ەلىمىزدەگى جەتەكشى ساياسي ۇيىمداردىڭ بىرەگەيى «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى ارقاشان زامان تالابىنا ساي, بولاشاققا بايىپتى باعدارلاما جاساي وتىرىپ, قوعامداعى جانە الەمدەگى زارۋلىكتەرگە ءجىتى قاراپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر ايقىن دالەلى – پارتيانىڭ قوعامدىق تالقىلاۋعا ۇسىنعان جاڭا دوكتريناسى. ەلباسى جەتەكشىلىك ەتەتىن پارتيانىڭ الداعى ون جىلدىقتارداعى باعدارلاماسىن ايقىندايتىن بۇل قۇجات مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وتكەن جىلى تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا جاريالاعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن باسشىلىققا الا ازىرلەنگەنىمەن قۇندى.
ستراتەگيالىق ماڭىزى ايرىقشا قۇجات جوباسىنىڭ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 15 جىلدىق مەرەيلى مەجەسىنىڭ قارساڭىندا دايارلانىپ, الدا شاقىرىلاتىن پارتيانىڭ كەزەكتەن تىس XV سەزىندە دەلەگاتتار تالقىلاۋىنان كەيىن قابىلداناتىنى – ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق ۇدەرىستى ايقىندايتىن شارا.
ەلىمىزدەگى جەتەكشى ساياسي ۇيىمداردىڭ بىرەگەيى «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى ارقاشان زامان تالابىنا ساي, بولاشاققا بايىپتى باعدارلاما جاساي وتىرىپ, قوعامداعى جانە الەمدەگى زارۋلىكتەرگە ءجىتى قاراپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر ايقىن دالەلى – پارتيانىڭ قوعامدىق تالقىلاۋعا ۇسىنعان جاڭا دوكتريناسى. ەلباسى جەتەكشىلىك ەتەتىن پارتيانىڭ الداعى ون جىلدىقتارداعى باعدارلاماسىن ايقىندايتىن بۇل قۇجات مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وتكەن جىلى تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا جاريالاعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن باسشىلىققا الا ازىرلەنگەنىمەن قۇندى.
ستراتەگيالىق ماڭىزى ايرىقشا قۇجات جوباسىنىڭ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 15 جىلدىق مەرەيلى مەجەسىنىڭ قارساڭىندا دايارلانىپ, الدا شاقىرىلاتىن پارتيانىڭ كەزەكتەن تىس XV سەزىندە دەلەگاتتار تالقىلاۋىنان كەيىن قابىلداناتىنى – ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق ۇدەرىستى ايقىندايتىن شارا.ەندەشە, تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە قۇجات تۋرالى وي ءوربىتۋ پارتيا ساپىندا جۇرگەن ءاربىر سانالى ازاماتتىڭ پارىزى دەپ سانايمىز.
جاڭا ساياسي دوكترينا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءححى عاسىرداعى ميسسياسى», «ءبىزدىڭ قۇندىلىقتارىمىز», «ازامات جانە مەملەكەت: ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا قاعيداتتارى», «جاڭا باعىتتىڭ ماقساتتارى: تابىستى دامۋدىڭ جەتى فاكتورى», «پارتيانىڭ تاريحي جاۋاپكەرشىلىگى» اتتى باعدارى ەلدىكتىڭ ماقساتى مەن ءمانىن اشاتىن بولىمدەردەن تۇرادى. مۇندا قازاقستاندى وركەندەتۋدىڭ – باستى مۇرات, تاۋەلسىزدىكتىڭ – نەگىزگى جەتىستىك, ەلباسىنىڭ – ساياسي يدەال, ال ەركىندىك, بىرلىك, ادىلەتتىلىك, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, وتباسى مەن ءداستۇر بەرەكەسى, بولاشاققا ۇمتىلىس سەكىلدى قۇندىلىقتاردىڭ ءاربىر قوعام مۇشەسى ءۇشىن باسىمدىق ەكەنى جۇيەلى ايقىندالعان.
ساياسي قۇجاتتاعى «ازاماتتارعا قىزمەت ەتەتىن مەملەكەت», «جاۋاپتى ازاماتتىق قوعام», «كۇشتى جانە بەلسەندى ازاماتتاردىڭ ەلى» سىندى ۇعىم-تۇسىنىكتەردىڭ باعدار جانە قوعام مۇشەلەرىنە ورتاق جاۋاپكەرشىلىك رەتىندە الىنۋى – دوكترينانىڭ كوكەيكەستىلىگىن, وركەنيەتتىلىك تۇعىرىن كورسەتەدى.
ارينە, ناقتى يدەيا – ەلدىك يدەياسىنا قۇرىلعان دوكترينا جوباسى ءبىلىم سالاسى ماماندارىن بەيجاي قالدىرمايدى. اسىرەسە, ساياسي قۇجاتتىڭ ءومىر ساپاسى, ءداستۇر مەن مادەنيەت, زياتكەرلىك باعدار تۋرالى ۇستانىمىن قوعام ۇستىنىن, مەملەكەتتىلىكتىڭ تۇعىرىن بايىپتاتاتىن فاكتور دەپ بىلەمىز.
بۇل رەتتە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ: «كەز كەلگەن قوعام نەگىزگى ءتورت پروبلەما: ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە يدەولوگيالىق پروبلەما كەشەندى دە جۇيەلى تۇردە شەشىلىپ وتىرعاندا عانا قالىپتى تۇردە دامي الادى», دەپ ەل وركەندەۋىنىڭ تەپە-تەڭدىك تەتىگىن تاۋەلسىزدىك باستاۋلارىندا-اق كورسەتكەنىن جاقسى بىلەمىز. ال وسى تەتىكتىڭ باستى قۇرالى – ءبىلىم مەن يننوۆاتسيا ەكەنىن ەلباسىمىز ءجيى ايتادى.
ءسوز جوق, ءبىلىم – ادام كاپيتالىنا سالىناتىن اسا ءتيىمدى ينۆەستيتسيا. ودان قوعام, مەملەكەت ۇلكەن پايدا كورەدى. «نۇر وتان» حدپ توراعاسى ن.ءا.نازارباەۆ ءاردايىم «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – ساپالى بىلىمدە» دەيدى. سوناۋ 90-جىلدارداعى ەكونوميكالىق قيىندىقتار كەزەڭىنىڭ وزىندە دە قارجى تاپشىلىعىنا قاراماستان, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ شەتەلدىك وزىق ءبىلىم جۇيەسىنەن ساپالى ءتالىم الۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك «بولاشاق» باعدارلاماسىن شۇعىل باستاۋى, وتاندىق ءبىلىم وردالارىن ەۋروپا جۇيەسىنە كوشىرۋى, ەلباسى اتىنداعى زياتكەرلىك مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەت يدەياسىن قولداپ, عىلىم-بىلىمدەگى سەرپىندى جوبالارعا جول اشۋى – وسىنىڭ ايعاعى. قازاقس تان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە العاش رەت بولون ۇدەرىسىنە ەنىپ, ءبىلىم جۇيەسىن الەمدىك ستاندارتقا بەيىمدەۋى قارقىندى جاڭارۋلارعا ىقپال ەتتى. دامىعان باتىس ەلدەرىنىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى بىرىڭعاي كەڭىستىگىنە ەنۋ – وسى سالانىڭ جاڭا تىنىسىن اشاتىنداي قۇبىلىس. بۇل قازاقستاندىق ءبىلىمدى الەمدىك بىلىممەن ىقپالداستىرادى, مامانداردىڭ كاسىبي باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى.
قازاقستان ەلباسى جەتەكشىلىگىمەن جاڭا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا قۇرۋدى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الىپ, ارنايى باعدارلاما قابىلدادى. وسى ورايدا, ورتا ارناۋلى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرەتىن مەكەمەلەرگە كوپ مىندەت جۇكتەلەتىنى ايقىن. سەبەبى, وسى باعدارلاما نەگىزىندە اشىلىپ جاتقان جۇمىس ورىندارىنا جاڭا ءبىلىم مەن بىلىكتىلىكتى يگەرگەن ماماندار قاجەت. ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا ءوندىرىس سالاسىنداعى ءوز ءىسىنىڭ كاسىبي شەبەرى, بىلىكتى مامانى لايىقتى تابىسقا, جالاقىعا يە بولۋى ءتيىس. باسقاشا ايتساق, «بەلگىلى كاسىپ يەسى – داۋلەتتى كىسى» دەگەن ۇعىم جاستاردىڭ ۇستانىمىنا اينالىپ, ولاردىڭ ناقتى ءوندىرىس سالاسىنىڭ بىلگىر مامانى اتانۋىنا قۇلشىنىس تۋدىرادى. ۇلت ۇستازى ا.بايتۇرسىن ۇلى وسىدان 100 جىل بۇرىن: «باسقا حالىقتاردان كەم بولماس ءۇشىن ءبىز ءبىلىمدى, باي ءھام كۇشتى بولۋىمىز كەرەك. ءبىلىمدى بولۋعا وقۋ, باي بولۋعا كاسىپ, كۇشتى بولۋعا بىرلىك كەرەك», دەگەن ەدى. وسىناۋ ۇلاعاتتى, تەرەڭ ماعىنالى ءسوز تاۋەلسىز قازاقستان ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى. ويتكەنى, دوكترينادا ايتىلىپ وتىرعان ءومىر ساپاسى كاسىپتىڭ جەمىسىمەن عانا ارتا تۇسپەك.
ءبىلىم جۇيەسىنىڭ قۇرامداس ءبىر بولىگى – جوعارى كاسىبي ءبىلىم سالاسى. بۇل سالاداعى رەفورمالار وزگە قۇرامداس بولىكتەردەن ەرتە ءارى جىلدام جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى الەمدىك ستاندارتقا ساي ءۇش دەڭگەيلى سيپاتقا – باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋراعا تولىق كوشتى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ شەتەلدەرمەن بايلانىسى ارتتى. ءبىلىم الۋشىلارعا وقۋ كەزەڭىن شەتەلدە ىلىكسىز جالعاستىرىپ كەتۋ ماقساتىندا اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى ارتتىرۋ جۇمىسى, عىلىمي تاجىريبە الماسۋ تاعىلىمداماسى, وقىتۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ جايى – جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىندەگى قالىپتى كورىنىسكە اينالىپ كەلەدى. جاھاندانۋ ۇدەرىسى ەسىكتەن كىرىپ, تورگە وزعان بۇگىننىڭ شىندىعىندا جاڭا سيپاتتى مامان دايىنداۋ – قوعامنىڭ تالابى. جاڭاشىل مامان – كۇردەلى جاعدايدى تالداۋ, اڭداۋ تەزىنەن وتكىزىپ, جاۋاپتى شەشىم قابىلدايتىن, بەلسەندى, تىلتاپقىش, ىسكەر, شەتەل تىلدەرىنە جەتىك, جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن عىلىمي نەگىزدەگى زاماناۋي ءوندىرىستىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن باسەكەگە قابىلەتتى ازامات. ساياسي دوكترينا جوباسىندا وسىنداي مامانداردى ودان ءارى قالىپتاستىرۋدىڭ مەملەكەتتىك ءجون-جوباسى مەن قاعيداتتارى ايتىلادى.
«نۇر وتان» حدپ جاڭا قۇجاتىندا ءادىل الەۋمەتتىك ساياسات بەدەرىندەگى ساپالى ورتا ءبىلىم جايى دا سارالانعان. بۇل ءبىلىم بۋىنىنىڭ بارلىق شىعىنى (قارجىلاندىرۋ, كادر ماسەلەسى, رەفورما جۇرگىزۋ) مەملەكەتتىڭ موينىندا. دەمەك, ونىڭ ساپالىلىعىنا مەملەكەت كەپىلدىك بەرەدى. «نۇر وتان» پارتياسى مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن وسى كەپىلدىلىكتىڭ ورىندالۋىن, ونىڭ قوعام ومىرىندە جۇزەگە اسىرىلۋىن قاداعالايدى. وسى ورايدا, بيلىك پارتياسى ۇكىمەتتىڭ ورتا ءبىلىم سالاسىن رەفورمالاۋ باعدارلامالارىن ءجىتى باقىلاپ, ونىڭ جۇيەلى ورىندالۋى ۇنەمى قوعام نازارىندا بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل سالا قوعامنىڭ بارلىق بولىگىن قامتيدى. بىرىنشىدەن, مەكتەپ – ەل ەرتەڭى, جاس ۇرپاققا جاپپاي ءبىلىم بەرەتىن بۋىن. ەكىنشىدەن, ول – قوعامنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە, ونىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل-كۇيىنە اسەر ەتەتىن جۇيە. دوكترينا جوباسىندا ايتىلىپ وتىرعان قۋاتتى ەكونوميكا دا, ەلدىك ءداستۇر دە, ازاماتتاردىڭ وتانشىلدىعى مەن بەلسەندىلىگى دە ءبىلىمنىڭ جاۋاپتى وسى بۋىنىنا بايلانىستى.
ءبىلىم مەن يننوۆاتسيا ەلدى زياتكەرلىك دەڭگەيگە كوتەرەدى. جاڭا ساياسي دوكترينا جوباسىندا قامتىلعان ەلدىك ماسەلەنىڭ ءبىرى «زياتكەر ۇلت» جايىن قوزعايدى. ەلدىڭ ەرتەڭى سانالاتىن جاس بۋىننىڭ بىرەگەي ءبىلىم مەڭگەرىپ, جاڭا تەحنولوگيا ۇيرەنۋى – مەملەكەت ءۇشىن بىردەن-ءبىر ماڭىزدى ماسەلە. ءبىز العا جىلجىعان سايىن ارقاشان دا ۋاقىتتىڭ تالابىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرۋعا ءتيىستىمىز. بۇگىنگى قوعامدا تەك قانا جوعارى ءبىلىم مەڭگەرىپ شىعۋ جەتكىلىكسىز بولىپ قالۋى دا ابدەن مۇمكىن. العان ءبىلىمىمىزدى عىلىم مەن تەحنيكانىڭ دامۋىنا وراي جەتىلدىرىپ, بىلىكتىلىك قىرلارىمىزدى شىڭداپ وتىرۋعا مۇددەلىمىز. بۇل – ىبىراي التىنسارين ارمانداعان «ايشىلىق الىس جەرلەردەن جىلدام حابار العىزعان» جاڭا تەحنولوگيا ءداۋىرىنىڭ بىزگە قويىپ وتىرعان تالابى. بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا بىلاي دەپ ايقىن كورسەتكەن ەدى: «ەسكىرگەن نەمەسە سۇرانىس جوق عىلىمي جانە ءبىلىم پاندەرىنەن ارىلۋ, سونىمەن بىرگە, سۇرانىس كوپ جانە بولاشاعى بار باعىتتاردى كۇشەيتۋ قاجەت». ەلباسىنىڭ بۇل ءسوزى ەلىمىزدەگى ءاربىر وقۋ ورد
