قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋسىزدانۋدىڭ جاھاندىق پروتسەسىنىڭ جانە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋدىڭ بەلسەندى جاقتاۋشىسى, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتىڭ (ياقتش), حيميالىق قارۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ (حقتسك), باكتەريولوگيالىق جانە ۋىتتى قارۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ (بۋقك), سوعىستا تۇنشىقتىرعىش, ۋلى نەمەسە باسقا گازدار مەن باكتەريولوگيالىق قۇرالداردى قولدانۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى 1925 جىلعى جەنەۆا حاتتاماسىنىڭ جانە باسقا دا نەگىزگى حالىقارالىق قۇرالداردىڭ جاۋاپتى قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى.
قازاقستان ءوز موينىنا العان بارلىق حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى تولىق كولەمدە ورىنداپ جانە ءمىنسىز بەدەلىن ساقتاپ كەلەدى. ماگاتە جانە حيميالىق قارۋعا تىيىم سالۋ ۇيىمى تاراپىنان تۇراقتى ينسپەكتسيالار جۇرگىزىلەدى جانە جىل سايىن باكتەريولوگيالىق جانە ۋىتتى قارۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى كونۆەنتسيا شەڭبەرىندە ەرىكتى ەسەپتەر بەرىلەدى.
بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جالپى جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلادى. وكىنىشكە وراي, قازاقستاننىڭ اۋماعىندا ادام مەن جانۋارلار ءۇشىن قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ بىرقاتار تابيعي وشاقتارى بار, ونىڭ ىشىندە وبا, تۋليارەميا, برۋتسەللەز جانە تاعى باسقالارى.
بۇل قر تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وندىرىستىك-زەرتتەۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزدىلىعىن ايقىندايدى. سوناۋ 1948 جىلى قازاقستاندا ورتا ازيالىق وباعا قارسى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلعان بولاتىن. قازىر بۇل الماتى قالاسىنداعى م.ايقىمباەۆ اتىنداعى اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالار ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى بولىپ تابىلادى. وسى جىلدار ىشىندە وتاندىق عىلىمي مەكتەپ قۇرىلدى جانە بىرەگەي زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى.
م.ايقىمباەۆ اتىنداعى اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالار ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى جانىندا ورتالىق رەفەرەنتتىك زەرتحانانى (ورز) سالۋ بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى, ۇلتتىق عىلىمي جانە وندىرىستىك الەۋەتتى نىعايتۋدىڭ باستى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى بولدى.
ورز قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جويۋ تۋرالى اتقارۋشى كەلىسىم شەڭبەرىندە قۇرىلدى. قارجىلاندىرۋ قازاقستان, بەلارۋس, رەسەي, ۋكراينادا جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ رەجيمىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان ناننا-لۋگارا باعدارلاماسى بويىنشا اقش قورعانىس مينيسترلىگى ارقىلى جۇرگىزىلدى.
زەرتحانا 2 جانە 3 دەڭگەيدەگى بيوقاۋىپسىزدىك جاعدايى بار 4 قاباتتى عيمارات بولىپ تابىلادى. ورز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى جانە قازىرگى ۋاقىتتا تەك رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلادى. ونىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ بۇكىل شتاتى تەك وتاندىق مامانداردان قۇرالعان. ورز جۇرگىزەتىن كەز كەلگەن جۇمىس قر دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم جانە عىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنىڭ باقىلاۋىندا. ونىڭ قىزمەتى قازاقستانداعى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە باعىتتالعان.
قازاقستاندا بيولوگيالىق قارۋعا قاتىستى ەشقانداي جۇمىستار جۇرگىزىلمەيتىنىن, باسقا مەملەكەتتەرگە قارسى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلمەيتىنىن جاۋاپكەرشىلىكپەن مالىمدەيمىز.
ورز قازاقستاننىڭ عىلىمي الەۋەتىن ايتارلىقتاي نىعايتتى, زەرتتەۋ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىردى. مۇنداي جوعارى تەحنولوگيالىق وبەكتىلەردىڭ بولۋى مەملەكەتتىڭ دامۋ دەڭگەيىن جانە ونىڭ بيولوگيالىق قاتەرلەرگە جەدەل دەن قويۋ قابىلەتىن كورسەتەدى. قازىر قر دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى COVID-19 ىندەتىنە قارسى كۇرەسكە جۇمىلدىرىلعان كەزدە, ورز اۋرۋدىڭ تارالۋ قارقىنىن تومەندەتۋگە ءوزىنىڭ ماڭىزدى ۇلەسىن قوسۋدا. زەرتحانادا جاڭا ينفەكتسيانى انىقتاۋ ءۇشىن وتاندىق تەست-جۇيەلەر ازىرلەندى.
قازاقستان بيولوگيالىق قاۋىپتەردىڭ ترانسشەكارالىق سيپاتىن ەسكەرە وتىرىپ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا, ونىڭ ىشىندە ورز بازاسىندا ىقپالداسۋعا دايىن. باكتەريولوگيالىق جانە ۋىتتى قارۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ شەڭبەرىندە بيولوگيالىق قىزمەتتى ۆەريفيكاتسيالاۋ جانە مونيتورينگىلەۋ جونىندەگى زاڭنامالىق مىندەتتەۋشى قۇجاتتى قابىلداۋعا دايەكتى تۇردە اتسالىسۋدامىز.
كەز كەلگەن بيولوگيالىق قاۋىپ الەمگە تەز تارالۋى مۇمكىن جاھاندانۋ جاعدايىندا, اشىق جانە سىندارلى مەملەكەتارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل جاۋاپتى ارەكەتتىڭ نورماسىنا اينالۋى ءتيىس.
