالادا مامان تاپتى. ارينە, بىلىكتى ماماندار تاپشى. «قازىر بارلىق سالادا العا وزىپ كەتكەن قىتايدىڭ ءبىلىم جۇيەسى, عىلىم دەڭگەيى كسرو مەن سالىستىرعاندا كوپ كەيىن ەدى. قازىر كورشى ەلدىڭ ۇشاقتار مەن زىمىراندارعا دەيىن ءوز ەلىندە شىعارا الاتىنىن كورىپ وتىرمىز. ءبىز «پلانشەتتىك» ويلاۋ دەڭگەيىندە قالدىق» دەيدى ساراپشى ەكونوميست.
قازىر جىبەك جولى بويىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ارقىلى العا جىلجيمىز, نارىقتاعى ۇلەسىمىزدى الامىز دەگەن پىكىردى جاقتايتىندار كوپ.
ب. يريشەۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بۇل نۇسقانى دامۋدىڭ ءبىر جولى دەپ قاراستىرۋعا بولادى. قازىر قىتاي مەن باتىستىڭ مۇددەسى وسى باعىتقا بايلانىستى بولىپ تۇر. باتىس تا ءوز جوباسى ارقىلى ورتالىق ازيانى قىتايدىڭ ەكسپانسياسىنان ساقتاپ قالعىسى كەلەدى. «بىزگە جەڭىل يندۋستريانى دامىتۋ كەرەك. ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى يندۋسترياسىنا باسىمدىق بەرسەك, ۇتىلمايمىز. سوڭعىسى ءبىزدىڭ ەكسپورتتىق مۇمكىندىگىمىزدى ءارتاراپتاندىرادى. بىراق بۇل باعىت تا وڭاي شاعىلا سالاتىن جاڭعاق ەمەس. ۋاقىت كەرەك جانە قوسىمشا ينۆەستيتسيالىق كاپيتال كەرەك», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ب. يريشەۆ.
كەلەسى ساراپشى ولجاس تىلەۋوۆ قازىرگى داعدارىس قازاقستان ءۇشىن العاشقىسى دا, سوڭعىسى دا ەمەس ەكەنىن ايتتى. قازاقستاننىڭ پاندەميادان كەيىن قىسقا مەرزىم ىشىندە مۇنايعا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋعا مۇمكىندىگى بار. بۇل ءۇشىن ينستيتۋتسيونالدى وزگەرىستەر كەرەك.
«سونىمەن بىرگە, مەنىڭ ويىمشا, بولاشاقتا ەلدى «جاڭا مۇنايمەن» قامتاماسىز ەتەتىن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جالعىز باعىتى - ءبىلىم, عىلىم جانە تەحنولوگيا. «جاڭا مۇناي» ادام كاپيتالى بولۋى كەرەك. مەن پول رومەردىڭ عىلىمي جانە تەحنولوگيالىق پوتەنتسيالعا ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلعايۋىنا نەگىزدەلگەن ەندوگەندىك ەكونوميكالىق ءوسۋ تەورياسىن قولدايمىن. وسى تەورياعا سايكەس, ادامي كاپيتالدىڭ ساندىق جانە ساپالىق پارامەترلەرىنىڭ ارتۋى ينكليۋزيۆتى ەكونوميكالىق ءوسۋدى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى, بۇل جاعدايدا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ ءۇشىن ماتەريالدىق ەمەس اكتيۆتەرگە كوبىرەك ماتەريالدىق ەمەس اكتيۆتەر قاجەت. ايتپاقشى, قازاقستان سوڭعى جىلدارى ءوز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ مودەلىن ينكليۋزيۆتى ءوسۋ جولىمەن قايتا قۇرۋعا تىرىسۋدا» دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ولجاس تىلەۋوۆ.
