رۋحانيات • 06 مامىر، 2020

باتىر اتاعىنا لايىق تۇلعا

44 رەت كورسەتىلدى

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قاھار­مان­دىق كورسەتكەن باتىر­لارىمىز جەتەر­لىك. سونىڭ ءبىرى – قوجامسەيىت شايا­ح­­مەت ۇلى. ول سوعىس­­تا ەرلىگىمەن كوز­گە ءتۇسىپ، كەڭەس ود­اعى­­نىڭ باتىرى اتاعى­نا ۇسىنىلسا دا، وزى­نە بە­­رىلۋى ءتيىس بۇل نا­گرا­­داعا قول جەتكىزە الما­عان.

گۆارديا مايورى ا.سافونوۆ 1945 جىلدىڭ 6 مامىرى كۇنى ارنايى راپورت جازىپ، گۆارديا اعا سەرجانتى قوجامسەيىت شاياحمەت ۇلىن باتىر اتاعىنا ۇسىنعان ەكەن...

قوجامسەيىت شاياحمەت ۇلى 1923 جىلى 23 اقپاندا اقمولا وبلىسى، جاقسى اۋدانى، العاباس اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. قوجامسەيىت اتامىز اكە-شەشەسىنەن ەرتە ايىرىلىپ، اتالاس اعايىنى ىزتولە بالاسى تويشىباي اقسا­قالدىڭ باۋىرىندا وسكەن. العا­باس اۋىلىندا 7 جىلدىق مەكتەپتى ءتامامدايدى. 19 جاسىندا، ياعني 1942 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا مايدانعا اتتانادى. قوجامسەيىت شاياحمەت ۇلى – ستالينگراد، دون، وڭتۇستىك-باتىس جانە 1-ءشى بەلارۋس مايداندارى قۇرامىندا ۋكراينا، مولدوۆا، پولشا جەرلەرىن جاۋدان ازات ەتۋگە قاتىسقان. العاشقى ۇرىسىندا-اق ءوزىنىڭ باتىلدىعىمەن، ەرلىگىمەن ەرەكشە كوزگە تۇسەدى. وعان دالەل – «پاميات نارودا» سايتىنداعى قوجامسەيىت اتامىز تۋرالى دەرەكتەر.

1942 جىلدىڭ 26 جەلتوقسا­نىندا 91-ءىنشى تانك بريگاداسى بويىنشا شىققان بۇيرىقتىڭ نەگىزىندە كىشى سەرجانت قوجام­سەيىت شاياحمەت ۇلى «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالا­دى. ۆولگوگراد وبلىسى، گورو­ديششەنسك اۋدانىنداعى اتى اڭىز­عا اينالعان «كازاچي كۋرگان» بيىكتىگى ءۇشىن بولعان ۇرىس – ستالينگراد شايقاسى كەزىندەگى ەڭ تاباندى ۇرىستاردىڭ ءبىرى. باتالون كومانديرى، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى حىدىر گاسانوگلى مۇستافاەۆتىڭ جو­عا­رى جاققا بايانداۋ قۇجا­تىن­دا: «قاتارداعى جاۋىنگەر ق.شاياحمەتوۆ 1942 جىلدىڭ 19 جەلتوقسانىندا كازاچي قورعانى ءۇشىن بولعان ۇرىستارعا قاتىسىپ، ۇنەمى ءبىرىنشى روتامەن بىرگە بولدى. جاۋدىڭ قاتتى تەگەۋرىنىنە قاراماستان، روتا كومانديرىنىڭ بۇيرىعىن تياناقتى ورىندادى. جولداس شاياحمەتوۆ جاۋ­دىڭ وق جاۋدىرىپ تۇرعان نۇكتەلەرىن ءدال انىقتاپ، سونىڭ ارقاسىندا كۆ №525 تانكىسىمەن دۇشپاننىڭ وق-ءدارى قويماسىن جويدى»،  دەپ جازىلعان.

كەلەسى ءبىر ۇرىستا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن كىشى سەرجانت قو­جام­سەيىت شاياحمەت ۇلى 1943 جىلدىڭ 3 تامىزىندا 91-ءىنشى تانك بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا «قىزىل جۇلدىز» وردەنىنە يە بولادى. سول جولعى ماراپاتقا ۇسىنىلعان قاعازدا «جولداس شاياحمەتوۆ 29.07.1943 جىلى فيلوسوۆو دەرەۆنياسىندا (ورەل وبلىسى، سۆەردلوۆسكي اۋدانى) بولعان ۇرىستاردا، روتا كومانديرىنىڭ بۇيرىعىن ورىنداۋ كەزىندە ءبىزدىڭ قۇرامنىڭ العا جىلجۋىنا كەدەرگى جاساعان جاۋ پۋلەمەتىن بايقاپ، وعان جاقىنداپ كەلىپ، گراناتالارمەن كومىپ تاستادى. وسى دەرەۆنيا ءۇشىن شايقاستا ول 14 نەمىس باسقىنشىسىن جويدى»،  دەپ اتاپ كورسەتىلگەن.

1944 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ گۆارديا اعا سەرجانتى قوجامسەيىت شاياحمەت ۇلى سۋۆو­روۆ جانە ب.حمەلنيتسكي وردەندى نوۆو-بۋگسكي 57-ءشى گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزيا قۇرامىندا بولدى. 1945 جىلدىڭ 4 اقپانىندا مايدانداعى كەزەكتى ءبىر ەرلىگى ءۇشىن ەكىنشى رەت «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ماراپاتتالادى. پولشاداعى «گلۋۆاچۋۆ» ەلدى مەكەنىندەگى فاشيستەردىڭ قورعانىسىندا اعا سەرجانت قوجامسەيىت شاياحمەتوۆ قايسارلىعى مەن ەرلىگىن تاعى دا كورسەتە ءبىلدى. ءسويتىپ اسكەري باسشىلىق جۇكتەگەن تاپسىرما بويىنشا جاۋدىڭ قوسالقى قارۋلارى مەن وق جاۋدىرعان ەكى پۋلەمەت نۇكتەسى ىستەن شىعا­رىلدى. سودان كەيىن ءۇش سنارياد­پەن جاۋدىڭ دزوتى تۇرعان نۇك­تەسىنىڭ ك ۇلى كوككە ۇشتى. دۇش­پاننىڭ قارشا بوراتقان وعىنا قاراماستان، شەگىنگەن جاۋ اسكە­رىنىڭ 20 شاقتى ادامى جەر جاس­تاندى.

جاۋدىڭ سوڭعى تابان تىرەگەن تسيتادەلى – بەرلين قالاسىنا قارسى جويقىن شابۋىلدا باتىر اتامىز تاعى دا اسقان ەر­لىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. بۇل ەر­لىگى ونى كوماندوۆانيەنىڭ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ەڭ جوعارعى اتاعىنا ۇسىنۋىنا تۇرتكى بولادى. سول ۇسىنىس قۇجاتتا: «شپرەە وزەنىنەن ءوتۋ بارىسىندا 1945 جىلدىڭ 23 ءساۋىر كۇنى گۆارديا اعا سەرجانتى شاياحمەتوۆ قوجامسەيىت ەرەكشە ەرلىك، تاپقىرلىق پەن ەپتىلىك تانىتتى. ءوز ءومىرىن اياماي، جاۋدىڭ كۇشتى وتىنا قارسى تۇرىپ، قولدا بار قارۋ-جاراقتىڭ كومەگىمەن «وتان ءۇشىن!»، «ستالين ءۇشىن!» دەپ ۇرانداتىپ، شپرەە وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىنا قارۋ جاراعىن جانە جاياۋ اسكەردى وتكىزىپ، جاۋدىڭ كۇشى مەن تەحنيكاسىن جويىپ، پلاتسدارمدى كەڭەيتىپ، كۆارتالدى جاۋدان تازارتتى. بەرلين قالاسىنىڭ ماڭىنداعى ۇرىس كەزىندە، شپرەە وزەنى، لاندۆەر كانالى جانە قالا­نىڭ كوشە ۇرىستارىندا، گۆار­ديانىڭ اعا سەرجانتى شاياح­مەتوۆ قوجامسەيىت ءوز قارۋىمەن 3 نەمىس تانكىسىن، 2 وزدىگىنەن جۇرەتىن تەحنيكاسىن، 4 برو­نە­ترانسپورتەرىن، اسكەري جۇك­تەرى بار 10 اۆتوكولىكتى، 40-قا جۋىق فاۋسشىلاردى، 5 پتو قۇرالدارىن جانە 170-كە جۋىق ءفاشيستى جويدى. جەكە ءوزى 21 گيتلەرشىلدى، ونىڭ ىشىندە 2 كاپيتاندى تۇت­قىن­عا الدى. قوجامسەيىت شاياح­مەتوۆ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا لايىق. 64-ءىنشى گۆارديالىق ويتپد گۆ گۆارديا كومانديرى، گۆارديا مايورى ا.سافونوۆ. 1945 جىلدىڭ 6 مامىرى» دەپ جازىلعان.

بىراق ەڭ وكىنىشتىسى، وسىن­داي تەڭدەسسىز ەرلىگىمەن جەڭىس­كە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان قاhارمان­عا، بىلايشا ايتقاندا، ەر­جۇرەك قازاققا وسى جوعارى اتاق، نەگە ەكەنى بەلگىسىز، بەرىلمەي قالعان. وسىنشا ەرلىك جاساسا دا، ءتيىستى ورىنداردىڭ ۇلتىمىزدىڭ قاي­سار ۇلىنا التىن جۇلدىزدى قي­ماۋى ناعىز ادىلەتسىزدىك دە­مەس­كە لاجىڭ جوق.

راس، قوجامسەيىت شاياحمەت­ ۇلى سۇراپىل سوعىستا كورسەتكەن ەرلىكتەرى ءۇشىن 1942 جىلى «ەرلىگى ءۇشىن» مە­دالىمەن، 1943 جانە 1945 جىل­­دارى ەكى مارتە «قىزىل جۇل­دىز» وردەنىمەن، 1945 جىلى جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ وردە­­نىمەن، ودان ءارى ءى دارەجەلى « ۇلى وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. بىراق قانشا ايتقانمەن، ءادىل تۇردە ۇسىنىل­عان باتىر اتاعىنىڭ ءجونى بولەك ەدى عوي.

1947 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىن­دا قوجامسەيىت اتامىز تۋعان ەلىنە ورالىپ، بەيبىت زا­مان­نىڭ دا وزات ەڭبەككەرى اتانادى. «ەڭ­بەك ارداگەرى» مەدالى سونىڭ اي­عاعى. اتامىز ءوزىنىڭ ونەگەلى ءومىر جولىندا 3 قىز، 9 ۇل ءوسىرىپ، نەمەرەلەر ءسۇيىپ، 1987 جى­لى دۇنيەدەن وزدى. باتىر اتاعىن المادىم دەپ مويىعان جوق. تاعدىردىڭ ءىسى ەكەنىن، جازمىش سولاي بولعانىن ءبىلدى.

باتىر اتامىز تۋرالى تۋعان نەمەرەسى لاۋرا شاياحمەتوۆا، اۋىلىمىزدىڭ قۇرمەتتى ازاماتى تالعات قۇرمان ۇلى جانە تاعى باسقا دا جۋرناليستەر ءباسپاسوز بەتتەرىندە ءوز ماقالالارىن جاريالادى. اتامىزدىڭ ەرلىگىن جالپاق جۇرتقا ايگىلەدى.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس­قا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ تانك اس­كەرلەرى تۋرالى مالىمەت بەرە­تىن «Tankfront.ru» سايتىندا قوجامسەيىت شاياحمەت ۇلى بولعان 91-ءىنشى تانك بريگاداسى­نان 17 ادامنىڭ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولعانى اتاپ كورسەتىلىپ، ولاردىڭ اتى-جوندەرى جازىلعان. ىشىندە قوجامسەيىت اتامىزدىڭ كومان­ديرى، ازەربايجان ۇلتىنان شىق­قان حىدىر گاسانوگلى مۇس­تافاەۆ تا بار. بىراق ءبىر قىزى­عى، 17 كەڭەس وداعىنىڭ باتى­رى دەپ كورسەتىلىپ تۇرعا­نىمەن، 16-سى عانا اتالىپ تۇر، ياعني، ءبىر باتىردىڭ اتى-ءجو­نى جازىلماعان. مۇمكىن، ول قوجامسەيىت شاياحمە­توۆ شىعار. وسى ءبىر عانا دەرەك بۇل جاعدايدىڭ ءوزىن، باتىر اتاعى نەگە بەرىلمەي قالعانىن، الدە بەرىلىپ، ۇمىت قالعانىن ءالى دە ناقتىلاي ءتۇسۋ قاجەت ەكەندىگىن كورسەتەدى.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ەرلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلسا دا، ءوزىنىڭ ءتيىستى ناگراداسىنا قول جەتكىزە الماعان قاhارمان اتامىز تۋرالى بەلگىلى عالىم، ۇلتجاندى ازامات بەرىك ابديعالي ۇلىنىڭ «ۇمىتىلعان قاhارماندار» اتتى كىتابىندا مالىمەتتەرى ەنگىزىلگەن.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس­تىڭ تاريحىندا ءالى دە اشىلماي جاتقان اقيقاتتار، ەلەنبەي قالعان ەرلىكتەر، ەلەۋسىز جاتقان ەرلەر قانشاما. ونى اقيقاتىن ايتىپ، انىقتاۋ، بەلگىسىز تاع­دىر­لار­دى تاۋىپ، ەلگە تانىتۋ – كەيىنگى ۇرپاقتىڭ، بىزدەردىڭ پارى­زىمىز. ءسوز جوق، وسىنداي ەلەۋسىز جاتقان ەرلەردىڭ ءبىرى – قوجامسەيىت شاياحمەت ۇلى.

 

تيمۋر كوجاحمەتوۆ،

مۇعالىم،

ەرمەك راحيموۆ،

كوكشە-ىزدەۋ اسكەري پاتريوتتىق ىزدەستىرۋ كلۋبىنىڭ مۇشەسى

 

اقمولا وبلىسى،

جاقسى اۋدانى،

العاباس اۋىلى

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس قازاقستاندا جەر سىلكىندى

ايماقتار • بۇگىن، 15:15

باس قالا تاريحى قامتىلعان كورمە

رۋحانيات • بۇگىن، 13:36

260 ناۋقاس رەانيماتسيادا جاتىر

قازاقستان • بۇگىن، 11:50

شەكارادا شەكتەۋ بار

قازاقستان • بۇگىن، 11:13

سويلە، سۋرەت!

قازاقستان • بۇگىن، 07:17

الەم بىرىنشىلىگى بيىل وتەدى

كۇرەس • بۇگىن، 07:15

جاھانعا جۇرتىن تانىتقان

ەلباسى • بۇگىن، 07:10

تاعى دا ۋاقىتشا توقتاتىلدى

سپورت • بۇگىن، 07:07

تەكەلىدە تۋتۇعىر ورنادى

ايماقتار • بۇگىن، 07:00

قالعىمايتىن قالا

وقيعا • بۇگىن، 06:58

الماتىدا ىندەت ءورشىپ تۇر

ايماقتار • بۇگىن، 06:50

قارقارالى قۋانىش قۇشاعىندا

ايماقتار • بۇگىن، 06:48

كۋبريننىڭ ۇيىندەگى كورمە

ونەر • بۇگىن، 06:46

ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ استاناسى

ءبىلىم • بۇگىن، 06:45

رەكوردتار كىتابىنا كۇيمەن كىردى

رۋحانيات • بۇگىن، 06:40

يتاليادا ونەر كورسەتەدى

سپورت • بۇگىن، 06:40

الىپساتارلار قاتاڭ جازالانادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:30

تەلەفون ارقىلى سويلەستى

ەلباسى • بۇگىن، 06:20

ۇبت-2020 مارەسىنە جەتتى

ءبىلىم • بۇگىن، 06:15

ەلباسى اشقان اكادەميا

ونەر • بۇگىن، 06:12

ەلوردادا قۇرىلىس ەكپىندى

ايماقتار • بۇگىن، 06:12

باس قولباسشى

ەلباسى • بۇگىن، 06:05

استانا پروتسەسى

ساياسات • بۇگىن، 06:02

ۇقساس جاڭالىقتار