استانادا ەلىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ ونجىلدىق قورىتىندىسىن قاراعان مەرەيتويلىق فورۋم ءوتتى
تاياۋدا استانادا «يننوۆاتسيالىق ونجىلدىق» اتتى فورۋم ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا ۇكىمەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى, ۇلتتىق حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ باسشىلارى, بيزنەس وكىلدەرى, يننوۆاتسيالىق كاسىپكەرلەرمەن قاتار, وسى باعىتتا قازاقستانمەن ارىپتەس ەلدەردەن ارنايى ماماندار مەن حالىقارالىق ساراپشىلار دا قاتىستى.
استانادا ەلىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ ونجىلدىق قورىتىندىسىن قاراعان مەرەيتويلىق فورۋم ءوتتى
تاياۋدا استانادا «يننوۆاتسيالىق ونجىلدىق» اتتى فورۋم ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا ۇكىمەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى, ۇلتتىق حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ باسشىلارى, بيزنەس وكىلدەرى, يننوۆاتسيالىق كاسىپكەرلەرمەن قاتار, وسى باعىتتا قازاقستانمەن ارىپتەس ەلدەردەن ارنايى ماماندار مەن حالىقارالىق ساراپشىلار دا قاتىستى.
فورۋم تەحنولوگيالىق دامۋ ءجونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىكتىڭ ونجىلدىق مەرەيتويىنا ورايلاس وتكىزىلگەندىكتەن ونىڭ جۇمىسى ەلىمىزدەگى سوڭعى ون جىل ىشىندەگى يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ناتيجەلەرىن قورىتىندىلادى. سونىمەن قاتار, الداعى ۋاقىتتاعى دامۋ مۇمكىندىكتەرىن ايقىنداۋعا ۇمتىلىس تانىتتى. ونى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى, جاڭادان قۇرىلعان «بايتەرەك» ۇبح» اق قولداۋىمەن تەحنولوگيالىق دامۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىك وتكىزدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ فورۋمعا قاتىسقان قوناقتاردى جانە تەحنولوگيالىق دامۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىكتىڭ قىزمەتكەرلەرىن مەرەيتويلىق بەلەسپەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, وسى ون جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىندا ەداۋىر سەكىرىس جاساپ ۇلگەرگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. «وسىدان ون جىل بۇرىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە يننوۆاتسيالىق ۇدەرىس دەپ ايتۋعا لايىقتى ەشتەمە بولماپ ەدى. ويتكەنى, بىزدە, ەڭ باستىسى, يننوۆاتسيالىق ورتا بولمادى. ونىڭ قۇرىلىمدارى قالىپتاسپاعان ەدى. ەلباسىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرىنە, بەرگەن تاپسىرمالارىنا سايكەس ءبىز وسىنى جاسادىق. ەڭ الدىمەن وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن مەملەكەتتىك مەكەمە دۇنيەگە كەلدى. يننوۆاتسيالىق قۇرىلىمدار قالىپتاستىرىلدى. قازىر ەلىمىزدە كوپتەگەن تەحنوپاركتەر جۇمىس ىستەۋدە. ناتيجەلەر جامان ەمەس. 2012 جىلى 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا, كاسىپورىنداردىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارعا شىعىنى 61 ميلليارد تەڭگەدەن 326 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. يننوۆاتسيالىق ونىمدەردىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 0,51 پايىزدان 1,25 پايىزعا دەيىن ارتتى. ءوڭدەۋ وندىرىسىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگى 34 پايىزعا ءوسىپ, ءبىر جۇمىسشىعا شاققاندا 51 مىڭ دوللارعا دەيىن جەتتى. يننوۆاتسيالىق بەلسەندى كاسىپورىنداردىڭ ۇلەسى 4 پايىزدان 7,6 پايىزعا دەيىن كوتەرىلدى», دەدى اسەت يسەكەشەۆ.
مۇنىمەن قوسا, دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك جونىندەگى جاھاندىق رەيتينگىندە قازاقستان ءوز ورنىن نىعايتا تۇسكەن. وسى فورۋمنىڭ جۋىقتاعى قورىتىندىسىندا ەلىمىز ءوتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, تاعى ءبىر قادام العا باسىپ, الەمنىڭ 148 مەملەكەتىنىڭ ىشىنەن 50 ۇزدىك ەل قاتارىنا كىردى. مۇندا يننوۆاتسيالىق دامۋ دەڭگەيىمىزدىڭ دە جەدەل جاقسارىپ كەلە جاتقاندىعى اتاپ كورسەتىلگەن. قازاقستان مىنە, وسى يننوۆاتسيالىق فاكتور بويىنشا 19 قادام العا باسىپ, 84-ءشى ورىندى يەلەنسە, «يننوۆاتسيالىق الەۋەت» فاكتورى بويىنشا 18 قادام العا باسىپ, 74-ءشى ورىنعا قادام تىرەدى. «جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەرگە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ» بويىنشا 13 قادام العا باسىپ, 58-ءشى ورىندى يەلەندى.
اسەت يسەكەشەۆ قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى دامۋىنا مەملەكەت قولداۋىنىڭ كوپ كومەگى تيگەندىگىن, ەندى ەلباسىنىڭ قازاقستان-2050 ستراتەگياسى بويىنشا الداعى دامۋىندا ناق وسى يننوۆاتسيالىق دامۋعا باستى باسىمدىق بەرىلگەندىگىن, بۇل ورايداعى نەگىزگى مىندەت ەلىمىزدە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس ىستەيتىن يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا قۇرۋ ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
يننوۆاتسيالىق يدەيالاردى العا جىلجىتۋدا جاقسى ناتيجەلەر كورسەتە بىلگەن تەحنولوگيالىق دامۋ ءجونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىك ەندىگى كەزەكتە جاڭادان قۇرىلعان «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق-تىڭ سەنىمدى باسقارۋىنا بەرىلگەندىگى بەلگىلى. وسى فورۋمدى جۇرگىزگەن جانە «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسشىسى قۋاندىق بيشىمباەۆتىڭ اتىنان ءسوز العان ونىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ءارى باسقارما مۇشەسى قانىش تۋلەۋشين «بايتەرەكتىڭ» العا قويىپ وتىرعان ماقساتتارى جونىندە بايانداپ بەردى. «تەحنولوگيا جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىك ەلىمىزدەگى يننوۆاتسيا سالاسىنداعى باستى دامۋ ينستيتۋتىنا اينالىپ ۇلگەردى. ەندى ءبىز دامۋ ينستيتۋتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا ونىمەن بىرلەسە جۇمىستار جۇرگىزە وتىرىپ, ءتيىمدى ىستەردى ودان ءارى جالعاستىراتىن بولامىز. اگەنتتىك بۇرىن عىسىنشا وسى ىستەردىڭ كوش باسىندا قالا بەرەدى», دەپ مالىمدەدى.
فورۋمدا «تەحنولوگيالىق دامۋ ءجونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىك» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى, ۇعا اكادەميگى كەنجەعالي ساعاديەۆ ەلىمىزدەگى يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ دامۋ بەلەستەرىن ايقىندايتىن تارتىمدى بايانداما جاسادى.
– ەلىمىزدەگى يننوۆاتسيالىق دامۋ ۇدەرىسىن ءۇش كەزەڭگە ءبولىپ قاراستىرۋعا بولادى. ونىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 2003-2009 جىلدار ارالىعىن قامتىدى. 2003 جىلى ەلىمىزدە وسى ۇدەرىستەردى جۇيەلەپ, دەم بەرەتىن «ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق قور» اق قۇرىلدى. بۇل كەزەڭنىڭ نەگىزگى باعىتتارى وتاندىق ۆەنچۋرلىق قورلار قۇرۋ, جوبالاردى قارجىلاندىرۋ, يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردى قالىپتاستىرىپ, دامىتۋ بولدى. 2009-2011 جىلداردى قامتىعان ەكىنشى كەزەڭدە اتالعان قور ءوز الدىنا ەلىمىزدە وسى جىلداردان باستاپ, قولعا الىنعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىستى. بۇل كەزەڭدە قور قىزمەتى كەڭەيتىلدى. ول ەندى يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىنداعى كاسىپورىندارعا اقپاراتتىق تالداۋ جونىندەگى كومەكتەر كورسەتىپ, وسى باعىت بويىنشا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ارناسىن كەڭەيتۋگە, يننوۆاتسيالىق قىزمەتتەردى ناسيحاتتاۋعا كىرىستى. ال 2011 جىلدان باستالعان ءۇشىنشى كەزەڭدە «ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق قورى» اق ودان ءارى نىعايتىلىپ, ونىڭ نەگىزىندە ۇلتتىق اگەنتتىك پايدا بولدى. يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى جوبالار قارجىلاندىرىلدى, ەلىمىزدىڭ جاس يننوۆاتورلارىنا كوپتەگەن كومەكتەر كورسەتىلدى, – دەپ اتاپ كورسەتتى كەنجەعالي ابەن ۇلى.
ك.ساعاديەۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, وسى ونجىلدىق بەلەستىڭ العاشقى بەس جىلى قۇرىلىمدىق تۇرعىدان قالىپتاسۋ باعىتىندا وتسە, سوڭعى بەس جىلدا سەرپىندى دامۋعا قاراي بەت بۇرىلدى. مۇنىڭ ناتيجەسىن مىنا فاكتىلەردەن انىق بايقاۋعا بولادى. قازىرگى كۇنى ەلىمىزدەگى يننوۆاتسيالىق بەلسەندى كاسىپورىنداردىڭ قاتارى 2,1 پايىزدان 7, 6 پايىزعا, ياعني 3,6 ەسە ءوسىپ وتىرسا, يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەرگە جۇمسالعان ىشكى شىعىن كولەمى 2003 جىلعى 11,6 ميلليارد تەڭگەدەن 2012 جىلى 51,2 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن, ياعني 4,4 ەسە وسە تۇسكەن. كاسىپورىنداردىڭ تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالارعا شىعىنداعان قارجى كولەمى 2003 جىلى 18,9 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, 2012 جىلى ول 325,6 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, ون جىلدىڭ ىشىندە 17 ەسە وسكەن. ەڭ باستىسى, وسى ارالىقتا ەلىمىزدە شىعارىلاتىن يننوۆاتسيالىق ونىمدەر كولەمى 2003 جىلمەن سالىستىرعاندا 5,8 ەسە ارتقان. يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ناقتى ناتيجەسىن بىلدىرەتىن بۇل باعىت بويىنشا ەلىمىز قارقىندى العا باسۋدا. ماسەلەن, 2011 جىلى ەلىمىزدە شىعارىلاتىن يننوۆاتسيالىق ءونىمدەر كولەمى 235,9 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, 2012 جىلى ول 379 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, ءبىر جىلدىڭ وزىندە 60,6 پايىزعا كوتەرىلدى.
«تەحنولوگيالىق دامۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىك» اق باسقارما ءتوراعاسى ايدىن قۇلسەيىتوۆ ءوزى باسقارىپ وتىرعان وسى قۇرىلىمنىڭ ون جىل ىشىندە 3 مىڭنان استام يدەيالار مەن جوبالاردى قاراستىرىپ, ونىڭ 600-نە 18 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ناقتى قولداۋ كورسەتكەندىگىن جەتكىزدى. «بۇگىنگى فورۋم ءبىزدىڭ وسى جىلدار ىشىندە جاساعان جۇمىستارىمىزدىڭ ناتيجەسىن تالقىلاپ, قورىتىندىلاۋعا, يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستىڭ كەلەشەگىن ايقىنداۋعا ۇلكەن جاردەمىن تيگىزەدى. مەملەكەت باسشىسى الدىمىزعا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جونىندە ءورشىل دە ايقىن مىندەتتەر قويىپ وتىر. ءبىز بۇل ىسكە بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمسايتىن بولامىز», دەدى ول.
سونداي-اق, وسى جيىندا ەۋرووداقتىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى, ەلشى اۋرەليا بۋشەز, «قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعى» بىرلەستىگىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى تەمىرلان التاەۆ, ءيزرايلدىڭ «LN Innovative Technologies» ينكۋباتورىنىڭ ديرەكتورى كلارا ورەن, كورەيانىڭ كيستەپ حالىقارالىق قارىم-قاتىناس جانە ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى كيم بونگسۋ, «الماتى جەلدەتكىش زاۋىتى» جشس ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى مارات باككۋلوۆ, «رومات» ءدارى-دارمەك كومپانياسى» جشس پرەزيدەنتى تۇراربەك راقىش ءسوز الىپ, وزدەرىندەگى جاقسى تاجىريبەلەر جايىندا باياندادى, سونىمەن قاتار, بايقالىپ وتىرعان پروبلەمالاردى ورتاعا سالدى.
وسىدان ون جىلداي ۋاقىت بۇرىن ۇكىمەت ءوز وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋ جونىندە ارنايى ماسەلە قاراپ, ونىڭ باعىتتارىن تالقىلاعان كەزدە ءبىز بۇل وتىرىستان جازعان رەپورتاجىمىزعا «بارىستىڭ بۇلقىنۋى» دەگەن تاقىرىپ قويعان ەدىك. ەندى ون جىلدان كەيىنگى وسى باسقوسۋدان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اتالعان باعىت بويىنشا ەداۋىر العا جىلجىعاندىعىن, ءتىپتى بىرنەشە ەسەلەگەن كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزگەندىگىن بىلدىك. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىز جالپى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىت بويىنشا العا باسىپ, ەلىمىزدەگى ەڭ دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرىپ وتىر. بۇل – ەلباسىنىڭ العا قويعان ستراتەگيالىق ماقساتىنىڭ ءساتتى ورىندالۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
